اهل قبور، طبیبیان اقتصاددان و منطق بازار


چند روز پیش شهرداری تهران اعلام کرد که در صورت تصویب شورای شهر تهران و تأیید فرمانداری از سال آینده هزینه‌ی نگه‌داشت سالیانه‌ی قبور برای هر پلاک قبر گرفته می‌شود. حالا بعد از چند روز «محمد طبیبیان»، اقتصاد بازارگرا و نئولیبرال که در میان مردم نئوکلاسیک صدایش می‌زنند، آمده و درباره‌ی این طرح با تمسخر گفته که «اگر درست فکرش را بکنید ایده‌ی خوبی است. چون ضمانت اجرا[ی آن] راحت و تنبیه متخلف هم کم‌هزینه و پردرآمد است». او پس از نقل روایت این‌که در دوران صفویه یکی از حکام برای تنبیه کسانی که با آن‌ها لج می‌افتاد مرده‌شان را از قبر بیرون می‌آورد و می‌سوزاند، با شگفتی می‌گوید: «فکرش را بکنید به عقل چه کسی می‌رسید؟!» (به نقل از انصاف‌نیوز).
از طبیبیان تعجب می‌کنم که چنین حرفی می‌زند. به عقل چه کسی می‌رسید؟ به عقل یک نئولیبرال یا به عقل یک لیبرال اقتصادی. ازقبربیرون‌کشیدن را نمی‌گویم، اخذ عوارض از زمینی را می‌گویم که مرده‌هایمان را در آن می‌گذاریم. حالا یک اسلام‌گرای به‌نداری‌افتاده که کف‌گیر بودجه‌ها و حراج‌های بی‌حساب‌وکتاب قبلی‌شان به ته دیگ خورده است، می‌خواهد همچون یک نئولیبرال نئوکلاسیک عمل کند. چه اشکالی دارد؟ مگر نه این است که زمین هم مثل هر چیز دیگری کالاست و زمینی که مردگان اشغال‌اش کرده‌اند می‌توانسته «به‌شکلی کارآمدتر» و «ارزش‌آفرین‌تر» استفاده شود. قبول دارم که ممکن است دکتر طبیبیان نگران این باشند که اسلام‌گرایان نتوانند از زمین قبرستان به دلیل «ناکارآمدی» و «ضعف مدیریت» استفاده‌ی بهینه کنند به همین دلیل قضیه را سخره کرده است اما اگر کارگزاران لیبرال کارآمدی را به جای این اسلام‌گرایان به‌پیسی‌افتاده فرض کنیم که دیگر قضیه حل می‌شود. درواقع طبیبیان نباید با اصل قضیه‌ی اخذ عوارض از مردگان به دلیل اشغال یکی از منابع کمیاب و باارزش اقتصادی مشکل داشته باشند بلکه ایشان باید با ضعف مدیریت و ناکارآمدی متولیان فعلی مشکل داشته باشند. به همین دلیل است که تعجب کردم که ایشان بالکل قضیه را مسخره کرده‌اند.
هر چند ممکن است طبیبیان خود را به بی‌حواسی بزند اما بنا بر رویکردی که خود او مُبَلغ آن است، زمین کالاست و به دلیل کالابودن‌اش، منبعی ازقضا بسیار باارزش در بازار است. پس خود آن و هر شکلی از خدمات مربوط به آن «قیمت»ی دارند که باید پرداخته شود. زمین‌های خصوصی «مالِ» سرمایه‌داران ـ اوه ببخشید! ما در ایران سرمایه‌دار نداریم ـ یا به عبارت لیبرال‌پسندتر «کارگزاران رانتیر و غارتگر اقتصاد کنونی ایران» یا خیلی ساده‌تر «مالکان خصوصی» است و زمین‌های دولتی هم «مالِ» دولت است. اگر کسی زمینی را که قبر کس‌وکارش در آن قرار دارد، طی قراردادی مشخص از بازار خریده باشد که طبیعتاً «مالک خصوصی» آن زمین است ولی اگر نخریده باشد، آن زمین به «مالک خصوصی بزرگ» یعنی دولت تعلق می‌گیرد. پس درصورتی کسی می‌تواند نسبت به اخذ عوارض توسط شهرداری اعتراض کند که ۱) مالک خصوصی قبر کس‌وکارش باشد و ۲) در تأمین هزینه‌ی حفظ و نگهداری قبر کس‌وکارش (نگهبانی و ساماندهی شهری و مانند این‌‌ها) مشارکت کند. درواقع شهرداری، بنا به منطق لیبرال آقای طبیبیان، چیز عجیبی نمی‌گوید: مالک خصوصی قبر چون خودش نتوانسته هزینه‌ی حفظ و نگهداری قبر کس‌وکارش را بپردازد باید این مبلغ را به صورت عوارض به شهرداری بپردازد.
طبیبیان یا نمی‌داند چه چیزی را سخره می‌کند یا خودش را به کوچه‌ی علی‌چپ زده است. بنا به منطق بازار اگر کسی مالک خصوصی قطعه‌زمینی که قبر کس‌وکارش در آن است نیست باید آن قطعه‌زمین را بخرد و اگر نمی‌تواند خودش مستقیماً کار حفظ و نگهداری و ساماندهی قطعه‌زمین‌های مورد استفاده برای دفن مردگان را انجام دهد (یا خودش بمالد) باید هزینه‌ی این خدمات را به متولی آن یعنی شهرداری بپردازد. قضیه به‌تمامی دست کم از منظر منطق بازار سرمایه‌دارانه محرز و مشخص و بی‌عیب‌وایراد است. این که چرا آقای طبیبیان منطقِ ایدئولوژی خودش را سخره می‌کند برای من یکی جای تعجب دارد.

@interventions