‍ ♦️چرا موفقیت دوستان، گاهی ته دل ما را میلرزاند؟ حسادت یا مقایسه اجتماعی؟!


گوشی را باز می‌کنی و با یک خبر خوب روبه‌رو می‌شوی. دوستی که سال‌هاست می‌شناسی، عکس قبولی‌اش را گذاشته، یا از چاپ کتابش نوشته، یا خبر داده که نمایشگاهش افتتاح شده، یا خانه‌ای خریده، یا مهاجرت کرده، یا وارد رابطه‌ای شده که برایش مهم بوده. اول لبخند می‌زنی. شاید حتی از ته دل خوشحال می‌شوی. او را دوست داری. می‌دانی زحمت کشیده. شاید سختی‌هایش را هم دیده‌ای. اما چند دقیقه بعد، بی‌آنکه بخواهی، چیزی درونت سنگین می‌شود.
آن سنگینی دقیقاً چیست؟
خیلی وقت‌ها ما این حس را با سرعت محکوم می‌کنیم. به خودمان می‌گوییم: «چه آدم بدی هستم. چرا نتوانستم فقط خوشحال باشم؟» یا برعکس، برای دفاع از خودمان، موفقیت دیگری را کوچک می‌کنیم: «حتماً پارتی داشته»، «شانس آورد»، «آن‌قدرها هم مهم نیست». هر دو واکنش، یک چیز مشترک دارند: هر دو تلاش می‌کنند از دیدن احساس اصلی فرار کنند.
اما اگر کمی آرام‌تر نگاه کنیم، شاید بفهمیم ناراحتی از موفقیت دوست، همیشه به معنای بدخواهی نیست. گاهی این احساس، یک آینه است. موفقیت دیگری ناگهان بخشی از زندگی ما را روشن می‌کند که شاید مدت‌ها در تاریکی مانده بود: آرزویی که عقب افتاده، مسیری که رها شده، فرصتی که نداشته‌ایم، یا زمانی که حس می‌کنیم از دست رفته است.
لئون فستینگر در نظریه مقایسه اجتماعی توضیح می‌دهد که انسان‌ها برای ارزیابی خود، توانایی‌ها، باورها و جایگاهشان، خود را با دیگران مقایسه می‌کنند (Festinger, 1954). ما همیشه معیار روشن و مستقلی برای فهمیدن «خوب پیش رفتن» نداریم. از کجا بفهمیم در زندگی عقبیم یا جلو؟ موفقیم یا نه؟ کافی هستیم یا نه؟ در چنین موقعیت‌هایی، زندگی دیگران به معیاری برای سنجیدن زندگی خودمان تبدیل می‌شود.
اما همه «دیگران» به یک اندازه مهم نیستند. موفقیت یک نویسنده مشهور، یک بازیگر جهانی یا یک کارآفرین بسیار دور، ممکن است تحسین ما را برانگیزد. اما موفقیت هم‌کلاسی قدیمی، دوست نزدیک، همکار هم‌سن‌وسال یا کسی که از نظر مسیر زندگی به ما شبیه بوده، اثر دیگری دارد. چون او فقط یک فرد موفق نیست؛ او نسخه‌ای ممکن از زندگی ما به نظر می‌رسد. او به ما یادآوری می‌کند که «می‌شد طور دیگری هم پیش رفت.»
تجربه درونی تبدیل می‌شود.
این تجربه البته فقط روان‌شناختی نیست. اگر آن را صرفاً به حسادت فردی تقلیل دهیم، بخشی از واقعیت را حذف کرده‌ایم. انسان‌ها در شرایط برابر شروع نمی‌کنند. طبقه اجتماعی، خانواده، جنسیت، شهر، بدن، سرمایه فرهنگی، زبان، شبکه روابط، امکان سفر، امکان شکست‌خوردن و دوباره شروع‌کردن، همه در مسیر زندگی اثر دارند. دو نفر ممکن است هم‌سن باشند، در یک دانشگاه درس خوانده باشند و حتی ظاهراً فرصت‌های مشابهی داشته باشند، اما پشت صحنه زندگی‌شان کاملاً متفاوت باشد.
اینجا مفهوم «محرومیت نسبی» کمک می‌کند. در این نگاه، احساس محرومیت همیشه از نداشتن مطلق نمی‌آید؛ گاهی از مقایسه می‌آید. ممکن است فردی از بیرون زندگی بدی نداشته باشد، اما وقتی خود را با کسی مقایسه می‌کند که او را شبیه یا هم‌سطح خود می‌داند، احساس کند سهم کمتری گرفته است. پژوهش‌های مربوط به محرومیت نسبی نشان داده‌اند که تجربه ذهنی نابرابری می‌تواند بر احساس رضایت، سلامت روان و رفتار اجتماعی اثر بگذارد، به‌ویژه وقتی فرد حس کند وضعیتش ناعادلانه یا غیرقابل تغییر است (Smith & Huo, 2014).
در زندگی روزمره، این مسئله در شبکه‌های اجتماعی تشدید می‌شود. شبکه‌های اجتماعی معمولاً لحظه‌های اعلام موفقیت را نشان می‌دهند، نه فرایند طولانی آن را. ما عکس افتتاحیه را می‌بینیم، نه سال‌های تردید را. خبر پذیرش را می‌بینیم، نه ایمیل‌های رد شدن را. خانه جدید را می‌بینیم، نه حمایت خانوادگی، وام، ارث، بدهی یا اضطراب پشت آن را. شادی رابطه را می‌بینیم، نه مذاکره‌ها، ترس‌ها، شکست‌های قبلی یا کار عاطفی پنهان را.
به همین دلیل است که مقایسه در شبکه‌های اجتماعی اغلب نابرابر است: ما پشت صحنه خودمان را با صحنه آماده دیگری مقایسه می‌کنیم.

♦️مطالعه کل متن را از اینجا ادامه دهید.

#جامعه‌_شناسی_روزمره 
#جامعه‌_شناسی_عواطف
#روانشناسی_اجتماعی
#مقایسه_اجتماعی
#تمرین_مشاهده

نویسنده: عادل محبتیان
تاریخ انتشار: 17 خرداد 1405
انجمن جامعه‌شناسی ایران شعبه آذربایجان شرقی


✅کانال ما در تلگرام و بله:
@ISA_Tabriz
@iran_sociology


✅جهت ارسال متن، نقد و پیشنهاد در تلگرام و بله:
@ISA_Tabriz_info

📣 آذربایجان را جامعه‌شناسانه ببینیم.

🔴 کانال انجمن جامعه‌شناسی ایران شعبه آذربایجان شرقی را به اشتراک بگذارید.
لینک دعوت👇
https://t.me/ISA_Tabriz