Па-моднаму ці па-багатаму: дэманстратыўнае спажыванне, айфоны, крэдыты і эканамічная тэорыя (контр)сігналінгу

#statistics #everyday

Насамрэч, мы не ведаем, наколькі актыўна, ці актыўна адносна іншых краін беларусы набываюць айфоны ў крэдыт. Як і не ведаем, наколькі распаўсюджаныя іншыя формы дэманстратыўнага спажывання. Будзем сыходзіць з таго, што “айфон у крэдыт” даўно ёсць часткай мясцовага фальклёру; феноменам, які разам з “папіцот”, “паўкабана”, “Вільня-Беласток” і іншымі апісвае заўважную частку нашай рэчаіснасці. І з ім цікава разабрацца.

Існуе шмат эмпірычных падцверджанняў таму, што выдаткі могуць стымулявацца проста публічнасцю і імкненнем да статуснасці. Тобок, калі грашовы дабрабыт успрымаецца як маркер высокага сацыяльнага статусу, а выдаткі бачныя іншым людзям, людзі перастаюць шкадаваць грошаў. Гэтым тлумачыцца не толькі феномен дэманстратыўнага спажывання, але і такія рэчы, як, напрыклад, дабрачыннасць.

Залежнасці, аднак, не настолькі простыя. Па-першае, сацыяльны статус - рэч адносная. І часам людзей больш цікавяць адносныя, а не абсалютныя рэчы: напрыклад, карэляцыя паміж задаволенасцю жыццём і абсалютным заробкам менш, чым карэляцыя паміж задаволенасцю жыццём і заробкам адносна тваіх суседзяў. Па-другое, у сучасных грамадствах, з улікам іх памеру і высокай ступені індывідуалізму, сказаць who is who даволі складана. Таму мы часта карыстаемся асацыяцыямі і стэрыятыпамі.

Каб зразумець, як усё гэта працуе, можна паглядзець на розніцу ў спажыванні паміж расавымі групамі ў ЗША. Чорныя і лацінасы аддаюць большую частку сваіх бюджэтаў на visible goods (айфоны, плафоны, залатыя ланцугі). Але карэляцыя паміж дэманстратыўным спажываннем і расай існуе толькі на першы погляд. Яна знікае, калі ўлічваць у аналізе сярэдні заробак рэферэнтнай групы - той групы людзей, з якой цябе асацыююць іншыя.

Інакш кажучы, калі ты бедны і чорны, а ўсе навокал лічаць чорных беднымі, ёсць стымулы ставіць на тачку залатыя дыскі і рабіць выгляд, што дэма з тваім рэпам добра прадалося. З іншага боку, калі ты чорны, але з району, дзе жыве шмат паспяховых чорных, можна спакойна перасаджвацца на Форд Эдж. З белымі будзе тая ж самая гісторыя.

Занудную эканамічную тэорыю і матэматычныя мадэлі можна глянуць тут. Мы ж будзем карыстацца сапраўднымі навуковымі канцэптамі: “Fake it till you make it” супраць “Too cool for school”. Калі шмат хто сігналіць праз дэманстратыўнае спажыванне, людзі з насамрэч высокім статусам могуць ад такога спажывання адмаўляцца, каб іх не пераблыталі. Натуральна, такая стратэгія робіцца прывабнай з пашырэннем крыніц інфармацыі пра іх высокі сацыяльны статус.

Тобок, калі ты - беларускі айцішнік і беларускае грамадства ведае, колькі зарабляюць айцшнікі (анлайнер, тутбай і куку не даюць беларусам забыць), магчыма, у цябе няма асаблівых стымулаў сігналізаваць свой заробак праз дэманстрацыю новага айфона. Магчыма, катэгорыя айцшнікаў з бруднай галавой і дзіркамі ў бруках зусім не патрабуе вашага спачування, а з’яўляюцца homo economicus, рацыянальнымі агентамі без стомы і кагнітыўных скажэнняў, якія проста контр-сігналізуюць.

Яшчэ лепш залежнасць паміж дэманстратыўным спажываннем і інфармацыяй можна прасачыць на блізкім беларусам прыкладзе крэдытаў на вяселле, праўда ў Індыі. Калі жаніх - з іншай, далёкай вёскі, пра якую мала чаго вядома, бацькі нявесткі закатваюць больш шыкоўныя вяселлі. Гіпотэза ў тым, што такім чынам бацькі спрабуюць прасігналізаваць высокі статус кавалера, пра якога іхнім суседзям мала чаго вядома. Чым менш вядома, тым менш карэляцыі з рэальным “статусам” жаніха. Пры гэтым, такія практыкі больш распаўсюджаныя ў бедных вёсках.

Дарэчы, аб'ём выдаткаў на вяселле ў Індыі можа дасягаць 6 гадавых заробкаў сям'і. Беларусам ёсць куды расці.