ЭКСПОРТ ЎСИШИ — ҲАЛИ ФОЙДА ЎСИШИ ЭМАС

Ўзбекистон экспортида бир вақтнинг ўзида ўсиш ҳам, хавф ҳам кўринмоқда:

• 2026 йил январь–августда тўқимачилик экспорти 26,9% ўсиб, $2,1 млрдга етди. Унинг 51,4%ини тайёр маҳсулотлар, 32,2%ини ип-калава ташкил қилди.

• Шу даврда мева-сабзавот экспорти қиймати 6,6% камайиб, $1,18 млрд бўлди. Жисмоний ҳажм атиги 1,4% пасайгани тушумга нарх, маҳсулот таркиби ва логистика таъсир қилганини кўрсатади.

• Мамлакатнинг умумий экспорти 3,4% қисқариб, $22,9 млрдга тушди. Импорт эса 16,3% ўсиб, $34,5 млрдга етди.

• Жаҳон банки ҳисоб-китобига кўра, Транскаспий йўлаги ривожланса, транспорт харажатларининг 10% пасайиши Ўзбекистон озиқ-овқат экспортини тахминан 370 минг тоннага ошириши мумкин. Бу — прогноз, кафолатланган натижа эмас.

Бизнес эгаси учун хулоса: айланманинг ўсиши корхонада пул қолишини англатмайди. Экспортчи кичик ва ўрта бизнес (КЎБ) учун асосий хавф — логистика, кечиккан тўлов, валюта ўзгариши ва захиралар туфайли айланма капиталнинг «музлаб» қолиши.

Бошқарув оғриғи: ҳар бир буюртма бўйича ҳақиқий маржа ва пул айланиш муддати кўринмайди.

Ўлчанадиган мезон: маҳсулот, мижоз ва йўналиш кесимида ялпи маржа, логистика улуши ва дебиторлик кунларини ҳисоблаш.

Кейинги қадам: энг йирик 10 та буюртмани қайта ҳисобланг ва уларни 13 ҳафталик тўлов тақвимига киритинг. Айланмаси катта, аммо пул оқими манфий шартномалар алоҳида кўринади.

Савол: экспорт ҳажми 20% ошса, корхонангизга қанча қўшимча айланма маблағ керак бўлишини аниқ биласизми?

Эркин Ачилдиев
Quadrum Partners | Бошқарув консалтинг

Манбалар:

• Ўзбекистон Миллий статистика қўмитаси — ташқи савдо, 2 октябрь 2026⁠
• Тўқимачилик экспорти, 4 октябрь 2026⁠
• Мева-сабзавот экспорти, 4 октябрь 2026⁠
• Жаҳон банки — Транскаспий транспорт йўлаги, 28 сентябрь 2026⁠