فرهاد قنبری
عشق نقصان آدمی است

افلاطون در رساله «ضیافت» عشق را از زبان سقراط «کمبود و نیاز» تعریف می کند. عشق نیاز و ضعفی در وجود ماست. نیاز به اینکه دوست داشته شویم و مورد محبت قرار بگیریم.

ژاک لاکان متفکر و روانکاو فرانسوی در تعریف عشق می گوید: "عشق اعطای چیزی است که آدمی ندارد، به کسی که میل دریافتش را ندارد"
در نگاه لاکان هم به مانند افلاطون عشق  احساس نیاز و کمبود درونی ماست. نیاز و کمبودی که ما را وادار می کند تا دست کمک به سوی کسی دراز کرده و آن را از او طلب کنیم. ما در عشق چیزی به کسی نمی دهیم بلکه از کسی یاری و کمک می طلبیم تا آن نیاز پاسخ داده نشده درونی ما را ارضاء نماید.

قسمت اول گزاره لاکانی در تعریف عشق که: «عشق اعطای چیزی است که آدمی ندارد» به معنای بخشیدن ضعف و نقصان درونی خود به دیگری [معشوق احتمالی] است.
ما خوانده ایم و می دانیم که در طول تاریخ انسانهای بسیاری به خاطر عشق فداکاری های بسیار کرده و گاهی جان خود را هم فدا کرده اند، اما این گذشت و فداکاری به این معنا نیست که عشق را در درون خود داشته اند و برای آن گوهر ناب درونی دست به فنای خویشتن زده اند، بلکه همه این از خودگذشتگی ها و مرارتها در راه تمنای عشق بوده است و همه این ایثارهای صورت گرفته هدیه هایی در راه عشق (نه خود عشق) بوده است. (عشق درست به مانند کمبود و نیاز درونی یک عارف به خداوند است. عارف دل باخته می خواهد تمام نقصان ها و کمبودهای خود را در جلوه باری تعالی پوشش دهد. عارف و صوفی چیزی را از خداوند می خواهد که در درون خود ندارد و آن عشق آتشین است)

لاکان در قسمت دوم گزاره خود در تعریف عشق می گوید: «به کسی که میل دریافتش را ندارد»
بدیهی است که کسی میل دریافت چیزی که ما خود آن را نداریم و کمبود و نقصان ماست را نداشته باشد. معشوق خود نیز می خواهد عشقی را عطا کند که خود او هم ندارد و کمبود و احساس نیازی برای اوست و عشق درست در همین نقطه ساخته می شود. در نقطه ای که هر دو طرف رابطه از نقصان عشق در درون خویش و عدم علاقه به دریافت آن نقصان از سوی دیگری آگاهند و از این مسئله مدام دچار دلهره و دلشوره می شوند. [زیرا هر دو واقفند که به طرف مقابل چیزی را اعطا می کنند که خود ندارند]
این دلهره حاصل از نقصان عشق در خویشتن همیشه در شکل های مختلف خود را بروز می دهد. اینکه آیا بدن من همان بدنی است که او دوست دارد؟ اینکه چاق یا لاغر باشم علاقه او بیشتر نخواهد شد؟ اینکه آیا او از رابطه جنسی با من رضایت دارد یا خواهد داشت؟ اینکه چگونه آرایش و پوششی او را بیشتر علاقه مند می کند؟ اینکه آیا لباس پوشیدن و عطر و بوی مرا دوست دارد و سوالاتی از این قبیل..

در این دیدگاه شرط عاشقی و عاشقانه زیستن پذیرش نقصان و کمبود عشق در وجود خویشتن است و هر دو طرف یک رابطه عاشقانه باید بپذیرند که دچار این نقصان هستند. بر اساس این الگو، یک رابطه عاشقانه همیشه به میزانی از دلهره که معشوق چه چیزی از من طلب می کند یا از چه سخن و رنگ و ظاهر من خوشش می آید نیازمند است.
حال اگر زمانی در یک رابطه عاشقانه هر دو نفر به این برداشت برسند که چقدر خوشبختند و به یک درک صدرصدی و متقابل دست یافته اند و نیمه گم شده خود را یافته و کیمیای عشق را به دست آورده اند، آن عشق در آستانه فروپاشی و اتمام و در بهترین حال تبدیل شدن به یک رابطه کاملا عادی و معمولی است. و صورت تراژیکتر آنکه یکی از طرفین به این نتیجه برسد که کاملا عشقش را درک می کند و هیچ نقطه مجهول و ناشناخته ای برایش وجود ندارد و حال آنکه طرف مقابلش هنوز در دلهره اولیه عاشقانه بسر می برد. در این رابطه شخصی که هنوز با دلهره عاشقی بسر می برد باید منتظر باشد که هر روز رفتارهای توهین آمیزی را به جان خریده و در چشم طرف مقابلش تا حد تفاله تقلیل داده شود.

در عشق پایدار، هر دو طرف رابطه باید به میزانی نادان جلوه کنند (به این معنا که حس دانای کل و شناخت کامل معشوق خود را نداشته باشند و به او به مانند کتابی که هر روز صفحه جدیدی از آن گشوده و مطلب جدیدی را می آموزند، بنگرند) یعنی همیشه میزانی از آن دلهره و استرس اولیه که من در نگاه او چگونه هستم، برای بقای عشق لازم است. در این صورت است که همیشه امکان گشودن دریچه های جدیدی برای عشق و شورانگیزی رابطه عاشقانه ایجاد می شود و آن رابطه ادامه می یابد و در غیر این صورت عشقی دوام نخواهد داشت.


کانال خرمگس