از بس شیرین نوشته! – 1333 ه.ق.

این چند روز که روزنامه نداشتم کتاب بیهقی را می‌خواندم. خودم هم نداشتم از امیر اسعد گرفته بودم. گویا این نهم دفعه باشد که من این کتاب را خوانده‌ام، از_بس_شیرین_نوشته و من دوست دارم. ما کتابهای شیرین کم داریم. آنچه نوشته‌اند محض بروز فضایل خود، خیلی مغلق و دور از ذهن است یا خیلی عوامانه و پوچ. تواریخ ما را هم نیکو ننوشته‌اند.
اگر مورخ عهد بوده بقدری ستایش آن سلطان را کرده و به اندازه‌ای دروغ نوشته، سجع و قافیه گفته که به انسان لذت نمی‌دهد. اگر معاصر نبوده بقدری مختصر و بی‌فایده نوشته شده که جز رئوس مسائل هیچ‌چیز دستگیر نمی‌شود. اما ابو‌الفضل بیهقی که روانش شاد باشد هرکس خوانده باشد می‌داند که چطور داد سخن را داده و هیچ نکته‌ای را فروگذار نکرده. اما افسوس که از بیست و چهار جلد تاریخی که نوشته همین مجلد نهم متعلق به سلطان مسعود باقی است. اگرچه من شنیده‌ام در کتابخانه لندن و پطروگراد یا تمام سی و چهار مجلد یا اغلب از آن موجود است که از ترکستان و هندوستان برده لیکن به ایران نیامده و چاپ نشده. یک صاحب همتی و علم دوستی هم پیدا نشده که از این نسخ آورده و منتشر کند. این یک مجلد هم که در ایران به دست هست هرچه خطی آن دیده شده مغلوط است، تا در تاریخ 1307 ه.ق. میرزا محمّد علی خان معاون‌الملک که بعد قوام‌الدوله [نام گرفت] و چهار سال قبل فوت کرد همت نموده چندین نسخه فراهم کرد و به توسط آقا سیداحمد مشهور به ادیب به دقت تصحیح نموده و چاپ کرد که فعلاً بهترین نسخه همین است. (سالور، 1374: ج6، 4420)

مأخذ: سالور، قهرمان میرزا. 1378. روزنامه خاطرات عین‌السلطنه. 10 جلد. به کوشش مسعود سالور و ایرج افشار. تهران: اساطیر.