آیا می‌دانستید اولین برنامه‌نویس جهان بیش از صد سال پیش از اختراع نخستین کامپیوتر زندگی می‌کرد؟

نام او ایدا لاولیس (Ada Lovelace) بود، ایدا در نوجوانی استعداد خارق‌العاده‌ای در ریاضیات از خود نشان داد و زیر نظر

ریاضی‌دانان برجسته‌ای مانند مری سامرویل (Mary Somerville) آموزش دید.
در سال ۱۸۳۷ میلادی، دانشمند و مخترع انگلیسی چارلز بَبِیج از طرح خود برای ساخت دستگاهی به نام «موتور تحلیلی» (Analytical Engine) رونمایی کرد؛ ماشینی مکانیکی که می‌توانست محاسبات پیچیده را به‌صورت خودکار انجام دهد.
ایدا که به‌عنوان مترجم و پژوهشگر ریاضی فعالیت می‌کرد، مأمور شد مقاله‌ی درباره‌ی موتور تحلیلی را به انگلیسی ترجمه کند. اما او فقط ترجمه نکرد، بلکه توضیحات و تحلیل‌های گسترده‌ای به آن افزود. در یکی از یادداشت‌هایش، او الگوریتمی نوشت که می‌توانست با استفاده از موتور تحلیلی دنباله‌ی اعداد برنولی را محاسبه کند.
این نوشته بعدها به عنوان اولین برنامه‌ی کامپیوتری چاپ‌شده در تاریخ شناخته شد.
هرچند بَبِیج هیچ‌گاه موفق نشد موتور تحلیلی را کامل کند و پیش از ساخت آن درگذشت، اما اندیشه‌های او و نوشته‌های لاولیس پایه‌گذار علم برنامه‌نویسی شدند. حدود یک قرن بعد، آلن تورینگ و دیگر پیشگامان با الهام از همان ایده‌ها، نخستین کامپیوترهای واقعی را ساختند.

✍️نويسنده: مصطفی نظامی

انجمن علمی علوم کامپیوتر دانشگاه سمنان
@CSSSU