یک مقاله جدید با عنوان Microbial mats in dinosaur ichnocoenoses نوشته‌ی Nora Noffke و همکارانش به بررسی نقش مت‌های میکروبیال (Microbial mats) در ثبت و حفظ ردپاهای دایناسورها و بازسازی محیط‌های دیرینه می‌پردازد.

ردپاهای دایناسورها منابع ارزشمندی برای شناخت رفتار، بوم‌شناسی و محیط زندگی این جانوران باستانی هستند. بسیاری از این ردپاها در پهنه‌های آبی قدیمی، مانند دلتاهـا، سواحل دریاچه‌ها و دشت‌های جزر و مدی شکل گرفته‌اند. این پژوهش بر نقش مت‌های میکروبیال سطح رسوبات تأکید دارد که با ترشح مواد چسبنده (EPS) باعث انسجام رسوبات و جلوگیری از فرسایش می‌شوند و به این ترتیب شرایط ایده‌آل برای حفظ ردپاها فراهم می‌آورند.

مناطق مطالعه‌شده:

محققان ۱۲ سایت فسیلی از دوره‌های ژوراسیک و کرتاسه در ایالت‌های یوتا و کلرادو (آمریکا) بررسی کردند. این مناطق شامل پهنه‌های جزر و مدی، سبخاها (نمک‌زارها) و دشت‌های سیلابی با اقلیم‌های گرمسیری نیمه‌خشک تا مرطوب بودند. سایت‌هایی مانند Dinosaur Ridge، Moab Megatracksite و Little Park از جمله مکان‌های مهم بودند. در هر محل، انواع مختلف مت‌های میکروبیال شناسایی شد که نقش متفاوتی در حفظ ردپاها داشتند.

انواع مت‌های میکروبیال و ساختارهای رسوبی:

دو گروه اصلی مت‌های میکروبیال معرفی شدند: اپی‌بنتیک (epibenthic) و اندوبنتیک (endobenthic). مت‌های اپی‌بنتیک سطح رسوب را می‌پوشانند و ساختارهایی مانند «خرده‌مت»، «سطوح پاره‌پاره»، «petees» و «spongy mats» ایجاد می‌کنند. مت‌های اندوبنتیک در لایه‌های بالایی رسوب رشد می‌کنند و ساختارهایی نظیر «ریپل‌های چندجهتی» ایجاد می‌کنند. این ساختارها که به آن‌ها MISS گفته می‌شود، علاوه بر کمک به حفظ ردپاها، اطلاعات مهمی درباره‌ی شرایط آب‌وهوایی و فرآیندهای رسوب‌گذاری گذشته ارائه می‌دهند.

تأثیر وضعیت مت‌های میکروبیال بر شکل ردپاها:

وضعیت مت‌های میکروبیال هنگام عبور دایناسورها شکل و کیفیت حفظ ردپاها را تعیین می‌کرد. ردپاهای عمیق اما کم‌جزئیات معمولاً در مت‌های اپی‌بنتیک مرطوب یا اسفنجی شکل می‌گرفتند، در حالی که لایه‌های خشک و شکننده باعث شکستگی و از دست رفتن جزئیات می‌شدند. لایه‌های پته‌ای / petees در سبخاها به دلیل نازکی و خشکی، ردپاهای کم‌وضوح ایجاد می‌کردند. در مقابل، مت‌های اندوبنتیک مرطوب بهترین شرایط را برای ثبت جزئیات دقیق در رسوبات ماسه‌ای مقاوم فراهم می‌آوردند.

انواع خاص حفظ‌شدگی ردپا:

فرسایش یا تغییرات پس از تشکیل می‌توانند شکل‌های ویژه‌ای از ردپا ایجاد کنند، مانند ردپاهای pedestal که به دلیل فرسایش اطراف اما حفاظت‌شده توسط مت میکروبیال باقی مانده‌اند، یا ردپاهای پرشده با خرده‌مت. در برخی موارد، ردپاها کاملاً محو شده و تنها به صورت حفره‌های فرسایشی قابل تشخیص هستند. این تنوع در حفظ‌شدگی اطلاعات مهمی درباره‌ی پویایی رسوبات و تغییرات محیطی پس از عبور دایناسورها ارائه می‌دهد.

نتایج کلی و اهمیت دیرینه‌شناسی:

وجود و وضعیت مت‌های میکروبیال نقش حیاتی در حفظ ردپاها دارد و کلید بازسازی اقلیم و محیط رسوبی گذشته محسوب می‌شود. ردپاهایی که تنها در رسوبات ماسه‌ای ثبت می‌شوند، جزئیات کمی دارند؛ اما مت‌های میکروبیال با ایجاد چسبندگی و ثبات رسوب، شرایط فوق‌العاده‌ای برای حفظ آثار فراهم کرده‌اند. بنابراین، شناسایی MISS و نوع مت‌های میکروبیال در رسوبات ابزار مهمی برای یافتن و تحلیل سایت‌های جدید ردپای دایناسورها است.

سعید افتاده
منبع:
Noffke, N., Murphey, P. C., Buntin, R. C., & Lockley, M. G. (2025). Microbial mats in dinosaur ichnocoenoses. Sedimentology. https://doi.org/10.1111/sed.70037