بیست و دوم آبان‌ماه سالروز درگذشت مهرداد بهار
مهرداد بهار کتاب خوبی از اسناد و مدارک مربوط به کلنل را که عموی مهرداد بهار (مرحوم محمّد ملک‌زاده) گرد آورده بود (۱) و تفصیلش در مقدمۀ مهرداد بهار آمده است به صورتی منقّح منتشر ساخته است و برگی نو برای تحقیق در احوال و اعمال کلنل به مورّخان عرضه شده. مقدمۀ بهار خواندنی، پرنکته و حقیقت‌جویانه است.
بسیاری از این مدارک مهم است و شاید مهم‌تر آنها تلگراف‌های شوکت‌الملک و جواب‌های معتصم‌السلطنه و کلنل به اوست که از لابه‌لای آنها نکته‌های خوبی برای روشن شدن قضیه به دست می‌آید.
روشن است که کلنل از ادامۀ حکومت قوام بر جان خود نگران است و معتقد است قوام غرض شخصی و انتقام‌کشی نسبت به او اعمال خواهد کرد.
شاید اگر کلنل با آمدن قوام‌السلطنه بر سر کار فوراً استعفا داده بود و یا اینکه پس از احساس نسبت به حس «انتقام‌جویی» و «غرض» قوام‌السلطنه اوامر حکومت مرکزی را پذیرفته بود و راه مقاومت و مخالفت را اتخاذ نکرده بود، واقعۀ قتلش روی نمی‌داد و قوام‌السلطنه درصدد اعمال قدرت و «انتقام‌جویی» برنمی‌آمد. به قول مهرداد بهار «این بود ... وقایع تلخ و بیهوده‌ای که مانند نمونه‌های دیگر خود در گذشته جوانانی احساساتی، آزاده و میهن‌دوست را به کام مرگ زودرس فرستاد و جز لرزشی کوتاه بر سطح گنداب سیاست ایران در آن عصر اثر دیگر بر جای نگذاشت.
(۱) دربارۀ قیام ژاندارمری خراسان به رهبری کلنل محمدتقی‌خان پسیان، به کوشش مهرداد بهار، تهران، انتشارات معین، ۱۳۶۹، وزیری، به انضمام تصاویر اسناد.
[نادره‌کاران: سوگنامۀ ناموران فرهنگی و ادبی (۱۳۰۴-۱۳۸۹)، ایرج افشار، زیر نظر بهرام، کوشیار و آرش افشار، به کوشش محمود نیکویه، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ دوم ۱۴۰۰، ج ۲، ص ۱۱۱۳-۱۱۱۵]
Post #397
403