‍ 🔹سلسله یادداشت‌های «وطن‌ستیزی و دامن زدن به دو قطبیِ «دین-وطن» در افکار سید قطب با تکیه بر تفسیر فی ظلال القرآن» (۱)

🔸گرد آمدن مردم بر محور «وطن» هم‌چون چرای چارپایان در چراگاه!!!

◾️سید قطب (پدر معنوی و نظریه‌پرداز گروه‌های تکفیری) در بخشی از مقدمه‌ی تفسیر مشهور خویش، فی ظلال القرآن، می‌نویسد:

▫️عقيدةُ المؤمنِ هي وطنُهُ، وهي قومُهُ، وهي أهلُهُ. ومن ثمَّ يجتمعُ البشرُ عليها وحدَها، لا على أمثالِ ما تجتمعُ عليه البهائمُ من كلأٍ ومرعى وقطيعٍ وسياج.

📚فی ظلال القرآن، مقدمه، ج ۱، ص ۱۲.

▪️عقیده‌ی مؤمن، میهنِ اوست؛ و همان، قومِ اوست؛ و همان، اهلِ اوست و از این‌رو انسان‌ها باید تنها بر محور آن گرد آیند؛ نه بر چیزهایی از جنس آن‌چه چارپایان بر آن گرد می‌آیند؛ مانند: علف و چراگاه و گله و حصار.

◾️بر اساس این سخن سید قطب، اشاره به چند نکته ضروری است:

1️⃣وقتی «وطنِ واقعی» مساوی با «عقیده» شد، وطنِ سرزمینی به‌ راحتی می‌تواند به عنوان رقیبِ ایمان و عقیده تصویر شود؛ و این دقیقاً همان نقطه‌ای است که دو قطبیِ «دین-وطن» از آن تغذیه می‌کند.

2️⃣بر اساس سخن سید قطب، هر وطنی غیر از عقیده (یعنی وطنِ سرزمینی، فرهنگی، تاریخی، و حتی عاطفی) یا اعتبار ثانویه پیدا می‌کند یا وطنِ حقیقی شمرده نمی‌شود. این همان چیزی است که تقویت‌کننده‌ی دو قطبیِ «دین-وطن» و دامن‌زننده‌ی به آن است.

3️⃣«قوم» و «اهل» پیوندهای طبیعی و اجتماعی‌ هستند. در این عبارت، سید قطب آن‌ها را نیز به تعریف اعتقادی وارد می‌سازد. این امر همان چیزی است که ظهور و بروز جدی آن را تا به امروز نیز در گروه‌های تکفیری-تروریستی‌ای چون القاعده، بوکوحرام، النصرة، داعش و ... که بر‌آمده از تفکر سید قطب و اندیشه‌ی قُطبی هستند شاهدیم. آن‌جایی که بر اساس گزارش‌های فراوان و مستند، بسیاری از اعضای این گروه‌های تکفیری، دقیقا با همین منطق سید قطب به تکفیر اعضای خانواده‌ی خود یا قوم و عشیره‌ی خود پرداخته و به انسان‌زدایی از ایشان اقدام کرده‌اند و در حقیقت نوعیِ دو‌قطبیِ «امتِ مسلمان-امتِ کافر» را ساخته‌اند که از قضا بسیاری از اعضای آن «امتِ کافرِ» برساخته‌ی ایشان، مسلمانند!

4️⃣مقایسه‌ی گردآمدن انسان‌ها بر محور وطن با گردآمدن «چارپایان» بر محور «علف و چراگاه و گله و حصار» نوعی زمینه‌سازی ادبی و بلاغی است به منظورِ تحقیر وطن‌گراییِ زمینی و تقلیل دادنِ آن به امری غریزی و بی‌ارزش یا کم‌ارزش.

5️⃣وقتی «اجتماع بشر» صرفا باید بر محور عقیده باشد، پس هر شکل از همبستگی ملی که مستقل از ایمان تعریف شود، بالقوه مذموم و مشکوک است و در امتداد «جاهلیت» صورت‌بندی می‌شود. (منظورم همان «جاهلیت»ی است که سید قطب به دفعات در تفسیرش از آن سخن گفته است.)

🆔 @FarshidSharafi | فرشید شرفی