🔍🔍 آیت الله شبیری زنجانی و فقه حداقلی

✍️محسن برهانی

🔍 علمای دین علاوه بر شأن حکم‌شناسی و استنباط احکام، دارای اتوریته اجتماعی-سیاسی نیز هستند و اظهارنظرات ایشان دارای آثار و تبعات در نظام تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی در نظام ‌سیاسی است. طبیعی است اظهارنظرهای مکرّر در موضوعات مختلف، نظام تصمیم‌گیری کشور را با چالش مواجه می‌نماید.

🔍 مرحوم‌ آیت الله شبیری زنجانی نه تنها از این موضع اشتباه پرهیز می‌کرد بلکه در برابر درخواست رهنمون نیز مقاومت به خرج می‌داد. ایشان در پاسخ به درخواست ابراهیم رئیسی -رییس دولت سیزدهم- برای ارائه راهکار از سوی حوزه علمیه برای حل مشکلات اقتصادی کشور فرمودند: «ما اهل فن نیستیم که درباره جرح و تعدیل مسائل نظر بدهیم. کاری که از دست بنده ساخته است دعا برای رفع مشکلات کشور است. مسئولان هم تلاش کنند که اقداماتشان خالصانه باشد و ارتباط خود را با اولیاء الهی قطع نکنند. اخلاص نتیجه مثبت دارد».⁩

🔍 سطح درگیری یا همراهی/ تقابل یا هم‌افزایی میان «سنّت» و «تجدّد/توسعه» دائرمدار رویکردی است که مراجع تقلید در قبال موضوعات سیاسی-اجتماعی اتخاذ می‌کنند؛
🔺اظهارنظر در ماهیّات غیرمخترعه/موضوعات غیرمستنبطه و قفل شدن نظام تصمیم‌سازی در کشور به تبع برداشت‌های مختلف
🔺یا سکوت در ماهیّات غیرمخترعه/ موضوعات غیرمستنبطه و اجازه دادن به تجربه جمعی جهت اداره امور و در نهایت اظهارنظر محتاطانه در ماهیّات مخترعه/ موضوعات مستنبطه.

🔍 وضعیت امروز و‌ فردای ایران تحت تأثیر دوگانه فقه حداکثری و فقه حداقلی قرار دارد؛ آیا فقه در همه عرصه‌های اجتماعی دارای گزاره‌های هنجاری است و تمشیت امور با استناد به آن بایدها و نبایدها باید صورت گیرد یا اینکه فقه دارای تعداد معدودی گزاره‌های هنجاری در عرصه اجتماع است و اکثر ساحات‌ حیات اجتماعی-سیاسی به مردم و متخصصان جهت مدیریت واگذار شده است؟ مرحوم شبیری زنجانی مانند اکثر فقهای سنّتی نظراً و عملاً رویکرد د‌وم را پذیرفته بود؛ رویکردی که سطح اصطکاک میان سنّت و تجدّد را به پایین‌ترین سطح ممکن کاهش می‌دهد و با پرهیز از نگاه‌های ایدئولوژیک و حداکثری، امکان‌های فراوانی جهت توسعه فراهم می‌آورد. از نگاه فوق، خلأ وجودی ایشان مانند خلأ وجودی مرحوم آیت الله صافی گلپایگانی، به پشتوانه فقه سنتی آسیب جبران‌ناپذیری وارد نمود. خدایش رحمت کند.⁩

🔍
🔍
🔍
#شبیری_زنجانی
#محسن_برهانی
#فقه
#مرجع_تقلید
#توسعه⁩