🏷 آلل در جمعیت؛ تفاوت‌های ژنتیکی چگونه در جمعیت‌ها توزیع می‌شوند؟

📍چرا بعضی آلل‌ها در یک جمعیت شایع‌تر از سایر آلل‌ها هستند؟ پاسخ این سؤال را می‌توان با بررسی رابطه میان آلل‌ها و فراوانی آن‌ها در جمعیت پیدا کرد؛ مفاهیمی که در ژنتیک جمعیت و مطالعه تکامل اهمیت زیادی دارند.

🧬 هر ژن می‌تواند شکل‌های متفاوتی داشته باشد که به آن‌ها آلل (Allele) گفته می‌شود. برای مثال، در سیستم گروه خونی ABO، سه آلل اصلی A،B و O در جمعیت انسان وجود دارند. یک فرد دیپلوئید برای یک جایگاه ژنی اتوزومی معمولاً دو نسخه آللی دارد، اما در کل جمعیت ممکن است بیش از دو آلل برای همان جایگاه وجود داشته باشد.

🔬 مجموعه همه نسخه‌های آللی موجود در افراد یک جمعیت را خزانه ژنی (Gene Pool) می‌نامند. یکی از موضوعات مهم در بررسی خزانه ژنی، تعیین فراوانی هر آلل در جمعیت است.

🕳 فراوانی آلل (Allele Frequency) نسبت تعداد نسخه‌های یک آلل مشخص به مجموع نسخه‌های آللی همان جایگاه ژنی در یک جمعیت است. این مقدار می‌تواند به‌صورت عددی بین صفر و یک یا به شکل درصد بیان شود. مجموع فراوانی همه آلل‌های یک جایگاه ژنی برابر با ۱ یا ۱۰۰ درصد است.

برای مثال، اگر در یک جمعیت ۶۰ درصد از نسخه‌های آللی یک جایگاه را آلل A و ۴۰ درصد را آلل a تشکیل دهند، فراوانی آن‌ها به‌ترتیب ۰٫۶ و ۰٫۴ خواهد بود. فراوانی آلل با درصد افراد حامل آن تفاوت دارد؛ زیرا هر فرد ممکن است یک یا دو نسخه از یک آلل را داشته باشد.

فراوانی آلل‌ها می‌تواند در طول نسل‌ها تغییر کند. در ژنتیک جمعیت، تغییر فراوانی آلل‌ها در طول نسل‌ها یکی از تعریف‌های عملیاتی و معیارهای اصلی بررسی تکامل در جمعیت‌ها است.

🪧 اما چه عواملی فراوانی آلل‌ها را تغییر می‌دهند؟ انتخاب طبیعی، جهش، رانش ژنتیکی و جریان ژنی از نیروهای مهم تکاملی هستند. برای مثال، اگر یک آلل در شرایط محیطی خاص با افزایش بقا یا موفقیت تولیدمثلی همراه باشد، ممکن است فراوانی آن در نسل‌های بعد افزایش یابد. در مقابل، رانش ژنتیکی می‌تواند بدون وجود برتری زیستی، صرفاً بر اساس رویدادهای تصادفی، فراوانی آلل‌ها را تغییر دهد.

📉 در مدل هاردی–واینبرگ، با فرض جمعیت بسیار بزرگ، جفت‌گیری تصادفی و نبود جهش، مهاجرت و انتخاب طبیعی، فراوانی آلل‌ها از نسلی به نسل دیگر ثابت می‌ماند. بااین‌حال، جمعیت‌های واقعی ممکن است تحت تأثیر یک یا چند نیروی تکاملی قرار بگیرند و فراوانی آلل‌ها در آن‌ها تغییر کند.
بنابراین، وقتی از آلل‌ها در یک جمعیت صحبت می‌کنیم، درباره بخشی از تنوع ژنتیکی و نحوه توزیع آن در جمعیت حرف می‌زنیم؛ تنوعی که فراوانی آن می‌تواند در طول نسل‌ها تغییر کند و در فرایند تکامل جمعیت نقش داشته باشد.

📥 منابع:
openstax genome openstax
✍🏻 نویسنده: ثنا حاجی خانی فرد


📍Instagram | Linkedin | Support

─━⊱🧬 آکادمی ژنتیک ایران
─━⊱🧬 @ir_Genetics_academy