#یادداشت
📑 «مداحی، جنگ ترکیبی و سرمایه اجتماعی دفاعی؛
درس‌هایی از جنگ رمضان»
✍🏻 دکتر مرتضی نثاری
پژوهشگر مدیریت فرهنگی
🔹 جنگ رمضان (اسفند ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵) را می‌توان نمونه‌ای روشن از جنگ ترکیبی دانست؛ جنگی که در آن فشار نظامی، اقتصادی، رسانه‌ای و شناختی نه‌فقط میدان نبرد، بلکه انسجام اجتماعی و تاب‌آوری جامعه را هدف می‌گیرد. پرسش اصلی این است که در چنین وضعیتی، مداحی و محتوای عاطفی-تبیینی آن چه نقشی در تقویت سرمایه اجتماعی دفاعی ایفا می‌کند.
🔹 پژوهشی با روش داده‌بنیاد، بر پایه نظام‌مند اشتراوس و کوربین، این موضوع را با مصاحبه عمیق با مداحان، کارشناسان نظامی-امنیتی، اساتید علوم دینی، روحانیون و مخاطبان جوان بررسی کرده است. داده‌ها با کدگذاری سه‌مرحله‌ای باز، محوری و انتخابی تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد فشارهای علّی مانند شرایط اقتصادی-جنگی، هجمه رسانه‌ای و شکاف نسلی، مشارکت آیینی را تحت تأثیر قرار می‌دهند؛ اما مداحی تنها یک آیین نیست، بلکه رسانه‌ای عاطفی-تبیینی است.
🔹 محتوای مداحی در جنگ رمضان با بازتفسیر سختی‌ها در قالب روایت رمضانی-عاشورایی، تقویت همبستگی دفاع‌محور در تجمعات شبانه‌روزی و تلفیق نمادهای ملی-مذهبی، واکنشی معنادار ایجاد کرد. این سازوکارها بر سرمایه اجتماعی شبکه‌های آیینی، گردش دیجیتال محتوا و موقعیت مخاطبان تکیه دارد. نتیجه، شکل‌گیری راهبردهایی چون بازتاب واقعیت‌های جنگ، سازمان‌دهی پشتیبانی مردمی و گسترش گفتمان مقاومت است.
🔹 در کوتاه‌مدت، کاهش آسیب روانی و تقویت شبکه‌های حمایتی محلی دیده می‌شود. در میان‌مدت و بلندمدت، تقویت هویت ملی-مذهبی و بازدارندگی فرهنگی به‌عنوان ظرفیت بالقوه مطرح است که برای اثبات آن به پژوهش‌های طولی نیاز است. در نهایت، پژوهش به مدل پارادایمی «چرخه همبستگی دفاعی» رسیده است؛ مدلی که توضیح می‌دهد مداحی چگونه از عاطفه، روایت و آیین، سرمایه اجتماعی دفاعی می‌سازد.
🔻 اگر این چرخه فعال بماند، جامعه در برابر جنگ ترکیبی تنها با ابزار نظامی مقاومت نمی‌کند، بلکه با زبان مشترک، حافظه جمعی و پیوندهای محلی نیز ایستادگی می‌کند. مداحی، در این معنا، نه‌فقط هنر یا مناسک، بلکه زیرساختی نرم برای دفاع و همبستگی اجتماعی است.
🖇 پیوند اصل مقاله
⚜ انجمن بین‌المللی دانش اجتماعی مسلمین
🏷 @iaomss
Post #2374
8