📌 چکیده
ایالات متحده پس از سال‌ها لابی‌گری به‌تازگی فروش پیشنهادی ۴۸ جنگندهٔ F‑35 و تجهیزات مرتبط به عربستان سعودی را تصویب کرد؛ این معامله هنوز نیاز به تصویب کنگره دارد و ممکن است به‌دلیل روابط ریاض با چین و مخالفت اسرائیل با آن با مانعی مواجه شود. همزمان ترکیه، که پیش‌تر از کنسرسیوم F‑35 اخراج شد، برای بازگشت به برنامهٔ این جنگنده تلاش می‌کند، اما موانع قانونی و مخالفت اسرائیل مسیرش را دشوار می‌سازد. هند در تمرین «Tarang Shakti» شش F‑35 را میزبانی کرد؛ کارشناسان هندی این حضور را فرصتی برای ارزیابی توانایی‌های مخفی‌پذیری و رادارهای خود می‌دانند، اما در عین حال نگرانی‌هایی درباره هزینهٔ بالا، وابستگی به فناوری و قطعات خارجی، تداخل با برنامه‌های بومی مانند AMCA و محدودیت‌های عملیاتی ناشی از شبکهٔ داده‌های ایالات متحده مطرح شده است.
پس از سال‌ها لابی‌گری ریاض، ایالات متحده به‌تازگی فروش احتمالی جنگنده‌های F‑35 به عربستان سعودی را تصویب کرد. همزمان، ترکیه قصد دارد دوباره به برنامه F‑35 بپیوندد و به‌طور فعال از دولت ترامپ درخواست تأیید فروش جت‌های مخفی را دارد.
مورد جالب دیگر، هند است که میزبانی تمرین «Tarang Shakti» را بر عهده دارد؛ در این تمرین شش جنگنده F‑35 حضور دارند. کارشناسان هندی این فرصت را منحصر به‌فرد می‌دانند تا نیروی هوایی هند بتواند جنگنده‌های مخفی ایالات متحده را ارزیابی کرده و ببیند رادارهای زمینی و هوایی این کشور چگونه آن‌ها را شناسایی می‌کنند.
قابل ذکر است که این نخستین باری است که F‑35ها در تمرینات همراه با جنگنده‌های هندی بر خاک هند شرکت می‌کنند.
بسیاری این را فرصتی تاریخی می‌دانند تا در کنار بهترین جنگنده‌های جهان آموزش ببینند و نیروی هوایی هند را در زمان واقعی با رافال، سو‑30MKI و تجس آشنا سازند. حتی منتقدان نیروی هوایی که فروش احتمالی F‑35 به هند را نمی‌پسندند، این فرصت را تاریخی می‌دانند.
در گزارشی پیشین از EurAsian Times آمده بود که وزارت امور خارجه ایالات متحده فروش پیشنهادی F‑35 Lightning II و تجهیزات مرتبط به عربستان سعودی را در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد. این فروش پیشنهادی شامل ۴۸ هواپیمای F‑35 و ۴۹ موتور Pratt & Whitney مدل F135‑PW‑100 به‌همراه تجهیزات ارتباطی، آموزش، قطعات یدکی و سایر پشتیبانی‌های مورد درخواست ریاض می‌شود.
این تصویب پس از سال‌ها لابی‌گری پادشاهی سعودی برای خرید این جنگنده‌های مخفی پرطرفدار انجام شد. پیش از آن، دولت اوباما در اواخر ۲۰۱۵ صراحتاً این امکان را رد کرد و اعلام کرد که اسرائیل به‌عنوان تنها دریافت‌کننده F‑35 در منطقه باقی می‌ماند تا برتری نظامی کیفی (QME) خود را حفظ کند.
بعداً، دولت بایدن بررسی کرد که آیا می‌توان معامله احتمالی F‑35 را به عادی‌سازی روابط سعودی‑اسرائیلی پیوند داد یا نه، اما مذاکرات پس از حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر متوقف شد.
فروش پیشنهادی وزارت امور خارجه ایالات متحده هنوز نیاز به تصویب کنگره دارد و تحلیلگران بر این باورند که خرید F‑35 توسط عربستان ممکن است به‌دلیل نگرانی‌ها درباره روابط ریاض با چین و مخالفت اسرائیل با این معامله، با مانعی مواجه شود.
اگرچه ترکیه عضو مؤسس برنامه F‑35 بوده و سرمایه‌گذاری مالی قابل‌توجهی انجام داده است، ایالات متحده ترکیه را از کنسرسیوم اخراج کرد و تحت قانون CAATSA به‌دلیل خرید سامانه S‑400، علیرغم هشارات مکرر، تحریم کرد.
آنکارا به‌طور فعال در پی اجرای استراتژی برای رهاسازی S‑400 ساخت روسیه و فروش آن به خریدار ثالث احتمالی است.
پیش‌تر، رئیس‌جمهور ایالات متحده به سؤال درباره رفع تحریم‌های CAATSA از ترکیه این‌گونه پاسخ داد: «من همیشه با رئیس‌جمهور اردوغان صحبت می‌کنم. او همان‌طور که می‌دانید، دوست من است و من همیشه سعی می‌کنم او را خوشحال کنم.»
در حال حاضر مسیر ترکیه برای دستیابی به F‑35ها هنوز پر از موانعی است که هم واشنگتن و هم آنکارا ممکن است حذف آن‌ها را دشوار ببینند، از جمله مخالفت شدید اسرائیل، همان‌طور که EurAsian Times پیش‌تر توضیح داد.
همچنان که عربستان سعودی و ترکیه، چندین کشور دیگر نیز سعی‌های ناموفقی برای به‌دست آوردن F‑35 داشته‌اند؛ این جنگنده که به‌دلیل توان مخفی‌پذیری پیشرفته و ترکیب حسگرهای نوآورانه، به‌عنوان پیشرو در نسل پنجم چندمنظوره شناخته می‌شود.