📌 چکیده
خط لوله شرق‑غرب (پترولاین) که نفت خام را از میادین شرقی عربستان به یانبوی در دریای سرخ می‌برد، به‌دلیل از کار افتادن چهار ایستگاه از سیزده ایستگاه، به‌طور قابل‌توجهی ظرفیت خود را از حدود هفت میلیون بشکه در روز کاهش داده است. حملات پهپادی در سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۴ و همچنین حملات گروه انصار الله به میادین داخلی و مسیرهای دریایی، باعث قطع یا محدود شدن جریان نفت و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل از طریق سوئز شده‌اند. این اختلالات منجر به کاهش ۲۴٫۷٪ تولید نفتی عربستان در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۴ و منقبض شدن ۴٫۸٪ اقتصاد کشور شده و برآورد هزینه بازسازی سامانه انرژی خلیج بین ۵۵۰ میلیارد تا ۲٫۲۸ تریلیون دلار در هفت تا ده سال آینده می‌شود.
خط لوله شرق‑غرب به یانبوی دچار خرابی شده و به همین دلیل آخرین مسیر قابل اطمینان پادشاهی سعودی برای دور زدن تنگه هرمز از بین رفته است.
در پایان فوریه، هنگامی که تنگه هرمز بسته شد، عربستان سعودی تنها تولیدکننده خلیجی بود که راه خروج در مقیاس بزرگ داشت. خط لوله شرق‑غرب، که در صنعت به «پترولاین» (Petroline) معروف است، نفت خام را در مسیری ۱٬۲۰۰ کیلومتری از میادین نفتی استان شرقی به یانبوی در دریای سرخ می‌برد. حداکثر ظرفیت آن حدود هفت میلیون بشکه در روز است. به مدت هفت ماه این خط لوله دلیل این بود که جهان هنوز می‌توانست به نفت سعودی تکیه کند؛ اما اکنون این رگ حیات در حال از کار افتادن است.
نحوهٔ کار سیستم
کارل میلر (Karl Miller) به‌تازگی شبکه را نقشه‌برداری کرده و کار او واضح می‌کند که چرا این خط لوله این‌چنین آسیب‌پذیر است. نفت به‌سادگی از چاه به لوله نمی‌ریزد؛ ابتدا از چاه‌های میادین عظیم غوار، خورایس، شایبه و سایر میادین استخراج می‌شود و از طریق خطوط جمع‌آوری به واحدهای جداسازی گاز‑نفت فرستاده می‌شود که در آن نفت، گاز و آب جدا می‌شوند. سپس به ابقایق (Abqaiq) می‌رسد، مرکز تثبیت سیستم که دارای هجده واحد تثبیت خام است. پس از آن است که وارد کریدور شرق‑غرب می‌شود.
خط لوله به یازده ایستگاه پمپاژ اصلی برای انتقال نفت خام در سراسر کشور وابسته است؛ علاوه بر این دو ایستگاه تخلیه فشار جداگانه وجود دارد که خط را محافظت می‌کنند اما نیروی پمپاژ اضافه نمی‌کنند. در یانبوی، نفت خام به مخازن منتقل می‌شود، سپس به پالایشگاه‌ها و در نهایت به تانکرها می‌رسد. هر بخش باید به‌درستی کار کند. به گفتهٔ میلر، خط لوله سامانه‌ای پیوسته از فشار، نیرو و کنترل‌هاست؛ یانبوی می‌تواند بارگیری را حتی بدون اینکه یک بمب هم به بندر برسد، متوقف کند، به شرطی که نفت خام دیگر به آن نرسد.
چهار ایستگاه از کار افتاده
همین‌اکنون این وضعیت رخ داده است. می‌توانم تأیید کنم که چهار تا از سیزده ایستگاه خط لوله از سرویس خارج شده‌اند. یک حمله پهپادی در ۱۱ سپتامبر خط را برای هفته‌ها تقریباً از کار انداخت؛ ریاض شبه‌نظامی‌های تحت حمایت ایران در عراق را مقصر دانست. تعمیرات تنها بخشی از جریان‌ها را بازگرداند؛ اما در ۴ اکتبر، برای اولین بار، یک حمله به ایستگاه پمپاژ خورایس در شرق ریاض زد و خط دوباره متوقف شد. هیچ‌کس مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفت.
میلر هشدار می‌دهد که نمی‌توان ایستگاه‌ها را صرفاً بر حسب ظرفیت تقسیم کرد؛ از دست دادن یک‌سوم ایستگاه‌ها به معنای از دست دادن دقیقاً یک‌سوم جریان نیست. مهم این است که ایستگاه‌های آسیب‌دیده در کجا قرار دارند، چه مسیرهای جانبی وجود دارد و فشار باقی‌مانده پمپ‌ها تا چه حد می‌تواند حفظ شود. اما خط لوله‌ای که چندین ایستگاه پمپاژ خود را از دست داده است، نمی‌تواند به ظرفیت اسمی خود نزدیک شود و پمپ‌ها، توربین‌ها و ترانسفورماتورهای جایگزین، تجهیزات سفارشی با زمان تحویل طولانی هستند. با استفاده از معیار عبور ۵٫۸ میلیون بشکه در روز، میلر محاسبه می‌کند که قطع کامل کریدور می‌تواند ۴۰٫۶ میلیون بشکه حرکت نفت خام را در یک هفته و ۱۷۴ میلیون بشکه در یک ماه در معرض خطر قرار دهد.