خاطرات و خطرات

آنروزها مردم ایران در انتظار خمینی بودند و بی‌تردید از استقرار یک جمهوری اسلامی پشتیبانی می‌کردند.

کابینهٔ بختیار و برنامه دولت او روز ۱۶ ژانویه مورد تایید مجلس ایران قرار گرفت و شاه و همسرش همانروز فرودگاه مهرآباد تهران را بقصد مصر ترک گفتند. رادیو ایران ساعت دو بعدازظهر خبر عزیمت شاه را پخش کرد. در آن ساعت من و همسرم و سایر اعضای سفارت و خانواده‌هایشان همه در محوطهٔ سفارت بودیم. ناگهان همهٔ شهر از شادی منفجر شد و صدای بوق اتومبیل‌هائی که در حرکت بودند در فضا پیچید. از آن لحظه تا هنگام غروب مردم در خیابانها به رقص و شادی مشغول بودند، اتومبیلها با چراغ روشن و بصدا درآوردن بوق‌های خود حرکت می‌کردند، مردم بطرف سربازها رفته و آنها را می‌بوسیدند و شماره‌های فوق‌العاده روزنامه‌ها را با عناوین درشت «شاه رفت» توزیع می‌کردند. در عرض چند ساعت مجسمه‌های شاه و پدرش در میادین شهر سرنگون شد که خود پیش درآمد سقوط رژیم بود.

من روز هشتم ژانویه [۱۹۷۹] برای خداحافظی نزد شاه رفتم و گفتم، او را در وضعی می‌بینم که آمریکایی‌ها برای آن اصطلاح NO-WIN بکار می‌برند.

اگر جز به کام من آید جواب
من و گرز و میدان و افراسیاب

[سلطان] محمود گفت: این بیت که‌راست که مردی ازو همی‌زاید؟ [خواجه احمدحسن] گفت: بیچاره ابوالقاسم فردوسی راست که بیست‌و‌پنج سال رنج برد و چنان کتابی [شاهنامه] تمام کرد و هیچ ثمره ندید. محمود گفت: به غزنین مرا یاد ده تا او را چیزی فرستم. خواجه چون به غزنین آمد بر محمود یاد کرد. سلطان گفت: شصت‌هزار دینار فردوسی را بفرمای تا به نیل دهند و با شتر سلطانی به توس برند و از او عذر خواهند. [چون] آن نیل به سلامت به شهر طبران رسید و از دروازهٔ رودبار، اشتر درمی‌شد، جنازهٔ فردوسی به دروازهٔ رزان بیرون همی‌بردند. در آن حال مذکری بود در طبران، تعصب کرد و گفت: من رها نکنم تا جنازهٔ او در گورستان مسلمانان برند که او رافضی بود و هرچند مردمان بگفتند با آن دانشمند درنگرفت. درون دروازه باغی بود ملک فردوسی، او را در آن باغ دفن کردند، غفرالله له.

ما تابحال آنقدر به ملت ایران نزدیک نبودیم، بواسطهٔ «خاطرات» با نظرات اغلب مهمل و واکنش‌های هیستریکی مواجه شدیم که در تار و پود ذهن و عمل این ملت-حالا از هر نوع گرایشی- ته‌نشین شده و البته مرضی است لاعلاج. خیلی سخت و خطرناک است نزدیک شدن به آن، همچون مغاکی است که نباید در آن چشم دوخت. البته دوستان بسیار خوبی هم پیدا کردیم، از نسوان و رجال که محل توجه مدام بوده و هستند:

دیگر نظر نکرد فروغی به آفتاب
تا دید فر طلعت ظلِّ اله را

شمس‌الملوک ناصرِ دین شه که تیغ او
از هم شکافت مَغفر چندین سپاه را