🔴 ایران پیش از توافق با جهان باید با خودش به توافق برسد

✍️ محمد الرمیحی - الشرق‌الاوسط

محمد الرمیحی ریشه اصلی «مسئله ایران» را نه صرفاً اختلاف تهران و واشنگتن، بلکه چندپارگی ساختار تصمیم‌گیری در جمهوری اسلامی می‌داند. از نگاه او، هیچ میانجی‌ای نمی‌تواند به توافقی پایدار برسد وقتی مشخص نیست مذاکره‌کننده ایرانی تا چه اندازه اختیار دارد و آیا توافق او تمام مراکز قدرت و نهادهای مسلح را متعهد خواهد کرد یا نه.

او پیشنهاد ایران برای بازکردن هرمز را گامی مثبت اما محدود می‌داند؛ زیرا حتی حل مسئله تنگه، اختلافات بر سر برنامه هسته‌ای، موشک‌های بالستیک و گروه‌های مسلح وابسته به تهران را برطرف نمی‌کند. الرمیحی همچنین تأکید می‌کند لبنان و یمن کشورهای مستقلی هستند و آینده گروه‌های مسلح آنها نباید بدون مشارکت نهادهای رسمی این کشورها به کارت مذاکرات تهران تبدیل شود.

نویسنده تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را نمونه‌ای برای نشان‌دادن مشکل می‌داند: اگر پس از امضای یک توافق، یک نهاد مسلح بتواند برخلاف تعهد دولت عمل کند، اعتبار امضای مقام‌های رسمی زیر سؤال می‌رود. به اعتقاد او، آزمون واقعی توافق نه در اتاق مذاکره، بلکه زمانی است که دستور اجرای آن به نهادهایی می‌رسد که ابزار نظامی و امنیتی در اختیار دارند.

الرمیحی ابهام درباره اختیارات هیئت ایرانی در نیویورک و مخالفت‌های داخلی پس از مذاکرات را نشانه دیگری از همین مسئله معرفی می‌کند. او با اشاره به روایت محمدجواد ظریف از دوران وزارت خارجه استدلال می‌کند که همه تناقض‌های سیاست خارجی ایران الزاماً تاکتیک‌های حساب‌شده مذاکراتی نیستند و بخشی از آنها می‌تواند محصول رقابت و بی‌اعتمادی میان مراکز مختلف قدرت باشد.

از نگاه نویسنده، ساختاری که با توزیع قدرت میان نهادهای متعدد برای حفاظت از نظام ایجاد شده، اکنون در برخی مواقع تصمیم‌گیری را دشوار کرده است. چندین مرکز می‌توانند با تصمیم‌ها مخالفت کنند، حدود اختیارات همیشه روشن نیست و مسئولیت شکست نیز میان نهادها تقسیم می‌شود. بااین‌حال، الرمیحی هشدار می‌دهد این وضعیت را نباید به تقابل ساده «دیپلمات‌های صلح‌طلب» و «نظامیان جنگ‌طلب» تقلیل داد؛ اختلافات درون هر یک از این مجموعه‌ها نیز وجود دارد.

او معتقد است فشار اقتصادی نیز الزاماً این مشکل را حل نمی‌کند؛ تحریم‌ها ممکن است مراکز قدرت را به توافق داخلی سوق دهند، اما می‌توانند رقابت و اتهام‌زنی میان آنها را نیز تشدید کنند. بنابراین ادامه بحران، ضرورت تصمیم‌گیری را بیشتر می‌کند اما لزوماً دستیابی به تصمیم مشترک را آسان‌تر نمی‌سازد.


جمع‌بندی الرمیحی این است که پیش‌شرط هر توافق پایدار خارجی، شکل‌گیری اجماعی در داخل ساختار قدرت ایران درباره منافع ملی، حدود اختیارات و اجرای تعهدات است. تا زمانی که یک توافق خارجی بتواند از سوی بخشی از ساختار قدرت متوقف یا نقض شود، ابتکارات دیپلماتیک نیز شکننده باقی خواهند ماند؛ به تعبیر نویسنده، ایران پیش از توافق با جهان باید ابتدا با خودش به توافق برسد./فوکوس

@Kaleme