‍ دیوارها و دروازه‌ها
وندی براون و جام‌جهانی در عصر بازگشت دیوارها

🖋مهدی حمیدی شفیق

زمانی که دیوار مکزیک به یکی از مهم‌ترین نمادهای سیاسی دونالد ترامپ تبدیل شده بود، هواداران دورتموند تصویری از «دیوار زرد» ورزشگاه وستفالن منتشر کردند و نوشتند: «این تنها دیواری است که ما به آن باور داریم».
جمله‌ای کوتاه بود، اما گویی دو تصور متفاوت از جهان را مقابل یکدیگر قرار می‌داد: دیواری از بتن، سیم‌خاردار و ترس برای جلوگیری از ورود، و دیواری از انسان، صدا و همبستگی برای کنار هم آوردن آدم‌ها. اگر بخواهیم معنای جام جهانی ۲۰۲۶ را بفهمیم، شاید بهتر باشد از همین تصویر آغاز کنیم.
سال‌ها پیش از آنکه ترامپ دیوار مکزیک را به شعار سیاسی خود تبدیل کند، وندی براون در کتاب دولت و دیوار؛ افول حاکمیت( 2010) نوشته بود که دیوارها بیش از آنکه نشانه قدرت باشند، نشانه اضطراب‌اند. واکنش دولت‌هایی که احساس می‌کنند دیگر نمی‌توانند جریان انسان‌ها، سرمایه‌ها و اطلاعات را کنترل کنند. پانزده سال بعد از انتشار این کتاب، جام جهانی ۲۰۲۶ گویی صحنه‌ای است که این ایده‌ی وندی براون در آن جان می‌گیرد.
قرار است بزرگ‌ترین جام جهانی تاریخ با حضور ۴۸ تیم در آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار شود. اما آمارها خود داستان جالب‌تری روایت می‌کنند. از میان ۴۸ تیم حاضر، ۴۰ تیم دست‌کم یک بازیکن متولد خارج از کشور خود در اختیار دارند. جهان فوتبال دیگر از ملت‌های بسته تشکیل نشده است؛ محصول مهاجرت، دیاسپورا و عبور از مرزهاست.
اما سیاست روایت دیگری تعریف می‌کند. اخراج عمر ارتان، داور سومالیایی، بازداشت ایمن حسین، ستاره تیم ملی عراق، و بحث محدودیت ورود هواداران برخی کشورها از جمله ایران، هائیتی، سنگال و ساحل عاج، در هفته‌های اخیر توجه رسانه‌ها را جلب کرده است؛ رخدادهایی که تناقض مرکزی جام جهانی ۲۰۲۶ را آشکار می‌کنند: در جهانی که فوتبال مرزها را درمی‌نوردد، عبور توپ از دروازه‌ها گاه آسان‌تر از عبور انسان‌ها از مرزهاست.
هیچ کشوری به اندازه آمریکا این تناقض را نمایندگی نمی‌کند؛ کشوری که هالیوود، سیلیکون‌ولی، وال‌استریت، بزرگ‌ترین دانشگاه‌های بین‌المللی و یکی از متنوع‌ترین جوامع مهاجر جهان را در خود جای داده است، و در اصل این کشور را مهاجران ساخته‌اند، اکنون میزبان رویدادی است که بیش از هر مسابقه ورزشی دیگری محصول جهانی‌شدن است، اما بخشی از سیاست آن همچنان بر بازگرداندن دیوارها و بستن دروازه‌ها استوار است.
در این میان، دونالد ترامپ صرفاً یک رئیس‌جمهور نیست؛ او به نماد فرهنگی نوعی سیاست تبدیل شده است. سیاستی که جهان را به «ما» و «آن‌ها» تقسیم می‌کند. بسیاری از تحلیلگران سبک سیاسی ترامپ را متأثر از نزدیکی دیرینه او به جهان کشتی حرفه‌ای آمریکا می‌دانند؛ جهانی مبتنی بر نمایش، دشمن‌سازی، قهرمان و ضدقهرمان. در چنین منطقی، سیاست کمتر عرصه گفت‌وگوست و بیشتر صحنه تقابل است.
با این همه، جام جهانی قرار است همان کاری را انجام دهد که دیوارها از انجام آن ناتوان‌اند: گرد هم آوردن انسان‌ها. تابستان ۲۰۲۶ میلیون‌ها نفر با زبان‌ها، فرهنگ‌ها و هویت‌های متفاوت در ورزشگاه‌های آمریکای شمالی کنار هم خواهند نشست؛ یادآوری ساده‌ای از این واقعیت که فوتبال بدون مهاجرت و جابه‌جایی انسان‌ها اساساً قابل تصور نیست. دیوارهای دفاعی و اتوبوسی بارها فروخواهد ریخت و دروازه‌ها باز خواهند شد؛ چه در زمین فوتبال و چه در زمین واقعی.
شاید اگر وندی براون روی سکوهای یکی از این ورزشگاه‌ها می‌نشست، بیش از نتیجه مسابقات به تماشاگران نگاه می‌کرد؛ به جمعیتی که ناخواسته پاسخی زنده به منطق دیوارها هستند. زیرا مسئله اصلی جام جهانی فقط فوتبال نیست. مسئله این است که چرا در جهانی که هر روز بیش از گذشته به هم متصل می‌شود، دولت‌ها همچنان دیوارهای بلندتری می‌سازند.
جام جهانی ۲۰۲۶ شاید بیش از هر دوره دیگری، مسابقه‌ای میان دو تصور از جهان باشد: جهانی که با دیوار تعریف می‌شود و جهانی که با دروازه. سال‌ها پیش هواداران دورتموند نوشتند: «این تنها دیواری است که ما به آن باور داریم.» شاید در عصر دولت‌های دیوارکشیده، هیچ جمله‌ای بهتر از این نتواند روح فوتبال را توضیح دهد؛ ورزشی که هنوز اصرار دارد آدم‌ها را دور یک زمین جمع کند، حتی وقتی سیاست می‌کوشد آن‌ها را از هم جدا نگه دارد. جایی که دیوارها از انسان ساخته می‌شوند، نه از بتن؛ و دروازه‌ها بیش از دیوارها درباره جهان امروز سخن می‌گویند.
 
 

#جام_و_جامعه_در_90_دقیقه
#جام_جهانی_2026
#فوتبال_و_جامعه
#دیوارها_و_دروازه‌ها
#بازگشت_دیوارها


📚 آذربایجان را جامعه‌شناسانه بخوانیم.


@ISA_Tabriz
@iran_sociology