💢26💢نقد دیدگاه منسوب به آقای شبیری درباره تاریخ‌نگاری احادیث در غرب

✍️سیدمحمدهادی گرامی

⚠️«یکی از قرائن برساخته بودن متن، پسین یا پیشین بودن گفتمان متن نسبت به تاریخ صدور آن است»

[بخش 1 از 2]

⬅️اخیرا یادداشتی با عنوان «نقدی مهم بر روش شناسی تاریخ نگاری احادیث در غرب» براساس تقریر درس خارج سید محمد جواد شبیری به دستم رسید. این یادداشت گرچه برای علاقمندان به این حوزه و جنابشان جذاب و احتمالا راهگشاست، اما ملاحظاتی جدی درباره آن وجود دارد.

⬅️مقرر درس چنین آورده است: «زمانی که از منظر غیر دینی و بدون پیش فرض گرفتن باورهای دینی به بررسی متون دینی می پردازیم، نباید اموری مانند وحی و پیش بینی آینده را منتفی بدانیم. یعنی اگر می خواهیم بدون پیش فرض دینی یک متن دینی را بررسی کنیم، نباید نفیا و اثباتا درباره ی باورهای دینی، حکمی را مفروض بگیریم و در نتیجه باید اموری مانند وحی را محتمل بیانگاریم. در برخی پژوهش های #غربی در تاریخ نگاری متون دینی، اگرچه ادعای پژوهشِ بی طرف می شود اما اموری مانند وحی، مقطوع العدم در نظر گرفته شده است و در واقع این پژوهش ها نیز بی طرف نبوده و پیش فرضِ سلبی نسبت به باورهای دینی دارد. مثلا از این که واقعه ای که سیصد سال پس از حضرت مسیح رخ داده، در انجیل ذکر شده است؛ نتیجه می گیرند که این متن، متأخر بوده و بعدا نوشته شده است. در حالی که اگر وحی و پیش گویی پیامبر از آینده را در حد یک احتمال هم در نظر بگیریم این استدلال تمام نخواهد بود (ادعا ناتمامی صرف این استدلال است نه اعتبار اناجیل موجود) برخی پژوهندگان شرقی نیز سعی دارند همین رویکرد غربی در بررسی اناجیل را در مورد احادیث اسلامی پیگیری کنند. اینان هر حدیثی را که اشاره به حادثه ای متأخر از زمان صدور حدیث می کند مجعول می دانند. چنانکه گذشت این داوری، بدون پیش فرض دینی و بی طرفانه نیست».

⬅️یک: براساس نقد ایشان، مثلا اگر از پیامبر گفته‌ای درباره «قدریه» یا «صوفیه» نقل شود و این پژوهندگان غربی/شرقی نتیجه بگیرند که این گفته به این دلیل که انگاره‌های «قدریه» یا «صوفیه» در زمانی متأخرتر شکل گرفته‌اند، جعلی است، ـ به قول ایشان ـ راه خطا رفته‌اند. این در حالی است که در بسیاری از چنین پژوهش‌هایی ـ به قول ایشان غربی ـ اولا نه هیچ تصریحی بر استفاده از پیش‌فرض عدم امکان وحی وجود دارد و ثانیا در بسیاری از آنها، از متن پژوهشگر چنین می توان فهمید که وی به دلیل درکی که از بافتار گفته پیامبر دارد و آن را مربوط به پدیده زنده و حاضر در عصر ایشان می‌داند، آن را برساخته می‌داند. لذا حتی اگر بپذیریم امکان دارد که پیامبری براساس دانش الهی درباره گروهی که در آینده خواهد آمد و هنوز شناخته شده نیست، می تواند سخن بگوید، در صورتی که بافتار گفته ایشان به شکلی باشد که نتوان نشان داد جمله جنبه پیشگویی دارد، این تحلیل پژوهشگران به قول ایشان غربی روا و در جای خود است. پس اینگونه نیست که گمان کنیم همه به راه خطا رفته‌اند؛ بلکه خطا آن است که وجه گفته پیامبر را ضرورتا منصرف به وجه پیشگویانه بدانیم و سایرین را تخطئه کنیم. البته وجوه گفته پیامبر نیز براساس قرائن تاریخی و درک گفتمان متن اصطیاد می‌شود و نه براساس احتمالات انتزاعی اصولی ـ منطقی!

ادامه متن👇

🆔 @Khanishha