چندین سال است که مجله CA: A Cancer Journal for Clinicians از نظر عامل تأثیر (IF) در رتبه نخست قرار دارد. در JCR نسخه 2026، IF این مجله به عدد چشمگیر 685.2 رسیده است. این عدد در سال گذشته 232.4 و در سال قبل از آن 521.6 بود.
در رتبه دوم، مجله Nature Reviews Molecular Cell Biology با عامل تأثیر 118 قرار دارد و رتبه سوم به The Lancet با عامل تأثیر 109 تعلق گرفته است. به این ترتیب، IF مجله CA حدود شش برابرِ مجله دوم و بیش از شش برابرِ مجله سوم است.
سوال اصلی این است: چرا IF این مجله تا این اندازه بالاست؟
برای پاسخ، باید به شیوه محاسبه IF نگاه کنیم. IF یک کسر است:.
مخرج کسر، تعداد مقالات قابل استناد منتشرشده در دو سال قبل از سال گزارش است؛ یعنی مقالات اصیل و مروری منتشرشده در سالهای 2023 و 2024. مجله CA در این دو سال، 40 مقاله قابل استناد منتشر کرده است. بنابراین عدد مخرج، 40 است.
صورت کسر، مجموع استنادهایی است که در سال 2025 به همه مقالات منتشرشده در سالهای 2023 و 2024 داده شده است. این عدد برای مجله CA برابر با 27,406 استناد است. اگر 27,406 را بر 40 تقسیم کنیم، عدد 685.2 به دست میآید؛ همان IF مجله.
نکته مهم این است که در صورت کسر، استنادهای همه انواع مقالات، از جمله ادیتوریال، نامهها و غیره، محاسبه میشود؛ اما در مخرج فقط مقالات اصیل و مروری قرار میگیرند. بنابراین IF از نظر آماری همه ویژگیهای یک میانگین حسابی دقیق را ندارد، چون صورت و مخرج آن کاملاً همجنس نیستند.
از سوی دیگر، میدانیم که میانگین بهشدت از دادههای پرت اثر میپذیرد. اگر در یک مجموعه داده، چند مقدار بسیار بزرگ وجود داشته باشد، میانگین بهطور جدی منحرف میشود و دیگر نماینده مناسبی برای کل دادهها نیست. در چنین شرایطی، میانه معمولاً تصویر دقیقتری از وضعیت کلی ارائه میدهد.
در مجله CA، چند مقاله سهم بسیار بزرگی در استنادها دارند:
1. Global cancer statistics 2022: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries (15,335)
2. Cancer statistics, 2024 (5,605)
3. Cancer statistics, 2023 (2,894)
4. Colorectal cancer statistics, 2023 (1,222)
5. Breast cancer statistics, 2024 (457)
هر پنج مقاله درباره آمار سرطاناند. مقاله اولی 15,335 استناد دارد؛ یعنی بهتنهایی باعث افزایش 384 واحدی IF مجله شده است. به بیان دیگر، 56 درصد IF مجله حاصل فقط یک مقاله است.
مقاله دوم نیز حدود 140 واحد و مقاله سوم حدود 72 واحد به IF مجله افزودهاند. از مجموع 27,406 استناد، سهم سه مقاله اولی 23,834 استناد است؛ یعنی حدود 87 درصد کل استنادها. اگر این سه مقاله را حذف کنیم، ضریب تأثیر مجله از 685.2 به حدود 96 سقوط میکند.
اگر پنج مقاله پراستناد را با هم در نظر بگیریم، مجموع استنادهای آنها به 25,513 میرسد؛ یعنی حدود 93 درصد کل استنادهای مجله. بنابراین بخش عمده IF مجله CA محصول تعداد بسیار اندکی مقاله است، نه عملکرد یکنواخت همه مقالات مجله.
این موضوع وقتی روشنتر میشود که به میانه استنادها نگاه کنیم. میانه استنادهای مجله CA فقط 31 است. در مقابل، مجله Nature Reviews Molecular Cell Biology با اینکه IF بسیار کمتری نسبت به CA دارد، یعنی 118، اما میانه استنادهایش 66.5 است؛ بیش از دو برابر مجله CA. حتی میانه استنادهای The Lancet نیز از CA بالاتر است.
هرچه میانه به میانگین نزدیکتر باشد، توزیع دادهها نرمالتر و چولگی کمتر است. اما توزیع استنادها در بسیاری از مجلات چولگی مثبت دارد؛ یعنی تعداد کمی از مقالات، استنادهای بسیار زیادی دریافت میکنند، در حالی که بیشتر مقالات، استنادهای نسبتاً کمی دارند. این چولگی در برخی مجلات، مانند CA، بسیار شدیدتر است.
بنابراین در تفسیر IF باید محتاط بود. بالا بودن IF یک مجله لزوماً به این معنا نیست که همه مقالات آن از مقالات مجلاتی با IF پایینتر بهترند.
این مثال همچنین نشان میدهد که برای ارزیابی یک مقاله، نباید به IF مجله تکیه کرد. ارزیابی مقاله باید بر پایه شاخصهای سطح مقاله انجام شود، نه شاخصهای سطح مجله. البته علاوه بر شاخصهای کمی، باید شاخصهای کیفی هم برای ارزیابی مقاله مورد استفاده قرار بگیرند.
خود Clarivate نیز بر همین نکته تأکید میکند:
شاخصهایی مانند JIF برای ارزیابی عملکرد مجله طراحی شدهاند، نه برای سنجش کیفیت تکتک مقالات یا عملکرد پژوهشگران.
#research_metrics
#impactfactor
#JCR
#webofscience
#journal
#clarivate
🆔 @irevidence