🔰تصور ایرانیانِ زرتشتیِ ساسانی از اهریمن و آغاز نبرد کیهانی؛
شر چگونه وارد جهان شد؟
داستان باستان - ۳
🔸تاریخ کیهانی را می‌توان فرایند حرکت از آمیختگی به جدایی و از کشمکش به پیروزی نهایی خیر دانست. انسان نیز در همین نقطه جایگاه تاریخی خود را می‌یابد، موجودی انتخاب‌گر که با اندیشه، گفتار و کردار خویش در این نبرد کیهانی مشارکت می‌کند. در نتیجه ورود شر پایان آفرینش نیک نیست؛ آغاز تاریخ کیهانی است؛ تاریخی که از هجوم و آمیختگی آغاز می‌شود و در فرجام، با رفع شر، پیروزی خیر و نوسازی جهان به‌سوی تحقق نظم نخستین حرکت می‌کند.
🔸اگر جهان آفریدهٔ اهورامزدا و برخوردار از نظم و خیر است چگونه شر توانست به آن وارد شود؟ این پرسش در ظاهر پرسشی دربارهٔ منشأ بدی و رنج است؛ اما در جهان‌بینی زرتشتی دامنهٔ آن بسیار فراتر از اخلاق فردی می‌رود. مسئلهٔ شر در بنیاد خود پرسشی دربارهٔ ساختار جهان، جایگاه انسان در آن و سرنوشت نهایی آفرینش است. اگر آفرینش اهورایی در اصل نیک و سامان‌یافته است حضور مرگ، بیماری، تباهی، دروغ و دیگر صورت‌های شر چگونه قابل‌توضیح است؟ آیا این عناصر از آغاز در ساختمان جهان وجود داشته‌اند یا نیرویی بیگانه با آفرینش نیک آنها را به جهان وارد کرده است؟
🔸این یادداشت با رویکردی تاریخی - تطبیقی تحول تصور شر و جایگاه اهریمن را در سنت زرتشتی بررسی می‌کند و برای پرهیز از یکسان‌انگاری لایه‌های متفاوت این سنت منابع را در سه سطح اصلی مطالعه قرار می‌دهد.
🔸️برای فهم جایگاه اهریمن در اندیشهٔ زرتشتی نخست باید از تعبیری که در بسیاری از روایت‌های عمومی رواج یافته فاصله گرفت: اینکه "زرتشتی‌گری دو خدا دارد" این تعبیر هرچند برای توصیف ابتدایی تقابل اهورامزدا و اهریمن قابل‌فهم است، برای تحلیل ادیان‌شناختی کافی نیست؛ زیرا مسئلهٔ اصلی در این سنت صرفاً وجود دو موجود هم‌رتبه و دو خدای رقیب نیست، بلکه تقابل بنیادین میان خیر و شر، نظم و ویرانی، راستی و دروغ است. افزون بر این صورت‌بندی این تقابل در همهٔ دوره‌های سنت زرتشتی یکسان نیست و باید تحول تاریخی آن را در نظر گرفت. در یک‌سوی این تقابل اهورامزدا و آفرینش اهورایی قرار دارند؛ جهانی که بر پایهٔ نظم، راستی و سامان شکل‌گرفته است.
🔸شر چگونه وارد جهان شد؟ پاسخ این پژوهش را نمی‌توان در این تصور ساده جست‌وجو کرد که شر از آغاز در ساختار آفرینش حضور داشته یا اهورامزدا جهانی آمیخته از خیر و شر را آفریده است. در منطق زرتشتی نقطهٔ آغاز آفرینشی اهورایی، نیک و سامان‌یافته است. ازاین‌رو مسئلهٔ اصلی نه منشأ جهان مادی، بلکه توضیح حضور تباهی، مرگ و ویرانی در جهانی است که در بنیاد خود نیک آفریده شده است.
ibna.ir/x6K9X
@ibna_official
Post #32012
110
