حق ندانستن

در دهه هفتاد که من دانشجوی پزشکی بودم تقریبا هر چیزی درباره جنسیت تابو محسوب میشد در چنین زمانه ای در بخش روانپزشکی دانشگاه پسری بستری شده بود که با اینکه تشخیصش هذیان بود‌ ولی دلیل واقعی بستریش نجات او از دردسری بود که می‌توانست حتی به قیمت جانش تمام شود.
پسر جوان و خوشتیپ عاشق صاحبکارش شده و خودش را به دردسر انداخته بود در ضمن  مدتها بود فکر می‌کرد پدر و مادرش تنی او نیستند و با اینکه میگفت متوجه است که این فکر فقط یک هذیانست ولی نمی‌تواند از شرش خلاص شود و موضوع وقتی جالب شد که پسر از اتاق ویزیت خارج شد و نوبت به مصاحبه با پدر دستفروش و مادر بی سوادش رسید!
وقتی درباره هذیان پسر از آنها سوال شد با سادگی گفتند ما نمی‌دانیم از کجا فهمیده چون هیچ کس به جز ما دو نفر نمی‌داند او را در نوزادی از شیرخوارگاه گرفته ایم و البته که این اعتراف بخش روانپزشکی را به دردسر بزرگی انداخت.
گفتن حقیقت به پسر، هذیان او را به حدسی درست و هوشمندانه بدل میکرد ولی با اثبات سلامت روانش باید به جای روانپزشک به قاضی جواب پس میداد.
آیا دانستن همیشه بهتر از ندانستن است؟
بسیاری از ما پزشکان وقت و هزینه زیادی برای تشخیص بیماری‌های بسیار نادری صرف میکنیم که هیچ علاجی ندارند و حاصل همه این تلاش ها تنها تقدیم یک نام شیک لاتین به بیماریست که نه از نام بیماری بلکه از خود بیماری رنج میبرد.
البته خوشحالی پزشک و بیمار از اینکه موفق شده اند بفهمند تمام این رنج های بیمار و دردسرهای پزشک زیر سر مثلا یک موتاسیون ناقابل در فلان ژنی بوده که فلان کانال یونی را از کار می اندازد انقدرها هم بی ربط نیست چون علم ثابت کرده که هرگز تا ابد شکست نمیخورد و بالاخره پیدا کردن فلان ژن بیماری زای لاعلاج هم علاوه بر خلاص کردن بیمار از دردسرها و هزینه های اضافی در صورت پیشرفت علم میتواند او را گوش به زنگ درمان‌های جدید نگه دارد ولی  فرض کنید اگر با آنالیز دقیق نقشه ژنهایتان بتوانید این را بفهمید که به احتمال ۸۰ درصد در چهل سالگی به فلان سرطان بدخیم یا فلان بیماری عضلانی پیشرونده لاعلاج مبتلا خواهید شد و باز فرض کنید حتی علارغم پیشرفت علم این بیماری‌ مطلقا تااطلاع ثانوی هیچ درمانی نخواهد داشت آیا حاضرید نقشه ژنهایتان را بدانید؟
اخیرا مشخص شده ژنی در کروموزوم y  بعضی از مردها وجود دارد که نشان میدهد آنها از نواده های چنگیزخان مغول هستند این را چه؟آیا میخواهید بدانید؟
چند روز پیش وقتی از پسری که با سردرد میگرنی مراجعه کرده بود درباره سابقه این سردرد در پدر یا مادرش پرسیدم به من‌گفت پدرم هم همین سردردها را دارد و بعد به فکر فرو رفت و پرسید: یعنی میگرن ارثی ست اگر ارثی باشد نکند مغز و اخلاقم را هم از پدرم به ارث برده باشم؟دکتر من نمیخواهم شبیه پدر عوضی ام باشم .
آیا اگر جای آن پسر بودید دلتان می‌خواست بدانید که ژن آنتی سوشیال بودن پدر را حتما به ارث برده اید یا نه  مادرتان شما را نجات داده است؟
علم زیست شناسی درهای زیادی را به روی دانستن ما باز کرده است ولی آیا ما میخواهیم کلید همه این درها را داشته باشیم؟
اگر معلوم شود همه ی صد نفری که در طول تاریخ المپیک مدال طلای دوی صد متر را گرفته اند همگی ژن مشترکی دارند که باعث سریع شدن متابولیسم عضله میشود چه بلایی بر سر میلیونها ورزشکاری می آید که این ژن را ندارند و سالهاست دارند برای بردن طلای المپیک تمرین میکنند؟
ما آدمها سالها تلاش می‌کنیم تا به هدفها و شادی هایی برسیم که شانس کمی برای رسیدن به آنها داریم ولی در امید رسیدن، از مسیر لذت میبریم و همان طور که عصب شناسی به ما میگوید مغز ما بیشترین شادی را از امید رسیدن میگیرد نه خود رسیدن!
آیا ژنتیک دشمن این شادی و امید نیست؟
جیمز واتسون کاشف دی ان ای معتقد بود بعضی نژادها استعداد ژنتیکی رسیدن به پیشرفت راندارند و البته این حرف خیلی برای او خیلی گران تمام شد ولی آیا حتی اگر این درست باشد دانستن و زیستنش برای عالم فاجعه بار نخواهد بود؟
هوش مصنوعی فرزند سال‌های سال ایمان ما به دانستن و بیشتر دانستن ست و حالا بعضی ها مطمئنند که هم او بالاخره روزی باعث انقراض ما خواهد شد.
ما و پدرانمان با شعار"دانستن توانستن است"بزرگ شدیم ولی حالا بچه های ما با دنیایی طرفند که در آن نه تنها دانایی توانایی نیست بلکه پر از نادانهای پولدار و قوی و جذاب و سوپر استاری ست که به بی سوادی خود حتی افتخار هم می کنند در جهانی که ندانستن مانعی برای توانستن نیست آیا نباید دوباره این سوال را از خودمان بپرسیم این که آیا ممکنست دانستن همانقدر حق ادمها باشد که ندانستن؟
سیمون وی می گوید مهمترین بخش کار معلمی انتخاب چیزهایی ست که باید دانسته شود.
آیا باید بین دانستن و نداستن انتخاب کنیم؟
آیا هر حقیقتی را هر چقدر هم که تلخ باشد باید فریاد زد یا تنها باید به دنبال‌حقیقتی بود که قابل زیستن باشد؟


https://t.me/draboutorab