📌 چکیده
تحلیلگران بر منافع مشترک چین و روسیه در مقابله با فشارهای آمریکا‑اسرائیل بر ایران تأکید می‌کنند؛ هر دو در سازمان ملل و در مخالفت با تغییر رژیم در دولت‌های استبدادی هم‌پیمان هستند و ناآرامی‌های بازار انرژی چین را به تقویت روابط انرژی با مسکو سوق می‌دهد. با این‌حال، روسیه به‌دلیل وابستگی کمتر به خلیج فارس و نیاز به حمایت نظامی و اقتصادی، تمایل بیشتری به حمایت از ایران دارد؛ در حالی که چین به‌دلیل آسیب‌پذیری اقتصادی و وابستگی به منابع انرژی و هلیوم خلیجی، ترجیح می‌دهد بحران را سریع پایان دهد و نقش نظامی کمتری ایفا کند. گزارش‌ها نشان می‌دهد روسیه اطلاعات و فناوری پهپاد را با ایران به‌اشتراک می‌گذارد و چین دسترسی به سیستم ناوبری بیدو و مواد شیمیایی موشکی را فراهم کرده است، اما هر دو کشور به‌صورت استراتژیک استقلال خود را حفظ می‌کنند. این اختلافات ساختاری اقتصادی و اولویت‌های سیاست خارجی، تنش‌های موجود بین دو شریک استراتژیک را در پس‌زمینه جنگ در ایران برجسته می‌کند.
آیا جنگ در ایران چین و روسیه را به یکدیگر نزدیک‌تر می‌کند؟ برخی تحلیلگران بر منافع مشترکی که چین و روسیه در مواجهه با جنگ آمریکا‑اسرائیل علیه ایران دارند تأکید می‌کنند. این منافع در اقدامات موازی در سازمان ملل و مخالفت مشترک با تلاش‌های خارجی برای تغییر رژیم در دولت‌های استبدادی مشهود است. برخی دیگر ناآرامی‌های بازارهای جهانی انرژی را دلیلی می‌دانند که پکن را به تقویت روابط انرژی با مسکو سوق می‌دهد. درباره روسیه، الکساندر گابوئف، مدیر مرکز کارنگی روسیه‑اوراسیا در برلین، می‌گوید: «تجارت انرژی به رنمیبی به همراه تحریم‌های غربی و تسلط صنعتی چین، کرملین را مجبور می‌کند تا بیش از پیش به جیب پکن بچسبد.»
اما این درگیری نیز تفاوت‌های واقعی بین این دو شریک استراتژیک را نشان داده است. روسیه انگیزه‌های اقتصادی و سیاسی بیشتری برای حمایت از مقاومت ایران دارد؛ در مقابل، چین در ادامه جنگ زیان‌های اقتصادی و سیاسی بیشتری می‌برد. اگرچه موضع سیاسی مشترکشان نسبت به مداخله آمریکا و اسرائیل یکسان است، واقعیت‌های عملی جنگ خطوط شکاف در روابط چین‑روسیه را آشکار کرده‌اند.
پشتیبانی نظامی برای ایران
اگرچه در ابتدا به نظر می‌رسید چین و روسیه از درگیری جاری فاصله می‌گیرند، همان‌طور که در جنگ ۱۲‑روزه بود، گزارش‌های اخیر شواهدی از حمایت نظامی آن‌ها از ایران نشان می‌دهند. قطعاً دولت ایران این تصور را تقویت کرده است؛ وزیر امور خارجه عباس عراقچی با تأیید گفت که ایران «همکاری خوبی» با روسیه و چین دارد، چه از نظر سیاسی، اقتصادی و حتی نظامی. او افزود که روسیه به‌ویژه در «جهات مختلف» به ایران کمک می‌کند و این مشارکت «راز نیست».
روسیه که در ژانویهٔ ۲۰۲۵ توافق‌نامهٔ شراکت استراتژیک با دولت ایران امضا کرد و برای جنگ روسیه در اوکراین کمک نظامی ایرانی دریافت کرد، طبق گزارش وال استریت ژورنال اطلاعات، فناوری پهپاد و استراتژی را با ایران به اشتراک می‌گذارد. این امر پاسخ ایران به حملات آمریکا و اسرائیل را نسبت به جنگ ۱۲‑روزه تقویت کرده است. جان راتکلیف، مدیر سیا، تأیید کرد که روسیه و چین اطلاعات را با ایران به‌اشتراک می‌گذارند.
اگرچه دولت چین بر ضرورت دیپلماسی برای پایان دادن به درگیری در ایران تأکید می‌کند، چین نیز به‌نوعی در ادامهٔ آن نقش دارد، هرچند کمتر مستقیم از روسیه. اوایل مارس دو کشتی ایرانی تحت تحریم، مواد شیمیایی را از بندر چینی ژوهائی دریافت کردند؛ این مواد احتمالاً سدیم پرکلرات، مورد استفاده در سوخت موشکی، بوده است. بر اساس گفتهٔ کارشناسان اطلاعاتی فرانسوی، چین دسترسی به سیستم ماهواره‌ای ناوبری بیدو (BeiDou Navigation Satellite System) را به ایران داده است که می‌تواند دقت هدف‌گیری آن را نسبت به سال گذشته بهبود داده باشد.
تفاوت‌ها در میزان مواجهه با تجارت در خلیج فارس
یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های منافع چین و روسیه در این جنگ، میزان مواجههٔ آن‌ها با قطع تجارت از خلیج فارس است. چین نسبت به آنچه ممکن است تصور شود، توانایی بیشتری برای تحمل قطع کوتاه‌مدت تأمین انرژی دارد؛ چرا که دارای ذخایر نفتی استراتژیک تا چهار ماه، وابستگی کلی به سوخت‌های فسیلی در حال کاهش، زغال‌سنگ فراوان که به‌طور فزاینده‌ای در تبدیل زغال‌سنگ به گاز به کار می‌رود و برخی کنترل‌های تازه اعمال‌شده بر صادرات انرژی است.