📌 چکیده
در سپتامبر حوثی‌ها جزیرهٔ پریم در تنگهٔ باب‌الماندب را به‌دست گرفتند و در اوایل اکتبر نیروهای یمن‑سعودی عملیات ضدگشتگی را آغاز کردند؛ این تحولات باعث افزایش خطر بسته شدن مسیرهای دریایی به خلیج عدن و ارتقای هزینه‌های حمل‌ونقل برای بنادر جیبوتی، که به‌عنوان قطب استراتژیک نظامی و تجاری شناخته می‌شود، شد. آژانس UNHCR اعلام کرد حداقل ۳۷۰۰ پناهنده یمنی به جیبوتی رسیده‌اند و برای ۱۰٬۰۰۰ نفر دیگر کمک‌های اضطراری در دست تهیه است؛ کمبود آب در منطقهٔ اوبوک، مرز اریتره، مشکلات انسانی را تشدید می‌کند. اتیوپی که حدود ۹۵ ٪ تجارت خود را از طریق بنادر جیبوتی انجام می‌دهد، به‌دلیل افزایش حق بیمه و خطر جنگ، با فشارهای اقتصادی مواجه است و درگیری‌های شمالی تیگرای این کشور مسیرهای تجاری را تهدید می‌کند. سه کشور غیر دائم آفریقایی شورای امنیت (کنگو، لیبریا و سومالی) جلسه اضطراری برگزار کرده و خواستار بازگشایی مسیرهای حمل‌ونقل و حل بحران یمن تحت سرپرستی سازمان ملل شدند.
در سپتامبر، یکی از درگیری‌های اصلی خاورمیانه به افق آفریقا رسید؛ حامیان ایران، حوثی‌ها، جزیرهٔ پریم یمن را به تصرف درآوردند.
این جزیره در باریک‌ترین نقطهٔ تنگهٔ باب‌الماندب واقع شده است؛ تنگه‌ای که ورودی جنوبی دریای سرخ را به خلیج عدن متصل می‌کند. فاصلهٔ آن حدود ۲۰ کیلومتر (۱۲ مایل) از جیبوتی و ۲۰ دقیقه پرواز از اتیوپی است.
در اوایل اکتبر، نیروهای مسلح یمن به همراه متحدان سعودی خود به عملیات ضدگشتگی پرداختند. حامیان ایران، حوثی‌ها، از آغاز جنگ غزه در سال ۲۰۲۳ به کشتی‌های تجاری شلیک می‌کردند.
پیامدهای اقتصادی این تحولات برای آفریقا، همزمان با جریان پناهندگان، احساس می‌شود.
اقتصادهای آفریقایی پیش از این از بحران تنگهٔ هرمز رنج می‌برند؛ بحرانی که به‌ویژه سوخت و کود را کم‌رسان و گران می‌کند.
اگر تنگهٔ باب‌الماندب نیز غیرقابل عبور شود، اوضاع می‌تواند تشدید شود. شرکت‌های کشتیرانی مجبور خواهند شد مسیرهای دوری را از طریق کانال سوئز—که تحت کنترل مصر است—یا از طریق نوک جنوبی آفریقا انتخاب کنند؛ همان‌طور که برخی پیش از این انجام می‌دهند. هزینه‌های اضافی به‌سر مشتریان منتقل می‌شود.
هزینهٔ انسانی تشدید تنش‌ها در یمن بلافاصله بر جیبوتی تأثیر گذاشت. به گفتهٔ آژانس سازمان ملل برای پناهندگان (UNHCR)، حداقل ۳۷۰۰ پناهنده از یمن به جیبوتی عبور کرده‌اند؛ این تعداد از ۱۰ سپتامبر به شمار می‌آید. اکثر افرادی که به منطقهٔ شمالی اوبوک کشور رسیده‌اند، زنان و کودکان هستند.
آژانس UNHCR در حال آماده‌سازی کمک برای ۱۰٬۰۰۰ نفر دیگر است که هنوز به جیبوتی نرسیده‌اند. اما اوبوک، که در مرز اریتره قرار دارد، به‌طور فوق‌العاده‌ای خشک است و این موضوع مشکلات دیگری به‌وجود آورده است.
«آب زیادی اینجا نداریم؛ آب زیرزمینی به‌کل وجود ندارد»، الیزاندرا روکاسالو، نمایندهٔ برنامه توسعه سازمان ملل (UNDP) برای جیبوتی، به DW گفت. «همه چیز باید شیرین‌سازی شود».
جیبوتی یک قطب استراتژیک نظامی محسوب می‌شود.
اگرچه مساحت آن کوچک است، جیبوتی — کشوری با اکثریت مسلمان در شاخ آفریقا و جمعیتی کمی بیش از یک میلیون نفر — نقش مهمی در منطقه ایفا می‌کند. موقعیت آن در ورودی دریای سرخ، این کشور را به قطبی جذاب برای تجارت و ناوگان‌های نظامی تبدیل کرده است.
ایالات متحده، چین، فرانسه، ایتالیا و ژاپن همگی پایگاه‌های نظامی در جیبوتی دارند. ارتش فدرال آلمان نیز تا سال ۲۰۲۱ در چارچوب مأموریتی دریایی برای مبارزه با دزدی‌های دریایی حضور داشت.
بندرهای غیرنظامی کشور به‌عنوان مراکز ترانس‌شیپ یا میانی برای بار، کالا و کانتینرهای جهانی عمل می‌کنند. تا کنون پیشروی حوثی‌ها منجر به خالی شدن اسکله‌های جیبوتی نشده است.
اما روکاسالو هشدار داد که هنوز پیامدهای احتمالی وجود دارد: «در اصل، اینجا رونق اقتصادی است — که همانند هر کشوری که در حال رشد است، نیاز به مصالح ساختمانی دارد: سیمان، مواد اولیه و سایر موارد».
در حال حاضر سرمایهٔ کمتری وارد می‌شود؛ زیرا کشتی‌ها باید تقریباً دو برابر هزینهٔ بیمه و بیمهٔ مجدد را بپردازند. «کشتی‌های بسیاری دیگر مایل به عبور از کانال سوئز نیستند؛ بسیاری نیز دیگر نمی‌خواهند از دریای سرخ عبور کنند».
تأثیرات زنجیره‌ای برای اتیوپی، همسایهٔ بی‌دریای این کشور، محسوس است.