😀
آبجو به عنوان یکی از قدیمی‌ترین نوشیدنی‌های تخمیری بشر، ریشه در دوران پیش از تاریخ دارد.
🟣شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که تولید آن احتمالاً از حدود ۱۳۰۰۰ سال پیش در میان شکارچی-گردآورندگان ناتوفیان در غار راقفت در اسرائیل امروزی آغاز شده، جایی که بقایای آبجویی غلیظ برای مراسم تدفین استفاده می‌شد.
🟣بر پایه مطالعات باقی‌مانده‌های نشاسته و فیتولیت‌ها از جمله بقایای غلات وحشی مانند جو و گندم، به نظر می‌رسد که تولید آبجو ممکن است حتی مقدم بر اهلی‌سازی غلات بوده و محرکی برای پیدایش کشاورزی اولیه به شمار رفته باشد. اگرچه این فرضیه مطرح است، اما هنوز اجماع علمی روشنی در باب تقدم تاریخی آبجو بر نان یا بالعکس وجود ندارد.
🟣شواهد باستان‌شناسی از محوطه‌هایی مانند گودین تپه در ایران نشان می‌دهد که در میان‌رودان خاستگاه تمدن‌هایی مانند سومر تولید آبجو دست‌کم از ۵۰۰۰ سال پیش و بر پایهٔ تخمیر جو رواج داشته. این استنباط بر اساس شناسایی بقایای شیمیایی مانند اگزالات کلسیم در دیوارهٔ کوزه‌های باستانی امکان‌پذیر شده است.
▶️ سومریان آبجو را از مواد اولیه‌ای مانند جو مالت‌شده، گندم و گاهی شربت خرما تهیه می‌کردند، و یک ماده ای به نام bappir که احتمالاً نانی دوبار پخته‌شده از جو با ادویه‌ها بود نقش کلیدی در این فرآیند داشته است.
🟣 بر پایهٔ متون میخی و آزمایش‌های باستان‌شناسی تجربی، شیوهٔ تولید آبجو در میان‌رودان به این ترتیب بوده است:
1️⃣ابتدا جو را خیس می‌کردند تا جوانه بزند و مالت (Malt) تولید شود.
2️⃣سپس مالت را آسیاب کرده و با آب مخلوط می‌کردند تا خمیری غلیظ به نام «مَش» (Mash) به دست آید.
3️⃣این مخلوط را حرارت می‌دادند تا قندها آزاد شوند. در متون کهن از واژه‌ای مانند «تیتاب» برای توصیف این فرآیند یا محصول حاصل از آن استفاده شده است.
4️⃣سپس مایع به‌دست‌آمده را در کوزه‌های سرامیکی به همراه مخمرهای طبیعی موجود در محیط تخمیر می‌کردند که عموماً از نوع مخمرهای وحشی بودند.
شواهد باستان‌شناختی از محوطه‌هایی مانند تل ابیض در سوریه حدود ۱۳۰۰ پ.م نشان می‌دهد که در این فرآیند از صاف کردن مایع از طریق ظروف سوراخ‌دار و نگهداری آن در خمره‌های بزرگ نیمه‌زیرزمینی استفاده می‌شد.
تحلیل بقایای شیمیایی نشان داده که آبجوی تولیدی الکل پایینی (کمتر از ۱٪) داشته و به دلیل تخمیر لاکتیک، طعمی ترش داشته است.
😀 آبجوسازان در این تمدن عمدتاً زنان بودند که تحت حمایت الهه‌هایی مانند نینکاسی الهه آبجو فعالیت می‌کردند، و تولید اغلب در مقیاس بزرگ و تحت کنترل دولت انجام می‌شد، هرچند مکان‌های دقیق کارخانه‌ها هنوز شناسایی نشده، اما شواهد از کوزه‌های بزرگ و ابزارهای آسیاب غلات در خانه‌ها حاکی از تولید خانگی و مرکزی است.
😀مصرف‌کنندگان آبجو در میان‌رودان شامل کارگران، که روزانه چهار تا پنج لیتر به عنوان جیره غذایی دریافت می‌کردند مانند کارگران اوروک حدود ۵۰۰۰ سال پیش و همچنین شرکت‌کنندگان در مراسم مذهبی و سیاسی بودند، جایی که آبجو نماد باروری و هویت فرهنگی به شمار می‌رفت و از طریق توزیع آن، دولت‌ها قدرت خود را اعمال می‌کردند.
😀شیوه‌های نوشیدن اغلب گروهی بود، با استفاده از کاسه‌های بزرگ و نی‌های بلند از جنس نی یا فلز برای اجتناب از رسوبات تلخ، همان‌طور که در هنر سومری و حماسه گیلگمش توصیف شده، جایی که انکیدو پس از نوشیدن هفت کوزه، احساس شادی و سبکی می‌کند، که این تجربه حسی را به عنوان بخشی از مراسم شادی‌آور برجسته می‌سازد.
🟣در تمدن‌های دیگر، مانند چین باستان، شواهدی از سایت‌های باستان شناسی نشان می دهد حدود ۵۰۰۰ سال پیش آبجویی از جو، برنج و غلات دیگر فرآوری می شده است .
در مصر، کارخانه‌ای ۵۰۰۰ ساله در ابیدوس کشف شده که تولید انبوه آبجو از نان جو را برای مراسم و پرداخت کارگران هرم‌ها تأیید می‌کند، با تکنیک‌هایی مانند: خیساندن نان در آب و تخمیر با میوه‌هایی مانند خرما.(خیساندن در آب بهش نقد وارده )
تحلیل‌های شیمیایی مدرن، مانند طیف‌سنجی مادون قرمز و کروماتوگرافی مایع، ترکیباتی مانند اسید تارتاریک و اگزالات را شناسایی کرده که وجود آبجو را در کوزه‌های باستانی اثبات می‌کند،( در اینجا هم نقد وارد است چون این شواهد به تنهایی نمی‌تواند به عنوان مدرک قطعی برای استفاده از آبجو در نظر گرفته شود.)
😀این شواهد باستان‌شناسی نه تنها تولید آبجو را به عنوان محرکی برای پیچیدگی اجتماعی و اقتصادی توصیف می‌کند، بلکه تجربه نوشیدن آن را به عنوان عنصری لذت بخش، مذهبی و شادی‌آور در جوامع باستانی برجسته می‌سازد، با تمرکز بر میان‌رودان به عنوان مرکزی کلیدی در این تاریخ.
🦖 @Evolution_iran