🔰با نگاهی به دو کتاب در زادروز ایرج افشار؛
فرهنگ‌دوست پُرکار ایران
بازتاب‌دهنده تصویر واقعی بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی و ادبی ایران

🔸ایرج افشار نامه‌نگاری‌های مفصلی با ایرانیان و فرنگیان اهل دانش و فرهنگ داشت و خوشبختانه با نظمی خاص و روحیه‌ای خستگی‌ناپذیر اغلب نامه‌های رسیده را حفظ کردند و اکنون صدها بلکه هزاران نامه از دیگران به این دو فرهنگ‌دوست پُرکار روزگار برجای‌مانده که بازتاب‌دهنده تصویر واقعی بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی و ادبی در این مملکت است.

🔸️ایرج افشار را نمی‌توان «شاهنامه‌شناس» دانست، اما کارهای ماندنی‌ای که او در زمینه‌ کتابشناسی و نسخه‌برگردانی دستنویس‌های شاهنامه کرد و چندین جُستاری که در این باره انتشار داد، یاریگر پژوهندگان شاهنامه‌ است و گام‌هایی مهم در کار و بار شاهنامه‌شناسی دانسته می‌شوند. از این‌رو آوردن نام او در کنار استادان شاهنامه‌شناس بی‌سبب نیست. افشار چه آن زمان که مجله‌ «راهنمای کتاب» را نشر می‌داد (دهه‌ سی تا پنجاه خورشیدی)، چه زمانی که «آینده‌» را در زمینه‌ تحقیقات ایرانی چاپ می‌کرد (از دهه‌ پنجاه تا هفتاد)، نوشته‌های بسیاری از شاهنامه‌شناسان چاپ کرد و در پیشبرد پژوهش‌های شاهنامه‌شناسی همراه و پی‌جو بود.

🔸️ایران‌دوستی و عشق به زبان فارسی و تحقیقات ایرانی و فرهنگ ملی، ایرج افشار (۱۳۰۴ ـ ۱۳۸۹) را به مجتبی مینوی (۱۲۸۱ ـ ۱۳۵۵) دوست پدرش، دکتر محمود افشار (۱۲۷۲ ـ ۱۳۶۲) نزدیک کرد و خیلی زود میان‌شان الفتی تمام درگرفت و این رابطۀ صمیمانه با وجود خصلت ستیهندگی و درشتی مینوی تا پایان عمر وی گسسته نشد. مینوی که اهل ظاهرسازی‌های مرسوم نبود و صراحت لهجه داشت و انتقادهای تندوتیزش سبب رنجش بسیاری از اطرافیان می‌شد و حتی گاه کارش به بی‌ملاحظگی با دوست و غیردوست کشیده می‌شد، محبتش به افشار پیوسته باقی ماند و به روزگاران افزون نیز شد. نامه‌های افشار و مینوی شمه‌ای از فعالیت‌های علمی و فرهنگی دو تن از ایران‌دوستان نامدار در عرصه زبان و ادب فارسی را بازمی‌نماید؛ در این نامه‌ها جز اینکه سبک انشای آنها آموزنده است، با خواندن آنها فضای فرهنگی حاکم بر آن زمان را نیز بهتر می‌توان شناخت.

🔸️این دو نامه‌نگاری‌های مفصلی با ایرانیان و فرنگیان اهل دانش و فرهنگ داشتند و خوشبختانه با نظمی خاص و روحیه‌ای خستگی‌ناپذیر اغلب نامه‌های رسیده را حفظ کردند و اکنون صدها بلکه هزاران نامه از دیگران به این دو فرهنگ‌دوست پرکار روزگار برجای‌مانده که بازتاب‌دهنده تصویر واقعی بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی و ادبی در این مملکت است. حدود پنجاه نامه از مینوی به افشار از آفت زمان مصون مانده و در اختیار است و یک نامه هم از همسر مینوی (شهریار پرتوی) در دست است که از اوهایو موقعی که شوهرش در بستر بیماری بوده است، نوشته است. حدود نود نامه هم از افشار در میان اوراق مینوی باقی است که در کتابخانه مینوی نگه‌داری می‌شود. یک سبب اینکه تعداد نامه‌های مینوی کمتر است، این است که مینوی در جواب چند مکتوب گاه یک پاسخ مفصل می‌نوشته. اما چنان‌که از لابلای مطالب پیداست، بخشی از مکاتبات این دو نیز در گذر زمان از میان رفته است.


ibna.ir/x6Kzn

@ibna_official