☂️
بؤیوک متفکر #میرزه‌فتحعلی‌آخوندزاده
(اونو «۲۱ تیر ۱۱۹۱/ ۱۲ ایول ۱۸۱۲» دوغوم گونونده آنیریق)
تورک ادبیاتیندا، هر ساحه‌‌یه، هر موضوعیا یاناشدیقدا اورادا «نوایی، فضولی و آخوندزاده» دئییرکی:
«من اوردا وارام. سیز دوشوندویونوز قدر من ده دوشونموشم. سیز بیلدیینیز قدر من ده بیلمیشم، اؤزو ده داها چوخونو...».
بونلاردان آخوندزاده داها اؤنملی‌دیر. او، هم بیلیر؛ و بیلیک واسیطه‌سی ایله سوال ائدیر؛ هم دوشونور، هم ده دوشوندورور. «بیلمک و دوشونمک» فضولی ایله نوایی'ده ده واردیر. آنجاق آخوندزاده‌ده اولان «سورغولاییچی‌لیق» و «دوشوندوروجولوک» اونلاردا یوخدور. آخوندزاده «سورغولاماق» واسیطه‌سی ایله بیزی آییق و اویاق ساخلاییر. او، بونونلا بیزی گؤز آلتی گؤزَتله‌ییر.
بیر اختراعچی‌نین کشف ائدیب اختراع ائتدییی نسنه‌نین سئوینجیندن ممنون قالدیغی قدر، آذربایجان ادبیاتی دا آخوندزاده‌نی اؤز تاریخینده گؤروب کشف ائتمه‌سیندن سئوینه‌رک ممنون قالمالیدیر. بو سئوینج، ابدی بیر سئوینج‌دیر،. بیر آنلیغا گلیب باتمیر. ابدی اولاراق اوره‌ییمیزین تاخچاسیندا گؤز قاماشدیریجی ایشیغی ایله ادبی، اجتماعی و تفکر دونیامیزا ایشیق ساچیر.
آذربایجان ادبیاتی، آخوندزاده ایله ایکی زامانا بؤلونور، اوندان اوٌلکی و اوندان سونراکی ادبیات. بونلار اؤز چالارلاری ایله بیر- بیریندن سئچیله‌رک فرق‌لنیرلر. آخوندزاده، یئنی تفکر، یئنی داورانیش، یئنی مدنیت ساحه‌سینی چوخ بؤیوک بیر هیزله یئیین دییشمه‌یه طرف سوروکله‌ییر. اونون قدر دییشمه‌یه تله‌سن ایکینجی بیر شخص تاپماق چتین‌دیر. میرزه جلیل ده بونو ائدیردی. آمما میرزه جلیل صبیرله، حوصله ایله دییشمه‌یین طرفداری ایدی.
اجتماعی گلیشمه: تئکنولوژی، صنایع‌لشمه یارانمادان قاباق، اونون دوشونجه‌سی میرزه فتحعلی آخوندزاده ده یاراندی. آخوندزاده بیزیم “آیدینلانما” دؤنَمیمیزین باشلانغیجی‌دیر. او یئنی‌لشمک اوچون یاخاسینی جیریردی. آخوندزاده‌نین دوشونجه‌سینده ادبی و اجتماعی گلیشمه‌نین یولو ایکی جیغیردان کئچیر: بیلیم (علم) و تنقید.
#آخوندزاده تک باشینا باتی آخیملارینین بیر نئچه‌سینی اؤزونده توپلاییر. بوتون بوشلوقلاری تانییر.
او، بو گونکو معنادا بوتون ایلکین‌لرین یارادیجیسی‌دیر:
ایلک ادبی تنقید، ایلک یئنی اوسلوبدا نثر یازان، ایلک پوبلیسیت، ایلک ضیالی، ایلک آدام‌دیرکی کلاسیک ادبیاتدان اؤزونو قیریر. گؤردویو ایش‌لرده، ایره‌لی سوردویو دوشونجه‌لرده یالنیز و یالنیز عاغیل حاکیم‌دیر. یعنی مدرنیته‌نین ان اؤنملی فاکتورو. اوسچولوغون (خردگرایی) تمل داشینی قویور. #آذربایجان انتئلئکتوال تاریخینده اونون کیمی ییغجام فیکیرلی ایکینجی بیر شخص تاپماق اولماز. گؤستردییی یولون آرخاسینجا، پراتیک ایشلر ده گؤرور...
✍️همت شهبازی
🐫🐫
https://t.me/dusharge1
Post #76
466
- 👍 5
- ❤ 4