پیتر بوقوسیان
چگونه بدون جدل، کسی را به تردید در باورش واداریم؟

پیتر بوقوسیان، فیلسوف آمریکایی و مدرس سابق دانشگاه ایالتی پورتلند، برخلاف بسیاری از منتقدان دین، علاقه‌ای به مناظره‌های داغ و اثبات نادرستی خدا نداشت. حوزه‌ تخصصی او فلسفه‌ تعلیم و تربیت و معرفت‌شناسی بود؛ و همین زمینه، او را به پرسشی متفاوت رساند: به‌جای بحث درباره «آیا خدا وجود دارد؟»، چرا از خود فرایند باورکردن نپرسیم؟

سال ۲۰۱۳، بوقوسیان کتاب A Manual for Creating Atheists را منتشر کرد؛ عنوانی که در فارسی می‌توان آن را «راهنمای خداناباورشدن» ترجمه کرد. ایده‌ مرکزی کتاب این بود: به‌جای حمله به باور دینی، باید از باورمند پرسید «چگونه به این باور رسیدی؟» و «چه شواهدی می‌تواند نظرت را تغییر دهد؟»

او این روش را «استخراج معرفت‌شناختی» نامید؛ گفت‌وگویی سقراطی که هدفش شکست‌دادن طرف مقابل نیست، بلکه واداشتن او به بازبینی خود فرایند فکری‌اش است. به باور بوقوسیان، مشکل اصلی «ایمان» نه محتوای آن، بلکه پذیرش باور بدون نیاز به شواهد کافی است؛ او این الگو را نوعی «ویروس معرفتی» توصیف کرد که فراتر از دین، در باورهای شبه‌علمی و سیاسی نیز دیده می‌شود.

این رویکرد، بوقوسیان را بعدها به بنیان‌گذاری جنبش «معرفت‌شناسی خیابانی» (Street Epistemology) سوق داد؛ روشی که در آن، گفت‌وگوهای مستندشده با افراد عادی درباره باورهایشان، بدون قصد اثبات درست یا غلط‌بودن، در فضای مجازی منتشر می‌شد.

نگاه او امروز در آموزش تفکر انتقادی و روش‌های گفت‌وگوی بدون خصومت درباره باور، همچنان الهام‌بخش است.

#پرسشگری #تفکر_انتقادی #باور #ایمان #گفتگو_توانا

@Dialogue1402