نشست علمی بازخوانی دلیری‌ها و نقش‌آفرینی زنان در جنگ تحمیلی سوم و بررسی برجسته‌سازی آن در پیام رهبر معظم انقلاب(۶)

✍️ دکتر زینب تاجیک، عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده

🔹 یکی از مهم‌ترین وجوه پیام رهبر انقلاب، هویت‌بخشی به زنان است؛ چراکه بسیاری از کنش‌های زنانه در طول تاریخ، حتی در تاریخ اسلام، وجود داشته اما روایت نشده و به فراموشی سپرده شده است. رهبر شهید در مناسبت‌های مختلف تلاش کرده‌اند این کنش‌ها را ببینند و به آنها معنا بدهند؛ حتی کنش‌هایی که از نظر ما ممکن است ناقص یا پرایراد باشد. برای نمونه، درباره زنانی که پس از وقایع ۱۴۰۱ حجاب کامل نداشتند اما آن را به‌طور کامل کنار نگذاشتند، ایشان همین رفتار را در نسبت با شرایط اجتماعی و تاریخی کشور معنا کردند و آن را ایستادگی در برابر دشمن دانستند. در این نگاه، به زن گفته می‌شود حضور تو در جامعه کم‌اهمیت نیست؛ حتی یک حضور کوتاه نیز بخشی از یک کنش بزرگ‌تر است. بنابراین، وقتی امروز از سبقت گرفتن زنان سخن گفته می‌شود، در واقع در حال بازتعریف جایگاه و هویت زن ایرانی و نشان دادن اهمیت کنش او در عرصه عمومی هستیم.

🔹 وجه دوم، بازتعریف مفهوم قدرت جمهوری اسلامی است. قدرت جمهوری اسلامی صرفاً در توان نظامی و مؤلفه‌های سخت آن خلاصه نمی‌شود؛ بلکه بخشی از این قدرت در انسان‌هایی است که انقلاب تربیت کرده و در نوع نگاه آنان به زنانگی، خانواده، مسئولیت و تکلیف ریشه دارد. تفاوت مهم زن انقلاب اسلامی با تصویری که از زن در الگوهای غربی ارائه می‌شود، در همین تکلیف‌محوری است: زن انقلاب اسلامی صرفاً نمی‌پرسد «چه حقی دارم؟»، بلکه می‌پرسد «چه وظیفه‌ای دارم و چه کاری می‌توانم انجام دهم؟». این تکلیف گاهی درس خواندن و فعالیت علمی است، گاهی مادری، گاهی فعالیت اجتماعی و گاهی حضور در خیابان و ماندن در شهری که در معرض جنگ قرار گرفته است. زنی که با وجود ترس، خطر و اضطراب می‌ماند، فرزندش را همراه خود می‌آورد و احساس مسئولیت می‌کند، محصول یک خودآگاهی عمیق نسبت به خدا، خود، جامعه و جایگاه خویش در عالم است.

🔹 از این منظر، حضور زنان در جنگ فقط یک رفتار اجتماعی یا سیاسی نیست، بلکه نشانه نوعی قدرت است که با قدرت سخت قابل توضیح کامل نیست. این همان نقطه‌ای است که می‌توان نسبت میان «الهیات جنگ» و «مادیات جنگ» را فهم کرد؛ قدرت مادی، بخشی از ماجراست، اما آنچه امکان ایستادگی را فراهم می‌کند، انسان و تربیتی است که در پشت این قدرت قرار دارد. زنی که در این شرایط بر اساس فهمی از هویت و تکلیف خود عمل می‌کند، صرفاً در یک میدان حضور پیدا نکرده، بلکه بخشی از قدرت اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی را به نمایش گذاشته است؛ قدرتی که هم در مطالعات زنان در حال تبدیل شدن به موضوعی قابل روایت است و هم در کنش روزمره زنانی که این تجربه را زیسته‌اند، خود را نشان می‌دهد.

🏢 پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی
📲 @irseri_ir

💻 آدرس تارنمای اینترنتی
🌐 www.irseri.ac.ir