سال قبل در سه‌ماهه پایانی ۱۴۰۳ دلار حدود ۲۶٪ رشد کرد؛ آن‌هم زمانی که نه ریسک مکانیزم ماشه فعال شده بود، نه قیمت بنزین افزایش یافته بود و نه اقتصاد در فضای پساجنگ با فشارهای اضافی مواجه بود. امسال همان موتورهای مزمن (کسری بودجه/نقدینگی/انتظارات تورمی) وجود دارند، اما سه عامل جدید، پریمیوم ریسک بازار ارز را بالاتر می‌برد:

مکانیسم ماشه چه اثری روی دلار دارد؟

ریسک نقل‌وانتقال پول بالا می‌رود پی هزینه و سختی برگشت ارز صادراتی بیشتر می‌شود.
ریسک تجارت/حمل‌ونقل/بیمه بالا می‌رود پس واردات گران‌تر می‌شود و فشار هزینه‌ای بالا می‌رود.

بنزین ۵ هزار تومانی و افزایش فصلی قیمت بنزین چه اثری دارد؟

اثر بنزین روی دلار معمولا از مسیر انتظارات است:

افزایش هزینه حمل‌ونقل موجب افزایش قیمت تمام‌شده کالا می‌شود، وقتی حاکمیت سراغ افزایش قیمت انرژی می‌رود، بازار برداشت می‌کند که فشار بودجه‌ای جدی است و احتمال انتقال هزینه‌ها به سطح عمومی قیمت‌ها بالاست. طبق تجربه دلار معمولا قبل از تورم رسمی واکنش نشان می‌دهد.


بازسازی توان نظامی بعد از جنگ چه اثری روی بازار ارز می‌گذارد؟

هر برنامه‌ی بازسازی/ارتقاء در یک بازه کوتاه‌مدت، حتی اگر ضروری هم باشد، از نگاه اقتصاد کلان می‌تواند هم‌زمان دو اثر بگذارد: فشار بودجه‌ای و فشار ارزی.

دو نشانه‌ی قابل استناد که بازار هم به آن توجه می‌کند:
گزارش‌های ماهواره‌ای می‌گویند ایران در برخی مراکز مرتبط با تولید موشک سوخت جامد، بازسازی و ساخت‌وساز را آغاز کرده است (تحلیل AP بر اساس تصاویر Planet Labs).

خبرگزاری هایی مثل روییترز گزارش داده‌اند در نوامبر ۲۰۲۵ یک محموله در مسیر چین به ایران که اقلام دوگانه/حساس داشته، توسط نیروهای آمریکا توقیف و امحا شده است.
پیام اقتصادی این دو داده چیست؟ یعنی در فضای تحریمی، مسیر تأمین و بازسازی هزینه‌برتر و ریسکی‌تر می‌شود؛ و این خودش باعث بالا رفتن پریمیوم ریسک ارزی در ذهن بازار می‌شود.

با کنار هم گذاشتن عواملی مثل مکانیزم ماشه، شوک بنزین، افزایش ریسک‌های پساجنگ و ضعف رشد اقتصادی برای سه‌ماهه پایانی ۱۴۰۴ این دو سناریو را محتمل‌تر می‌دانم:

سناریوی غالب افزایشی: رشد ۲۸٪ تا ۳۵٪ در سه‌ماه آخر سال که دلار از ۱۲۸٬۵۰۰ به حدود ۱۶۴٬۰۰۰ تا ۱۷۳٬۵۰۰ خواهد رسید.

در سناریوی دوم و در صورت تشدید محدودیت‌های انتقال پول، تجارت و یا شوک‌های جدید: رشد ۳۵٪ تا ۵۰٪ یعنی حدود ۱۷۳٬۵۰۰ تا ۱۹۳٬۰۰۰ تومان محتمل خواهد بود.

@ehsanviews