▪️ انجمنی ملی برای قهرمانانی ملی

🖋 امیر مهدی بصیری | کارشناس ارشد مطالعات معماری ایران دانشگاه تهران

یکی از مهم‌ترین جریان‌های تاریخی که اوج آن در دوره‌ی پهلوی اول و سپس در دوران پهلوی دوم پیگری شد، جریانی موسوم به «ملی‌گرایی» بود. جریانی که دامنه‌ی تأثیرگذاری آن نه تنها محدود به سیاست نبود بلکه تاریخ هنر و معماری ایران در سده‌ی چهاردهم شمسی را نیز تحت‌الشعاع خویش قرار داد. ریشه‌های این جریان ملی‌گرا را می‌توان در اروپای قرن هجدهم و نوزدهم ردیابی کرد. اروپایی که انقلاب فرانسه و شکل‌گیری ملت‌های گوناگون از جمله ملت یکپارچه‌ی آلمانی که با تلاش‌های بیسمارک محقق شد، را به‌خود دیده بود. از عناصری که برای ساخت یک ملت به‌معنای یک جماعت پایدار انسانی که در سرزمینی معین و در رابطه با دولتِ واحد، لازم بود می‌توان به نژاد، زبان، کیش، تاریخ و احساس مشترک، یگانگی فرهنگی و سرنوشت مشترک اشاره کرد (آشوری، ۱۳۸۷: ۱۷۶ و ۱۷۷) (بیگدلو، ۱۳۸۰: ۹۰). در تقابل با قوم‌گرایی پیشین که اسطوره‌های مربوط به خود را دارا بود، ملت مدرن دارای حافظه‌ی تاریخی است، خوراک این حافظه‌ی تاریخی توسط دستاوردهای علم تاریخ و کاوش‌های باستان‌شناسی فراهم می‌شود، به‌همین دلیل تاریخ‌نگاری ملی که قصد مورخین آن قصد دارند تاریخ ملت را بنویسند، از سده‌ی نوزدهم در اروپا رواج می‌یابد (آشوری، ۱۳۸۷: ۱۸۰). علاوه‌بر این پس از مطالعاتی که فیلسوفان و مستشرقین اروپایی درباره‌ی ایران علی‌الخصوص دوره‌ی باستان انجام داده بودند، ملت‌سازان ایرانی نیز به‌همان صورت توجه خود را بیش از پیش به ایران پیش از اسلام معطوف کردند. مثلاً هگل ایرانی‌ها را اولین مردمان تاریخی جهان می‌دانست (هگل، ۱۳۹۶: ۲۲۰). او عقیده داشت، نوری که از سرزمین پارس طلوع کرده بر تمدن‌های دیگر نیز پرتو افکنده و از این روی او آغاز اصل تکامل را از سرزمین ایران می‌دانست (همان: ۲۲۰ و ۲۲۱). طبیعی بود که ایرانیان نیز مانند اروپاییان دوره‌های باشکوه تاریخ خود، پیش از آنکه امپراطوری ایران موردحمله‌ی اعراب قرار گیرد و فروبپاشد را برجسته می‌ساختند. در این میان نیز سرگذشت قهرمانان ملی که از فرهنگ و تاریخ ایران در برابر بیگانگان دفاع کرده بودند نیز موردتوجه تاریخ‌نگاران قرار گرفت، کسانی مانند فردوسی یا دیگر شاعرا قهرمانانی بودند که زبان فارسی را از هجوم زبان‌های بیگانه حفظ کرده و به‌همین دلیل شایسته‌ی تجلیل و احترام قرار گرفتند.

⭕️ ادامۀ مطلب را می‌توانید در Instant View یا در وب‌سایت کوبه به نشانی زیر بخوانید:

https://telegra.ph/ab4-08-21
https://koubeh.com/ab4-08-21

@koubeh