🔍🔍 توهّم‌زدایی
فرصتی برای سنّت‌شناسی

✍️محسن برهانی

🔍همیشه زمانی که از دوگانه سنّت-تجدّد سخن به میان می‌آید، مباحث آنقدر نظری و بنیادین می‌شود که واقعیّت خارجی مورد غفلت قرار می‌گیرد. تجربه نُه ماه اخیر شاید زمان مناسبی باشد برای اینکه کمی از عالم نظر به واقع خارجی نگاه کنیم و با دقت وزنِ بخشی از «سنّت» را مشاهده نماییم.

🔍 آرمانی به نام «سنّت‌زدایی» که ریشه در «سنّت‌ناشناسی» دارد مطلوب بخشی از روشنفکران ایرانی است و به نظر می‌رسد می‌توان آن را یکی از عوامل انحطاط در ایران دانست کما اینکه «تجدّدستیزی» که ریشه در توهم «تجدّدناشناسی» دارد نیز عاملی دیگر است.

🔍 «سنّت» بخشی غیرقابل انکار «هویّت ایران» است؛ نمی‌توان آن را ندید و یا آن‌ را تحقیر کرد یا به آن توهین کرد و از این طریق در پی اصلاح و تغییری مثبت برآمد. انکار و جنگ وجودی با «سنّت»، سنت و نیروهای سنتی را حذف نمی‌کند بلکه این بخش از جامعه را به تقابل وا‌می‌دارد و در این حالت حتّی غلبه بر بخشی از نیروهای سنتی هم شبه محال است.

🔍 از دی‌ماه تا اسفندماه، ساختار سیاسی در پایین‌ترین سطح مشروعیت اجتماعی و متزلزلترین وضعیت ثبات قرار گرفت اما در اوج ضعف در برابر بزرگترین تجاوز ۵۰۰ سال اخیر ایستادگی کرد. حقیقت آن است که این واقعیت خارجی و تاب‌آوری، قدرت بخشی از «سنّت» بود که موتور محرّکه میدان و خیابان شد.⁩

🔍 این قدرت سهمگین سنت دو دشمن دارد: مصادره‌کنندگان و انکارکنندگان. گروه اول «سنّت» را به گروهک و باندشان تنزّل می‌دهند و با نگاهی تقلیل‌گرایانه «سنّت» را مصادره و تضعیف می‌کنند و گروه دوم با فریبکاری، آن نگاه تقلیل‌گرایانه را به عنوان تمام «سنّت» معرفی و برای خود به «یارگیری» می‌پردازند و بعضاً شعارشان هم «ایران‌دوستی» است؛ گویا یادشان رفته است که در اوج غربت و مظلومیت «ایران» چه کردند!

🔍 مواجهه با واقعیّت همیشه بر «تئوری و نظر» تأثیرگذار است. سال ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ و وقایع پیچیده آن فرصتی است برای توهّم‌زدایی از اینکه می‌توان سنّت را از ایران زدود؛ باید آن را دقیق شناخت و از ظرفیّت‌های استفاده کرد.

🔍
🔍
🔍
#محسن_برهانی
#تجدد
#ایران⁩⁩