🔰تاریخچه چاپ و نشر در ایران- ۱۹/ اصفهان؛
ارامنه چگونه ۳۰۰ سال پیش در اصفهان تجربه چاپ را شکل دادند؟

🔸 تجربه چاپ در جلفای نو از یک نیاز فرهنگی و آموزشی برای تأمین کتاب دانش‌آموزان از حوالی سال ۱۶۳۸ میلادی آغاز شد، اما به‌تدریج به تجربه‌ای برای تولید بومی کتاب انجامید؛ تجربه‌ای که با شبکه تجاری و فرهنگی ارامنه پیوند خورد و بخشی مهم از تاریخ چاپ و نشر اصفهان را شکل داد.

🔸آرشیو کلیسای وانک می‌تواند برای بازسازی بخش‌هایی از این تاریخ اهمیت ویژه‌ای داشته باشد؛ زیرا در آن، اسناد و اوراقی درباره فعالیت چاپخانه، کارکنان آن و نمونه‌های چاپی دوره‌های مختلف نگهداری شده است. این اسناد در کنار خود کتاب‌های چاپ‌شده، امکان بررسی تفاوت میان چاپخانه و ناشر و نیز مسیر تاریخی گذار از چاپ مذهبی به تولیدات متنوع‌تر را فراهم می‌کنند.

🔸ایده چاپ در اصفهان از یک نیاز مشخص آموزشی و فرهنگی آغاز شد؛ یعنی فراهم کردن کتاب برای نسل جدیدی که در مدرسه آموزش می‌دید. تا پیش از آن، طبیعی بود که نسخه‌های خطی، چه آثاری که ارامنه با خود آورده بودند و چه آثاری که پس از استقرار در اصفهان نوشته می‌شدند، جایگاه اصلی را داشته باشند.


🔸در همان دوره‌هایی که فعالیت چاپ در اصفهان با مشکل مواجه بود، ارامنه در نقاط دیگری از هند تا شهرهای مختلف اروپا فعالیت‌های چاپی خود را توسعه دادند.

🔸بسیاری از این ارتباطات از جلفای نو شکل می‌گرفت. خانواده‌هایی از جلفای نو به نقاط دیگر مهاجرت می‌کردند، شبکه‌های تجاری خود را شکل می‌دادند و فعالیت‌های مختلف فرهنگی را نیز در همان نقاط دنبال می‌کردند. در زمینه چاپ هم بخشی از این تجربه در خارج از اصفهان ادامه پیدا کرد. یعنی اگر امکان ادامه فعالیت در اصفهان فراهم نبود، ایده و تجربه چاپ در دیگر مراکز ارمنی متوقف نمی‌شد.

🔸آرشیو ظرفیت زیادی دارد، اما باید توجه کرد که این آرشیو همچنان در حال بازنگری و سامان‌دهی است. بخشی از اسناد و اوراق مرتبط با فعالیت‌های مختلف، از جمله چاپخانه، در آن وجود دارد.

🔸در مورد چاپخانه، فهرست‌هایی از افرادی که در آن کار کرده‌اند وجود دارد و نمونه‌های چاپی نیز اهمیت زیادی دارند. اما این اسناد الزاماً به ما نمی‌گویند که یک ناشر مشخص چه کسی بوده یا یک مؤسسه انتشاراتی با چه ساختاری فعالیت می‌کرده است.

ibna.ir/x6JX3

@ibna_official