کیچ چیست؟
 
«کیچ» (Kitsch/ kit∫) در لغت به معنی پرزرق و برق، چشم پرکن، باسمه­ای، آبکی، غلنبه سلنبه و پرطمطراق است.
این واژه در برگردان فرانسوی جستار مشهور هرمان بروخ به معنای «هنر پست» آورده شده است اما میلان کوندرا این معنی را سوءتعبیر می­داند و معتقد است با این معنا، «کیچ»، چیزی نیست جز اثری ساده و ناشی از بدسلیقگی.
میلان کوندرا، نویسندة بزرگ اهل چک که او را «کاوشگر هستی» می­نامند، در آخرین اثر خود «هنر رمان» دربارة این واژه نوشته است:
«نگرش کیچ و رفتار کیچ وجود دارد. نیاز انسان کیچ­منش (Kitschmensch) به کیچ، عبارت است از نیاز به نگریستن خویشتن در آینة دروغ زیباکننده، و بازشناختن خشنودانه و شادمانة خویش در این آینه. در نظر بروخ، کیچ از دیدگاه تاریخی، به رمانتیسم احساساتی قرن نوزدهم مربوط می­شود. زیرا در آلمان و اروپای مرکزی، قرن نوزدهم بسی رمانتیک ­تر از نقاط دیگر (و خیلی کمتر از رئالیست) بوده است؛ در این­جاست که کیچ بی­اندازه شکفته می­شود، در این­جاست که کلمة کیچ پدید می­آید و هنوز هم فراوان بکار برده می­شود. ما، در پراگ، دشمن اصلی هنر را در کیچ دیده­ایم. در فرانسه چنین نیست. در اینجا در مقابل هنر حقیقی، تفریح و تفنن گذاشته می­شود، و در مقابل هنر وزین و والا، هنر سبک­مایه و رشد نایافته. و اما من هرگز از رمان­های پلیسی آگاتا کریستی به خشم نیامده­ام! در عوض، چایکوفسکی، راخمانینوف، هوروویتز وقتی که پیانو می­زند، فیلم­های بزرگ هالیوودی، کرامر بر ضد کرامر، دکتر ژیواگو (بیچاره پاسترناک!)، کسانی و چیزهایی هستند که من عمیقاً و صمیمانه از آنها نفرت دارم. و بیش از پیش از روحیة کیچ موجود در آثاری که از نظر شکل مدعی نوگرایی­اند برآشفته می­شوم. (اضافه کنم: نفرتی که نیچه نسبت به «کلمه­های زیبا» و «رداهای نمایشی» ویکتور هوگو در خود احساس می­کرد، نشانة بیزاری از کیچ قبل از پیدایش کلمة آن بود.) (هنر رمان: صص 235 و 236)
میلان کوندرا، نمونه­های «کیچ» را در رمان بزرگ «بار هستی» نشان می­دهد. او راه­پیمایی و جشن اول مه هرسال در کشور چک را که به مناسبت الغای عقاید کمونیسم در این کشور برگزار می­شد،کیچ می­داند. برای روشن­تر شدن این مفهوم به یک نمونة دیگر آن در این رمان اشاره می­کنیم. وقتی سابینا – یکی از شخصیتهای اصلی رمان- به همراه سناتوری آمریکايی و چهار دختر و پسر خردسال او به گردش می­روند، سناتور با دست کودکان را که در زمین چمن می­دوند و بازی می­کنند نشان می­دهد و می­گوید: آنان را نگاه کنید، معنی خوشبختی همین است.
سابینا با خود فکر می­کند سناتور چطور می­داند که آنها خوشبختی را تداعی می­کنند؟ اگر همان لحظه سه نفر از بچه­ها یکی از آنها را به باد کتک بگیرد باز همین معنی را تداعی می­کند؟
  کوندرا از این ماجرا چنین نتیجه می­گیرد:
«وقتی قلب،لب به سخن باز می­کند، شایسته نیست که خرد اعتراض کند.در قلمرو «کیچ» دیکتاتوری قلب حاکم است. البته باید اکثریت مرم در احساساتی که توسط «کیچ» برانگیخته می­شود، سهیم باشند. «کیچ» آنچه را که غیر عادی و نامتعارف است، کنار می­گذارد و خواستار تصوراتی است که عمیقاً در ذهن انسان نقش بسته است: دختر حق ناشناس، پدر رها شده، کودکانی که در چمن می­دوند، خیانت به وطن، خاطرة نخستین عشق.
«کیچ» ما را پیاپی به رقت وامی­دارد و دوباره می­گریاند. نخستین اشک می­گوید: چقدر زیباست کودکانی که روی چمن می­دوند! دومین اشک می­گوید: چقدر زیباست، هیجان و رقتی که - از مشاهدة کودکان – همگام با تمامی بشریت احساس می­کنیم. تنها دومین اشک بازتاب «کیچ» حقیقی است. دوستی و برادری میان افراد بشر فقط بر اساس «کیچ» به وجود می­آید.» (بار هستی: ص 266)
حال به این بیاندیشیم که ما در زندگی تا چه حد گرفتار «کیچ» هستیم. ما در زندگی روزمره­مان و در رابطه با اطرافیان­مان همواره به دنبال استعاراتی زیبا هستیم که احساسات ما و دیگران را تحت تأثیر قرار بدهد و یا بر روی دیگران اثری که می­خواهیم بگذارد؛ استعاراتی که جز دروغ زیبا هیچ نیست.
میلان کوندرا جمله­ای را که روی سنگ قبر توما و یا فرانز –  از شخصیت­­های اصلی داستان – نوشته شده، «کیچ» می­داند:
«او می­خواست زمین عالم ملکوت باشد / پس از گمراهی بازگشت به سوی او» و می­گوید:
«پیش از آنکه فراموش شویم، به صورت «کیچ» در می آییم. «کیچ» ایستگاه ارتباطی میان هستی و فراموشی است» ( ص 292)
کیچ با عجین شدن با لحظه­های زندگی ما، روی حقایق زشت را می­پوشاند. زشتی مرگ، زشتی حقارت و زشتی ضعف بشری را. «کیچ» پرده­ای است تا ما بدان وسیله هرچیزی را که با مزاق عاطفی­مان سازگار نیست بپوشانیم. تصور کنید زنی سالها با شوهر خود ناسازگاری دارد اما از او جدا نمی­شود در حالی که آرزوی آن را دارد. اما به ضعف زن بودن خود ایمان دارد و  علیه آنچه حقش نیست نمی­تواند بشورد.


https://t.me/hezar_khom