دو شب نشستم و صبر آموختم!

در شمارهٔ ۱۰۴ بولتن انجمن گلسنگ‌شناسی بریتانیا، تابستان ۲۰۰۹، به کتیبه‌ای شگفت‌انگیز اشاره شده است که ویلیام اچ. مونسی (William H. Mounsey) در سال ۱۸۵۰ به خط فارسی بر سنگی در بریتانیا حک کرده است:
«دو شب نشستم و صبر آموختم»
مونسی مردی بریتانیایی بود که در برخی منابع از او به‌عنوان مأمور یا جاسوس بریتانیا در ایران و افغانستان یاد شده است. این ماجرا به میانهٔ سدهٔ نوزدهم، هم‌زمان با عصر قاجار در ایران و دورهٔ ویکتوریایی در بریتانیا، بازمی‌گردد. بااین‌حال، شگفتی این کتیبه بیش از پیشینهٔ نویسنده، در زبان و مفهومی نهفته است که برای ثبت تجربهٔ خود برگزیده است.
جای بسی شگفتی است که چرا او برای حک سخنش بر سنگ، زبان فارسی را انتخاب کرده و از صبر گفته است؛ مفهومی که در ادبیات و فرهنگ فارسی تنها تحمل دشواری نیست، بلکه با شکیبایی، امید به دگرگونی و اعتماد به گذر زمان پیوند دارد. چنان‌که در فرهنگ فارسی می‌گوییم:
«گر صبر کنی، ز غوره حلوا سازی.»
شاید مونسی طی اقامت در ایران، نه‌تنها زبان فارسی، بلکه چیزی از فرهنگ صبر و استقامت ایرانی را نیز آموخته بود؛ اینکه گاه باید ماند، تاب آورد و اجازه داد زمان کار خود را بکند.
و شاید هم ماجرا روی دیگری داشته باشد: اوضاع فرهنگی اقتصادی و سیاسی ایرانِ عصر قاجار آن‌قدر فاجعه بار و دشوار بوده که حتی یک مأمور بریتانیایی برای دوام‌آوردن در مأموریت‌ها و فعالیت‌های اطلاعاتی خود در آن زمان، پیش از هر چیز ناچار بوده صبر کردن را بیاموزد! شاید به همین دلیل، وقتی خواست خاطره‌ای از آن تجربه را بر سنگ سرزمین خود باقی بگذارد، از میان همهٔ آموخته‌هایش همین یک واژه را برگزید: صبر.

امروز گلسنگ‌ها نیز در کنار آن نوشته، معنای دیگری از صبر را به نمایش می‌گذارند. آن‌ها آهسته رشد می‌کنند، سال‌ها بر سطح سنگ می‌مانند و گذر زمان را در پیکرهٔ خود ثبت می‌کنند. کتیبه از صبر سخن می‌گوید و گلسنگ‌ها همان معنا را با شیوهٔ زیستن خود ادامه می‌دهند.

این سنگ‌نوشته را می‌توان یادگاری کوچک و شگفت‌انگیز از حضور زبان و فرهنگ فارسی در بریتانیای سدهٔ نوزدهم دانست؛ جایی که مردی بریتانیایی پس از سال‌هایی حضور در ایران، یک درس را آن‌قدر ماندگار یافت که آن را به فارسی بر دل سنگ حک کرد:
«دو شب نشستم و صبر آموختم.»
و گلسنگ‌ها، پس از گذشت بیش از یک‌ونیم قرن، گویی هنوز در کنار آن نوشته ایستاده‌اند تا یادآوری کنند:
صبر را می‌توان بر سنگ نوشت؛ اما گلسنگ‌ها آن را زندگی می‌کنند.

محمد سهرابی | گلسنگ‌شناس

📢 @lichennews
📱 @mylichen
📷 @Mylichens
▶️ MYCOLICH
🌐 www.mycolich.com⁠�
✉️ iranlichen@gmail.com
#خبرنامه_گلسنگ