تفاهم‌نامه اسلام‌آباد؛ اگر تصمیم حاکمیت بود، چه کسی حق داشت آن را با شلیک نقض کند؟
بخش ۲
این مسئله فقط درباره تفاهم‌نامه اسلام‌آباد نیست. هر توافق خارجی، زمانی برای طرف مقابل قابل اتکا است که بداند تصمیم گرفته‌شده در میز مذاکره، در داخل کشور نیز قابلیت اجرا دارد. اگر میان تصمیم سیاسی و اجرای نظامی شکاف وجود داشته باشد، حتی توافقی که روی کاغذ دقیق و متوازن تنظیم شده باشد، در عمل با یک اقدام خارج از سازوکار می‌تواند فروبپاشد.
مسئولیت سیاسی را نمی‌توان با فهرست‌کردن خطاهای تاریخی آمریکا حذف کرد.
حتی اگر آمریکا در اجرای تعهدات خود تخلف کرده باشد، پاسخ ایران همچنان یک تصمیم مستقل سیاسی است. همان‌طور که واشنگتن مسئول رفتار خودش است، حاکمیت ایران نیز مسئول تصمیمی است که به نام ایران گرفته و اقدامی است که از سوی نیروهای تحت فرمان آن انجام می‌شود.
مسئله مهم‌تر، مرز میان اعتراض سیاسی و اقدام نظامی است. در یک ساختار منسجم، اختلاف درباره اجرای توافق باید ابتدا در مسیر همان توافق پیگیری شود. اگر هر اختلاف تفسیری بتواند مستقیماً به اقدام نظامی تبدیل شود، سازوکار توافق عملاً بی‌معنا می‌شود.
تفاهم‌نامه اسلام‌آباد از این جهت یک آزمون نهادی هم بود: آزمون اینکه آیا یک تصمیم سیاسی می‌تواند میان دستگاه دیپلماسی، نهادهای امنیتی و نیروهای نظامی هماهنگی ایجاد کند یا نه.
توافق در لحظه امضا اعتبار پیدا نمی‌کند؛ اعتبار آن زمانی سنجیده می‌شود که یکی از طرفین مدعی تخلف شود. در آن لحظه باید معلوم باشد چه نهادی اختلاف را بررسی می‌کند، چه کسی دستور می‌دهد، چه کسی پاسخگوست و چه اقدامی بدون عبور از سازوکار توافق مجاز نیست.
اگر این مرزها روشن نباشد، طرف مقابل نیز نمی‌تواند بداند با چه کسی توافق کرده و چه کسی در داخل کشور مسئول اجرای آن است.
تجربه اسلام‌آباد از این زاویه یک درس نهادی مهم دارد: قدرت یک حاکمیت فقط در توانایی تصمیم‌گرفتن نیست؛ در توانایی اجرای همان تصمیم نیز هست.
اگر تصمیم سیاسی یک طرف با اقدام نظامی یک نهاد دیگر بی‌اثر شود، هزینه آن فقط متوجه همان توافق نیست؛ اعتبار کل فرایند تصمیم‌گیری خارجی کشور آسیب می‌بیند.
پرسش نهایی بنابراین همچنان پابرجاست:
چه کسی در ایران مسئول تبدیل تصمیم سیاسی به رفتار واحد و هماهنگ در میدان است؟
اگر پاسخ این سؤال روشن نباشد، مشکل تفاهم‌نامه فقط در متن آن یا رفتار طرف مقابل نیست؛ در فاصله‌ای است که میان تصمیم، فرمان و اجرا ایجاد شده است.
ارزش یک توافق فقط به متن آن نیست؛ به این است که همه اجزای قدرت، در لحظه اختلاف، بدانند تصمیم گرفته‌شده را چگونه اجرا کنند و چه کسی مسئول اجرای آن است.

https://t.me/hamidasefichannel2

صفحه یوتیوب
https://youtube.com/@hamidasefi-mf3jo