🔴 دوگانه "دموکراسی – کارآمدی" در میانه وضعیت جنگی

✍️ نویسنده:
مجید پیروز
دکترای علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس

آنچه که به عنوان "بحران نمایندگی #دموکراتیک" شناخته می‌شود، به معنای احساس سرخوردگی بخش مهمی از جامعه نسبت به فقدان نمایندگانی است که در سازوکارهای حکمرانی حضور داشته و صدای آنها برای پیگیری مطالبات‌شان باشند. این بحران در میانه وضعیت #جنگی و یا حتی فراگیری سایه جنگ و احتمال وقوع تهدید نظامی، نگران‌کننده تر به نظر می‌آید. اگر هدف دشمن، تهدید وجودیِ معطوف به فروپاشی سیاسی و اجتماعی باشد، بحران نمایندگی دموکراتیک، یعنی احساس انفصال جامعه از حکومت، خود بستر مساعدی برای اجرای تهدید مورد نظر دشمن به شمار می‌آید.

مسأله زمانی حادتر می‌شود که همزمان، برقراری دوگانه ای میان دموکراسی و کارآمدی، ابزار توجیهی مناسبی برای تقویت گرایش‌های جمهوریت زدا و حتی جمهوریت ستیز محسوب گردد. ترویج این انگاره که دموکراسی ها به دلیل پیچیدگی فرایندهای تصمیم گیری، نهایتاً کارآمد نیستند و ساختارهایی فشل را می آفرینند، در همین راستا ارزیابی می‌شود. ضمن آنکه مروری بر روندهای جهانی گویای این واقعیت است که میل به #دموکراسی-خواهی در سراسر جهان در طول سال‌های گذشته به گونه محسوسی تنزل یافته است. اگر زمانی موج های چندباره دموکراسی، جذابیتی را برای جوامع دیگر ایجاد می‌کرد، امروزه می توان از جایگزینی این گرایش با اصل کارآمدی سخن گفت.

در واقع شهروندان بیش از آنکه خود را مشتاق دموکراسی و ارزش های دموکراتیک بدانند، به کارآمدی حاکمیت نظر دارند تا ولو به اتکای یکه سالاری، نیازهای آنان را تأمین نماید. در این وهله، آنچه که اهمیتی فزون‌تر می یابد، امنیت سازی و تحقق رشد اقتصادی پایدار است که لزوماً ارتباطی به تحقق یک ساختار دموکراتیک نداشته و همین اولویت بندی، تمایل به مطالبات مدنی و سیاسی را به حاشیه می راند.

مجموعه این موارد، دورنمای چندان مساعدی را از دموکراسی پیش روی جوامع نشان نمی‌دهد. وجود موانع سخت در برابر دموکراسی (آنچه که در دهه‌های گذشته، نقطه رویایی برای جوامع بسیاری محسوب می‌شد)، در حال تضعیف جایگاه این اصل در زندگی سیاسی و اجتماعی است. بن بست در اداره زندگی افراد، به صورت طبیعی تمایل آنها برای اندیشیدن درباره دموکراسی و سازوکارهای دموکراتیک را دچار فروکش می‌کند. به طریق اولی در وضعیت جنگی، دموکراسی و ادوات آن اهمیتی کمتر از قبل می یابند و از قضا گرایش‌های متصلب برای احیای امنیت و ساماندهی به اوضاع، محبوبیتی فزاینده پیدا می‌کنند.

📄 نسخه کامل یادداشت در فایل PDF پیوست قابل دریافت است.
ــــــــــــــــــــــــــ

🏛️ پژوهشگاه مطالعات امنیت و پیشرفت، پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی

#مردم‌سالاری
#امنیت_ملی
#امنیت_پایدار
#همبستگی_ملی

@instituteofsds