میلان کوندرا در آینه دو رمان مهمش


محمدامین مروتی

این یادداشت ها، پس از خواندن دو کتاب "سبکی تحمل ناپذیر هستی" و "جاودانگی"، نوشته شده اند. رمان های کوندرا بیش از هر چیز به خواننده مجال خود شناسی می دهند.
کوندرا می گوید یک نویسنده نمی تواند از چیز دیگری جز خودش سخن گوید؟ شخصیت های رمانی که نوشته ام، امکانات خـود من هستند که تحقق نیافته اند. بدین سبب تمام آن ها را هم دوست دارم و هم هراسانم می کنند.
وی از تنش دراماتیک رمان ها انتقاد می کند و این که رمان مثل یک مسابقه یا حرکت در مسیری معین نباید باشد بلکه ضیافتی است با همه جور غذا.
کوندرا مانند همه اهل ادب و هنر، حس را بیشتر از فکر مهم می داند و معتقد است:
"من فکر می کنم پس هستم"، گفته روشنفکری است که دندان درد را ناچیز و بی اهمیت می داند. و در مقابل می گوید: "من احساس می کنم پس هستم، حقیقتی بسیار بسیار معتبرتر است".

سبک نوشتاری کوندرا:
ترکیبی است از فلسفه و روایت. گاهی نمی دانی داری یک رمان را می خوانی یا یک مقاله فلسفی را و جالب این که این سبک جدید لطمه ای به جذابیت داستان نمی زند. گفته اند و درست هم گفته اند که هر قاعده هنری را می توان برای خلق یک اثر بهتر زیر پا گذاشت.
کوندرا ابایی ندارد که وسط ماجرا و داستان یا فرهنگ لغت باز کند برای توضیح بعضی کلمات مبهم. کوندرا در پس هر کلمه ای یک دنیا معنا می بیند و علاقه عجیبی به کالبدشکافی معانی واژه ها دارد.
زبان، گاه حالت تعلیمی به خود می گیرد و از حالت روایت خارج می شود.کوندرا حرفش را می زند بدون آن که مقید قالب های معهود باشد. اگر سبکی را بتوان به او نسبت داد، سبک "زبان گفتار" است. همان طور که انسان در زندگی روزانه فکر می کند و حرف می زند، کوندرا می نویسد و انسان در زندگی روزانه از سبک خاصی برای حرف زدن و فکر کردن استفاده نمی کند گاهی فیلسوف می شود، گاه گزارشگر، گاه راوی. گاه به گذشته های دور تاریخی برمی گردد و گاه به زمان حال.
در قالب این سبک می توان از هر دری و هر چیزی سخن گفت و راجع به هر چیزی اظهار نظر کرد ولی کوندرا بیشتر علاقه به باز کردن گره های ناگشوده روح دارد.

تبعات روانی اختیار:
آدم ها و شخصیت های نوشته های کوندرا مثل نوشته های اگزیستانسیالیست ها پای بند و اسیر عرف جامعه نیستند و از اختیاری برخوردارند که برای ما جهان سومی ها نه تصورپذیر است نه مطلوب. همین اختیار از طرفی احساس آزادی و پرواز به آن ها می دهد که از آن به "سبکی" تعبیر می شود و نـوعی اضطراب حاصـل از انتخاب و حـس سنگین مسـئولیت در مقـابل این انـتخاب کـه آن را "تحمل ناپذیر" می کند. شاید با این توضیح بتوان عنوان عجیب و پارادکسیکال مهم ترین نوشته کوندرا را فهمید: «سبکی تحمل ناپذیر هستی».
آدم های داستان های کوندرا بعضاً دنبال نوعی زندگی کولی وار هستند و تلقی شان از آزادی و سعادت ایـن است که آنقدر رها باشند که به وسیله ماجراهای تازه غافلگیر شوند و زندگی مکرر و روزمره ای نداشته باشند. "توما" در «سبکی تحمل ناپذیر هستی» وقتی از زنش جدا می شود این احساس سبکی را دارد که زندگیش پرماجراتر و پررمز و رازتر و نامعلوم تر می شود. (ص 61) اما نمی تواند این سبکی را تحمل کند و ادامه بدهد لذا به سوی "ترزا" برمی گردد.
همه دنبال سبکی هستیم و بعد می بینیم تحملش را نداریم چون سبکی تحمل ناپذیر هستی در واقع نوعی کسالت و بطالت است." سابینا" مبین این احساس است..

عشق، غریزه و عقل:
مشکل توما این است که غریزه را نادیده می گیرد و می خواهد همه مسائل را با منطق عقل پاسخ دهد. با منطق عقل به نظر می رسد که عشق دروغی است که طبیعت بر سر راه انسان می گذارد تا نوع بشر بقا یابد. توما معتقد است که عشق به غیر همجنس تمهید (یا دروغی) است که طبیعت برای بقای نوع به ما می باوراند.
در صورتی که اگر ما سهم غریزه را هم به حساب بیاوریم عشق دیگر دروغ نیست و حداکثر تمهیدی است که می توانیم و باید آگاهانه با آن کنار بیاییم و برای آن هم حساب باز کنیم.

https://t.me/hezar_khom