Bugun patronaj haqidagi postimdan keyin qiziqarli munozara bo‘ldi. Va men tushundimki, bu yerda masala shunchaki “shifokor uyma-uy yurishi kerakmi?” degan savoldan ancha kengroq.

Menga yozishdi: yoshi katta, harakatlanishi cheklangan, og‘ir kasal va kam ta’minlangan bemorlar bor, ular poliklinikaga o‘zlari bora olmaydi, shuning uchun shifokor yoki hamshira ularning uyiga borishga majbur.

Men masalaning aynan shunday qo‘yilishiga qo‘shilmayman — ya’ni shifokor faqat shifokor bo‘lgani uchun kimningdir oldida majbur degan fikrga.

Men kontrakt asosida o‘qiganman. Ota-onam yillar davomida mening o‘qishim uchun pul to‘lagan. Buni bir kun kelib menga: “Endi sen xizmat qilishing va senga nima deyishsa, shuni bajarishing shart”, deyishlari uchun qilishmagan. Ular mening kelajakda tanlovim bo‘lishi uchun pul to‘lashgan. O‘zim to‘g‘ri deb bilgan ish bilan shug‘ullanishim, professional rivojlanishim va shu bilan birga jamiyatga foyda keltirishim uchun.

Har bir shifokorning ortida ham xuddi shunday oddiy insoniy hayot bor: ota-ona, turmush o‘rtog‘i, farzandlar, kreditlar, muammolar, sog‘liq va o‘z oilasi oldidagi mas’uliyat. Shifokor — shunchaki davlat foydalanishi mumkin bo‘lgan nomsiz resurs emas.

Bundan tashqari, shifokorlarning o‘zi ham ko‘p joylarda ijtimoiy jihatdan himoyaga muhtoj qatlam: ulkan mas’uliyat, ruhiy bosim, ortiqcha ish soatlari va har doim ham munosib bo‘lmagan maosh.

Pandemiya vaqtida jamiyat shifokorlarga haqiqatan muhtoj bo‘lganida, ular nimalarga qodir ekanini ko‘rsatdi. Eng og‘ir sharoitlarda ishlashdi, kasallik yuqtirishdi, sog‘lig‘ini, ayrimlari esa hayotini yo‘qotdi. O‘sha paytda ularga qarsak chalishdi.

Pandemiya tugadi — endi nima? Yana shifokorni poyezd tagiga tashlab, “sen majbursan” deyish mumkinmi?

Men qariyalar, nogironligi bo‘lgan yoki og‘ir kasallarni yordamsiz qoldirish kerak demayapman. Aksincha. Ular uchun normal tizim bo‘lishi kerak: uyga borib xizmat ko‘rsatuvchi maxsus brigadalar, ijtimoiy xodimlar, bemorlarni transport bilan ta’minlash, tez tibbiy yordam, dori-darmonlarni yetkazib berish.

Lekin davlatning ijtimoiy muammolarini doim shifokorni universal “teshik yopuvchi vosita” sifatida ishlatish orqali hal qilib bo‘lmaydi.

Shifokor ko‘p yillar davomida kasalliklarni aniqlash va davolash uchun o‘qiydi. U enaga ham emas, kuryer ham emas, ijtimoiy xodim ham emas.

Men o‘zim 2018-yilda patronaj qilganman. Shuning uchun bu tizimni faqat nazariyadan bilmayman. Patronaj amalda qanday bo‘lganini alohida yozaman.

Tibbiyotga umuman aloqasi bo‘lmagan odamlarning shifokorlarga nima qilishlari “shart”ligini tushuntirishlari menga g‘alati tuyuladi. Agar tizim harakatlanishi cheklangan yoki kam ta’minlangan bemorlarga yetarlicha yordam bera olmayotgan bo‘lsa — bu tizimning muammosi. Uni tuzatish kerak, mas’uliyatni eng qulay bo‘lgan odamlarning zimmasiga yuklash emas.

Shifokor ham inson. Uning ham oilasi, farzandlari va o‘z hayotini tanlash huquqi bor.

Jamiyat shifokorlarga “boshqalarga qiyinroq, shuning uchun sen chidashga majbursan” degan tamoyil bilan munosabatda bo‘lar ekan, yaxshi mutaxassislar ularning bilimi, vaqti va mehnati ko‘proq qadrlanadigan joylarga ketishda davom etadi.

Keyin esa yana o‘zimiz savol beramiz: nega bizda shifokorlar yetishmaydi?

🕊farkhodmd