نگریتود-دان حاشیه‌یه: امه سزرین مفکوره میراثی و تکثر مسئله‌سی
۲۶ ژوئن؛ضداستعماری دوشونورون دوغوم گونونده
🖋 یونس (آراز) سلیمانی
امه سزر عادتا ضداستعماری شعرلری ایله تانینیر. آنجاق اونون اهمیتـی، استعمارین تکجه تورپاق ایشغالی کیمی آنلاشیلماسینین کافی اولمادیغینی گؤسترن متفکرلردن بیری‌دیر. استعمار تورپاغی تصرف ائتمه‌دن قاباق ذهنی ایشغال ائدیر؛ منابعی تالاماقدان اونجه ایسه سوژه‌نین دانیشماق ایمکانی‌نی ضعیفله‌دیر. بو معنادا استعمارین اساس مسئله‌سی سیاسی حاکیمیت‌دن قیراق، بیر نظامین یارانماسی‌دیر کی، اورادا استعمار اولونان، دونیایا استعمارچی‌نین گؤزو ایله باخار و اؤزونو اونون معیارلاری ایله اؤلچه‌ر.
سزر "استعمار حاققیندا سؤزلر" اثرین‌ده گؤستریر کی استعمار، اینسانی اینسانلیقدان چیخارتماق پروژه‌سی‌دیر. استعمار اولونان، تاریخیندن بوشالدیلماق، دیلی آشاغی بیر مرتبه‌یه سالینماق و جمعی حافظه‌سی قیریلقانلیغا اوغراماسیدیر. حاکمیت او زمان کامل اولور کی آشاغالیق(فرودستلیک) طبیعی بیر حالت کیمی قبول ائدیلیر. بو مرحله‌ده قدرت آرتیق دائمی آشکار زوراکیلیغا احتیاج دویمور؛ چونکو زوراکیلیق مؤسسه‌لرده، دیلده، تعلیم‌ده و حافظه‌ده چؤکوب قالیر.
سزرین محوری مفهومی اولان " قارالیق (نگریتود) " محض بو وضعیتین جوابی ایدی. قارالیغی صرفاً قارا کیملیگین ستایشی کیمی آنلاماق دوغرو دئییل. اصل مسئله، استعمار نظامی ایچینده اؤزونو تعریف ائتمک حقیندن محروم اولموش سوژه‌یه لیاقتینی قایتارماق‌ایدی. قارالیق، سسی گئری قازانماق پروژه‌سی ایدی؛ اینسانین اؤز آدینی اؤزو قویماق حقی‌نی گئری آلماق.
اگر بو منظردن ایران ایچی و ائتنیک‌لره باخساق، موضوع اقتصادی تبعیض یا نامتوازن توسعه‌دن داها درین بیر وضعیتی درک ائتمک‌دیر؛ مسئله ساختاری سطح‌ده حاشیه‌لشدیرمک مکانیزملری ایله باغلی‌دیر. حاشیه فقط مکان دئییل؛ سیاسی بیر رابطه‌دیر. حاشیه او یئردیر کی اورادا بیر سس یا مطلقا ائشیدیلـمیر، یا دا فقط مرکزین تعیین ائتدیگی قالب ایچینده دانیشا بیلیر.
بو چارچوبدا آنا دیلی مسئله‌سی اساس اهمیت قازانیر. تورک دیلی رسمی تعلیم‌دن کناردا قالدیغی زامان، فقط بیر ارتباط وسیله‌سی کیمی محدودلاشمیر؛ بلکه دونیادا اولماغین خاص بیر ایمکانی حاشیه‌یه ایتیلیر. هر دیل دونیانی آنلاماغین خاص بیر یولودور. دیلین سیخیلیب کناردا قالماسی، فیکیرلشمک ایمکانلارینین بیر حیسه‌سینین ده سیخیلیب کناردا قالماسی دمکدیر. بو وضعیتی " داخلی استعمار" کیمی آدلاندیرماق اولار: خارجی ایشغال اولمادان دا، مرکز-پیرامون سلسله‌مراتبی‌نی کشور ایچینده یئنیدن تولید ائدن بیر نظام.
سیاسی فلسفه منظریندن ائتنیک مسئله‌سی‌نی " تانینما مسئله‌سی" کیمی ده گؤرمک اولار. عدالت‌سیزلیک فقط منابعین برابرسیز بؤلوشدورولمه‌سینده باش وئرمیـر؛ احترامین دا برابرسیز بولوشدورولمه‌سینده باش وئریر. بیر جامعه وطنداشلارین‌دان برابر مالیات آلا بیلر، اما اونلارا برابر منزلت و احترام وئرمه‌یه بیلـمز. بئله بیر وضعیّتده آنا دیلینده تعلیم حقی، قدرتده مشارکت حقی یا فرهنگی سطح‌ده اؤزونو تعیین ائتمه حقی تکجه کیملیک طلبی دئییل؛ بونلار عدالت طلبی‌دیر.
امه سزرین ایراندا متکثرلیگه عایید اولان سوژه‌لر اوچون بؤیوک درسی بودور کی حاشیه‌دن چیخیش، سسین گئری قازانماسی ایله باشلار. حاشیه‌یه ایتیلـمیش سوژه اؤزونو اؤز دیلی ایله روایت ائده بیلدیگی زامان انفعالدان چیخار. آزادلاشدیریجی سیاست ده محض بو نوقطه‌دن باشلاییر: روایت اینحصارینین قیریلماسی.
بوگون مسئله تکثرین وار اولوب‑اولمادیغی دئییل؛ تکثر انکار اولونماز بیر واقعیتدیر. سوال بودور کی سیاسی ساختار بو تکثری تانیا بیلجکمی، یوخسا هله ده انحصاری و یک‌دست‌لشدیرمه منطقینه سؤیکنه‌جک. مرکز تفاوتو مسئله کیمی گؤردویو مدتجه تکثر مسئله‌سی ده قالاجاق. چیخیش یولو تفاوتو یوخ ائتمکده یوخ، اونو دموکراتیک بیر یاشاییشین تملینه چئویرمکده‌دیر.
#دامجی
#استعمار
#نگریتود
#امه_سزر
📚 آذربایجان را جامعه‌شناسانه بخوانیم.
@ISA_Tabriz
@iran_sociology
Post #95
901
- ❤ 6