هسته مطالعات چین

📚 کتاب اطلس دانشگاه‌های برتر چین
🖨️ دفتر رایزنی علمی و سرپرستی دانشجویان ایرانی در شرق آسیا
✍️ دکتر اسماعیل مهریار
(رایزن سابق علمی ایران در چین، ژاپن و کره جنوبی و عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان)

📕معرفی کتاب:
این کتاب به همت دفتر رایزنی علمی و سرپرستی دانشجویان ایرانی در شرق آسیا با هدف ارتقای شناخت جامعه دانشگاهی ایران از نظام آموزش عالی، دانشگاه‌های برتر و سیاست‌های آموزشی جمهوری خلق چین تدوین شده است. این کتاب با معرفی بیش از ۱۴۰ دانشگاه منتخب از استان‌ها و مناطق مختلف چین، تصویری کلی از ساختار آموزش عالی این کشور، مأموریت دانشگاه‌ها و برنامه‌های کلان آموزشی آن، از جمله توسعه آموزش دیجیتال، مهارت‌آموزی و STEM، ارائه می‌دهد. دانشگاه‌های معرفی‌شده نیز بر اساس طرح‌ها و برنامه‌های ملی مهمی همچون «پروژه ۲۱۱»، «پروژه ۹۸۵» و «طرح دو کلاس ممتاز» انتخاب شده‌اند. امید است این کتاب زمینه‌ای برای شناخت بهتر ظرفیت‌های علمی و آموزشی چین و گسترش تعاملات دانشگاهی میان ایران و چین فراهم سازد.
➖➖➖➖➖
🌐 هسته مطالعات چین 🇨🇳
بله | ایتا | تلگرام | اینستاگرام

🏮هفتمین نشست از سلسله نشست‌های تخصصی «افق چین» برگزار شد

هفتمین نشست تخصصی «افق چین» با محوریت بررسی ساختار آموزش عالی، فرصت‌های تحصیلی و مسیرهای تحصیل در چین برگزار شد. در این نشست، دکتر اسماعیل مهریار، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان و رئیس گروه همکاری‌های علمی و بین‌المللی شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، با تکیه بر تجربه تحصیل و فعالیت علمی و اجرایی در چین و سابقه رایزنی علمی در شرق آسیا، به ارائه تصویری جامع از نظام آموزش عالی این کشور پرداخت.

در این نشست، ابتدا مأموریت‌ها و فعالیت‌های رایزنی علمی ایران در شرق آسیا، از جمله جذب دانشجویان بین‌المللی، حمایت و شبکه‌سازی دانشجویان و نخبگان ایرانی و توسعه همکاری‌های علمی معرفی شد.

سپس ساختار آموزش عالی چین، نهادهای اصلی مانند وزارت آموزش چین، شورای بورس تحصیلی چین (CSC) و مرکز CSCSE، مسیرهای نظری و مهارتی تحصیل و همچنین ابعاد آماری آموزش عالی این کشور تشریح شد. در ادامه، سیاست‌های توسعه دانشگاه‌های برتر چین و نقش آن‌ها در تقویت دانشگاه‌ها و رشته‌های راهبردی مورد بررسی قرار گرفت.

بخش دیگری از نشست به راهنمای انتخاب دانشگاه و رشته اختصاص داشت و بر توجه به ظرفیت دانشگاه‌های استان‌های مختلف چین و انتخاب آگاهانه بر اساس رشته و مزیت‌های تخصصی تأکید شد. همچنین ضوابط تحصیل در رشته‌های پزشکی و ضرورت بررسی اعتبار دانشگاه از مراجع رسمی ایران و چین تشریح شد.

در پایان این بخش از نشست تأکید شد که متقاضیان تحصیل در چین باید پیش از هرگونه اقدام، اطلاعات مربوط به دانشگاه، رشته و اعتبار مدارک را از مراجع رسمی بررسی کنند.

در ادامه نشست، انواع بورسیه‌های تحصیلی در چین، شامل بورسیه‌های دولتی و دانشگاهی، معرفی شد و مسیرها و ظرفیت‌های موجود برای بهره‌مندی دانشجویان بین‌المللی از این حمایت‌ها مورد بررسی قرار گرفت.

#افق_چین
➖➖➖➖➖
🌐 هسته مطالعات چین 🇨🇳
بله | ایتا | تلگرام | اینستاگرام

📚 معرفی کتاب | «چین چگونه از تله فقر گریخت»
🖨️ نشــر نـــــی
✍️ اثر یوئن یوئن انگ
نویسنده و استاد سنگاپوری علوم سیاسی دانشگاه جانز هاپکینز

کتاب «چین چگونه از تله فقر گریخت» توضیح می‌دهد که چین چگونه از یک اقتصاد فقیر به یکی از بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان تبدیل شد. آنگ استدلال می‌کند که این تحول نه نتیجه‌ی کنترل کامل دولت و نه حاصل آزادسازی کامل بازار، بلکه حاصل ترکیب انعطاف‌پذیر این دو و تغییر مداوم نهادها متناسب با شرایط بوده است.

مفهوم کلیدی کتاب، «بریکولاژ نهادی» است؛ یعنی اصلاح و ساخت تدریجی نهادها از طریق آزمون‌وخطا، تجربه‌های محلی و اصلاحات مرحله‌ای. از نگاه آنگ، بسیاری از سیاست‌های موفق چین ابتدا در سطح محلی آزمایش شدند و سپس گسترش یافتند.

کتاب همچنین نقش دولت، بازار، سرمایه‌گذاری خارجی و نهادهای بین‌المللی را در مسیر توسعه چین بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که رشد اقتصادی این کشور حاصل یک مدل ثابت و از پیش طراحی‌شده نبوده، بلکه نتیجه‌ی سازگاری، آزمایش و اصلاح مستمر بوده است.

#معرفی_کتاب
➖➖➖➖➖
🌐 هسته مطالعات چین 🇨🇳
بله | ایتا | تلگرام | اینستاگرام

🏮به مناسبت فرارسیدن روز ملی جمهوری خلق چین، این مناسبت را گرامی می‌داریم و برای ملت چین، سربلندی، آرامش و شکوفایی روزافزون آرزو می‌کنیم. امید است روابط دوستانه و دیرینه ایران و چین، بر پایه احترام متقابل، منافع مشترک و همکاری‌های سازنده، بیش از پیش استحکام یابد و دو کشور در مسیر توسعه و پیشرفت، روابطی پایدار و راهبردی را برای آینده‌ای روشن‌تر و در راستای منافع دو ملت دنبال کنند. 🇮🇷🤝🏻🇨🇳

值此中华人民共和国国庆日之际，我们谨向这一重要节日致以诚挚的祝福，并祝愿中国人民繁荣昌盛、幸福安康。我们衷心期待中伊两国传统友好关系在相互尊重、互利共赢与务实合作的基础上不断深化，推动两国建立更加稳定、持久的战略合作关系，共同为两国人民创造更加美好的未来。🇨🇳🤝🏻🇮🇷
➖➖➖➖➖
🌐 هسته مطالعات چین 🇨🇳
بله | ایتا | تلگرام | اینستاگرام

🏮 طرح چهار ماده‌ای شی و آینده نظم منطقه

✍️ میثم نخعی راد
معاون تحلیل و پژوهش هسته مطالعات چین
عضو هیئت تحریریه نشریه عریضه

طرح چهارماده‌ای شی جین‌پینگ در آوریل ۲۰۲۶، در میانه تشدید تنش‌ها در غرب آسیا مطرح شد. این طرح بر چهار محور همزیستی مسالمت‌آمیز، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی، حاکمیت قانون بین‌المللی و پیوند توسعه و امنیت استوار است و مسئله امنیت منطقه را فراتر از ترتیبات صرفاً نظامی صورت‌بندی می‌کند.

نقطه شروع طرح، همکاری میان کشورهای منطقه است. در این چارچوب، امنیت دولت‌ها از امنیت پیرامونی آنها جدا نیست و بر ایجاد چارچوبی برای گفت‌وگو و همکاری امنیتی منطقه‌ای تأکید می‌شود.
این ایده با تعهد به حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات در منشور ملل متحد ارتباط دارد. ماده ۳۳، ابزارهایی مانند مذاکره، تحقیق، میانجی‌گری، سازش، داوری و حل‌وفصل قضایی را پیش‌بینی کرده و ماده ۵۲ نیز ظرفیت ترتیبات منطقه‌ای را برای حل مسالمت‌آمیز اختلافات به رسمیت می‌شناسد.
مسئله اصلی، تبدیل این اصل به سازوکار اجرایی است. اگر همکاری منطقه‌ای به نشست و بیانیه محدود شود، اثر حقوقی و امنیتی محدودی خواهد داشت. ایجاد سازوکارهای مستمر گفت‌وگو و میانجی‌گری می‌تواند اختلافات را پیش از تبدیل‌شدن به بحران، وارد فرایند حل‌وفصل کند.

اصل دوم بر احترام به حاکمیت، امنیت و تمامیت ارضی دولت‌ها تأکید دارد؛ موضوعی که در غرب آسیا با اصول برابری حاکمیتی و منع تهدید یا توسل به زور پیوند مستقیم دارد.
حاکمیت اختیار نامحدود دولت‌ها نیست و در کنار آن، تعهدات بین‌المللی نیز قرار دارد. ازاین‌رو، مسئله فقط شناسایی حاکمیت نیست، بلکه وجود سازوکار حل اختلاف نیز اهمیت دارد. مذاکره، میانجی‌گری و تحقیق و در اختلافات حقوقی، حل‌وفصل قضایی از ظرفیت‌هایی است که منشور پیش‌بینی کرده است. ماده ۳۶ نیز مقرر می‌کند اختلافات حقوقی، به‌طور کلی، باید از سوی طرفین به دیوان بین‌المللی دادگستری ارجاع شوند.

اصل سوم، یعنی حاکمیت قانون بین‌المللی، به شکاف میان قواعد حقوقی و اجرای آنها در عمل توجه دارد.
در طرح چین بر رعایت حقوق بین‌الملل و مخالفت با اجرای گزینشی قواعد تأکید شده است. اصولی مانند احترام به حاکمیت، تمامیت ارضی و منع تهدید یا توسل به زور زمانی می‌توانند به ثبات منجر شوند که اجرای آنها تا حد امکان منسجم و قابل پیش‌بینی باشد.
بنابراین مسئله صرفاً وضع قواعد جدید نیست، بلکه استفاده مؤثر از سازوکارهای موجود است. مواد ۳۳ تا ۳۸ منشور، چارچوب حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات را تعیین می‌کنند؛ از روش‌های حل اختلاف در ماده ۳۳ و تحقیق شورای امنیت در ماده ۳۴ تا توصیه روش‌های حل در ماده ۳۶ و ارجاع اختلاف در ماده ۳۷. ماده ۵۲ نیز ظرفیت ترتیبات منطقه‌ای را در این زمینه به رسمیت می‌شناسد.

اصل چهارم طرح، پیوند میان توسعه و امنیت است. این بخش، مفهوم امنیت را از سطح نظامی فراتر می‌برد و ظرفیت اقتصادی و نهادی دولت‌ها را نیز در نظر می‌گیرد.
ضعف زیرساخت، بیکاری، مشکلات اقتصادی و ضعف در ارائه خدمات عمومی می‌تواند آسیب‌پذیری دولت‌ها را افزایش دهد؛ در مقابل، ناامنی نیز با کاهش سرمایه‌گذاری، تخریب زیرساخت و تضعیف همکاری اقتصادی، روند توسعه را مختل می‌کند.
این رویکرد البته به معنای تقلیل بحران‌های غرب آسیا به مسئله توسعه نیست؛ رقابت قدرت‌ها، اختلافات سرزمینی و منازعات سیاسی و هویتی همچنان مؤثرند. با این حال، توسعه و همکاری اقتصادی می‌تواند یکی از مؤلفه‌های کاهش آسیب‌پذیری و تقویت ثبات منطقه‌ای باشد.

طرح چهارماده‌ای شی جین‌پینگ در نهایت مجموعه‌ای از اصول شناخته‌شده حقوق بین‌الملل را به مسئله امنیت غرب آسیا پیوند می‌دهد. اهمیت آن نه در تازگی این اصول، بلکه در امکان تبدیل آنها به سازوکارهای عملی است؛ از نهادینه‌کردن گفت‌وگوی منطقه‌ای و میانجی‌گری تا استفاده مؤثرتر از ظرفیت فصل ششم و ترتیبات منطقه‌ای موضوع فصل هشتم منشور. در این صورت، قواعد موجود می‌توانند از سطح تعهدات کلی به چارچوبی عملی‌تر برای پیشگیری و مدیریت اختلافات منطقه‌ای نزدیک شوند.
➖➖➖➖➖
🌐 هسته مطالعات چین 🇨🇳
بله | ایتا | تلگرام | اینستاگرام

هسته مطالعات چین pinned a photo

📚 معرفی کتاب | «هنـــر جنــــگ»
🖨️ انتشارات جامی
✍️ اثر سون تزو

کتاب هنر جنگ در قرن پنجم پیش از میلاد توسط سون تزو نوشته شد. او در این کتاب، استراتژی‌های نظامی را بر اساس روش‌ها و تفکر جنگاوری چینی بیان کرده است. این اثر حدود دو هزار و پانصد سال است که مورد توجه قرار دارد و نیروهای نظامی در سراسر جهان از آموزه‌های آن استفاده کرده‌اند. همچنین، اصول سون تزو در زمینه‌هایی مانند سیاست، تجارت و زندگی روزمره نیز کاربرد پیدا کرده است. هنر جنگ برای دستیابی به برتری در برابر دشمن و تصمیم‌گیری درست در شرایط مختلف، یکی از آثار مهم و ماندگار در زمینهٔ استراتژی به شمار می‌رود.

👤درباره سون تزو
سون تزو، اندیشمند و نویسندهٔ چینی، در سال ۵۴۴ پیش از میلاد متولد شد. او در ایالت وو فعالیت نظامی داشت و هم‌دورهٔ کنفوسیوس بود. سون تزو از خانواده‌ای نجیب‌زاده بود و برخلاف بسیاری از هم‌دوره‌ای‌هایش، به سیاست و جنگ روی آورد. او پس از پیروزی بر چو و پایان جنگ، ناپدید شد و به زندگی آرام و صلح‌آمیز علاقه داشت.

#معرفی_کتاب
➖➖➖➖➖
🌐 هسته مطالعات چین 🇨🇳
بله | ایتا | تلگرام | اینستاگرام

🇮🇷 هسته مطالعات چین دانشگاه امام صادق (ع) برگزار می‌کند: 🇨🇳

⛩️ سلسله نشست‌های تخصصی «افق چین»
نشست هفتم:
«مقدمه‌ای بر تحصیل در چین؛ معرفی بورسیه‌ها»

👤 میهمان نشست:
دکتر اسماعیل مهریار
دبیر میز تخصصی چین در وزارت علوم
رایزن سابق علمی ایران در چین، ژاپن و کره جنوبی
نویسنده کتاب اطلس دانشگاه‌های برتر چین

🎓 نکات مهم این نشست:
- معرفی بورسیه‌های تحصیل در مقاطع کارشناسی، ارشد و دکتری
- معرفی بورسیه‌های دوره‌های زبان چینی
- معرفی بورسیه‌های فرصت مطالعاتی در چین

🎙️دبیر جلسه:
مهدی پناهی
پژوهشگر هسته مطالعات چین
‌
📆 زمان: یکشنبه ۵ مهر ۱۴۰۵
🕗 ساعت ۱۶:۰۰

💻 به صورت مجازی در بستر اسکای روم

#افق_چین
➖➖➖➖➖
🌐 هسته مطالعات چین 🇨🇳
بله | ایتا | تلگرام | اینستاگرام

🎙️ #صوت_جلسه

⛩️ عنوان نشست: فرصت‌های ایران در سازمان بین‌المللی شانگهای و بریکس

👤 با ارائه: دکتر مهرداد کیایی
🔸 مدیرکل امور سازمان همکاری شانگهای و بریکس وزارت امورخارجه جمهوری اسلامی ایران

📅 تاریخ برگزاری: ۲۳ شهریور ۱۴۰۵

#افق_چین
➖➖➖➖➖
🌐 هسته مطالعات چین 🇨🇳
بله | ایتا | تلگرام | اینستاگرام

🏮بی‌اعتمادی عمیق متقابل، همکاری آمریکا و چین در زمینه هوش مصنوعی را ناکام خواهد گذاشت

✍🏻 مقاله دیپلماسی هوش مصنوعی | اکونومیست

بعید است دیدار دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ بتواند به پیشرفت بزرگی در همکاری آمریکا و چین درباره هوش مصنوعی منجر شود. پیشنهاد سام آلتمن، مدیرعامل OpenAI، برای توافق دو کشور بر سر ایمنی هوش مصنوعی و حتی دریافت مشترک جایزه نوبل صلح، اگرچه جذاب به نظر می‌رسد، اما فاصله سیاسی و فناورانه میان واشنگتن و پکن چنین توافقی را بسیار دشوار کرده است. آمریکا و چین از سال ۲۰۲۴ گفت‌وگوی رسمی درباره هوش مصنوعی نداشته‌اند و تلاش‌های اخیر برای ازسرگیری مذاکرات نیز تاکنون به تشکیل یک گروه کاری رسمی منجر نشده است.

نگرانی‌های مشترکی مانند استفاده از هوش مصنوعی برای تولید سلاح‌های زیستی، حملات سایبری و احتمال خارج شدن مدل‌های پیشرفته از کنترل می‌تواند زمینه‌ای برای همکاری باشد، اما بی‌اعتمادی متقابل همچنان مانع اصلی است. آمریکا چین را به سرقت یا استخراج نظام‌مند داده‌های شرکت‌های آمریکایی متهم کرده و چین نیز محدودیت‌های صادرات تراشه و سیاست‌های فناوری آمریکا را تلاشی برای حفظ برتری واشنگتن می‌داند. اختلافات پس از اتهامات اخیر شرکت‌های آمریکایی علیه آزمایشگاه‌های چینی و واکنش‌های متقابل دو کشور، امید به دستیابی به توافقی گسترده را بیش از پیش کاهش داده است.

این اختلافات تنها به مسائل فنی محدود نیست. آمریکا هوش مصنوعی را تا حد زیادی یک ابزار راهبردی و امنیتی می‌بیند، در حالی که چین بیشتر بر ظرفیت‌های اقتصادی آن تأکید کرده و خواهان مشارکت برابر در تعیین قواعد جهانی این فناوری است. پکن همچنین بارها کاهش محدودیت‌های صادرات تراشه را به‌عنوان یکی از مسائل مهم در روابط فناوری با آمریکا مطرح کرده است. در مقابل، مقام‌های آمریکایی نگران‌اند که گفت‌وگوهای فنی به ابزاری برای انتقال دانش یا فناوری حساس تبدیل شود.

با وجود این رقابت، نگرانی درباره ایمنی هوش مصنوعی در خود چین نیز افزایش یافته است. آزمایشگاه‌های چینی همچون رقبای آمریکایی به دنبال توسعه مدل‌های بسیار پیشرفته هستند و مقام‌های این کشور درباره خطر خودبهبودی مستقل مدل‌ها و «از دست رفتن کنترل» هشدار داده‌اند. برخی حوادث مرتبط با عامل‌های هوش مصنوعی و نگرانی درباره نشت داده نیز نشان داده است که چین با همان نوع خطراتی مواجه است که آمریکا درباره آنها هشدار می‌دهد. از این رو، ایمنی هوش مصنوعی می‌تواند یکی از معدود زمینه‌های دارای منافع مشترک میان دو کشور باشد.

با این حال، رسیدن به یک توافق جامع در کوتاه‌مدت بعید به نظر می‌رسد. اختلاف بر سر ساختار مذاکرات، نبود طرف چینی دارای اختیار کافی برای تصمیم‌گیری، پراکندگی مسئولیت تنظیم هوش مصنوعی میان نهادهای مختلف چین و بدبینی آمریکا نسبت به گفت‌وگوهای غیررسمی، از موانع موجود هستند. به نظر می‌رسد به جای تلاش برای توافقی گسترده، شروع از موضوعات محدود و مشترک، مانند تبادل اطلاعات درباره حوادث ایمنی، روش‌های ارزیابی مدل‌ها و خطرات ناشی از مدل‌ها و عامل‌های پیشرفته، واقع‌بینانه‌تر باشد.

گفت‌وگوهای رسمی درباره کاربردهای نظامی هوش مصنوعی و ایجاد سازوکارهای مستقل برای راستی‌آزمایی توافق‌ها نیز احتمالاً به زمان بیشتری نیاز خواهد داشت. در شرایط کنونی، مهم‌ترین اقدام این است که واشنگتن و پکن کانال‌های گفت‌وگو را باز نگه دارند و همکاری در حوزه‌هایی را آغاز کنند که منافع مشترک بیشتری دارند. سرعت پیشرفت هوش مصنوعی و افزایش خطرات آن، ضرورت چنین گفت‌وگویی را بیش از پیش آشکار کرده است.
➖➖➖➖➖
🌐 هسته مطالعات چین 🇨🇳
بله | ایتا | تلگرام | اینستاگرام

🏮 مقابله پکن با انزوای دیپلماتیک تهران

🎙 گزیده مصاحبه | دکتر حامد وفایی، استاد مطالعات چین دانشگاه تهران:

🔸 در طول نیم قرن اخیر، هیچ‌گاه کشور چین به اندازه امروز حضور پررنگی در منطقه ما نداشته است. از آغاز جنگ تا به امروز، شاهد حضور پررنگ چینی‌ها در معادلات امنیتی هستیم.

🔸 نگاه چین یک نگاه کل‌نگر و جامع به تمام منطقه غرب آسیاست. در سناریوی چین برای معماری جدید امنیتی، ایران یک بخش مهم از این پازل منطقه‌ای به شمار می‌رود، نه تمام آن.

🔸 چین می‌گوید مشکلی که در خلیج فارس وجود دارد «عدم وجود دموکراسی» نیست، بلکه «بی‌اعتمادی متقابل امنیتی» و «اتکا به نهادهای غیرتوسعه‌ای» است. چین می‌خواهد با ابزار امنیت به علائم بحران و با ابزار توسعه به علل اصلی آن بپردازد.

🔸 اما در عین حال باید واقع‌بین بود؛ چین برای ایران «چتر دفاعی یا نظامی» باز نمی‌کند، بلکه یک «سپر سیاسی و دیپلماتیک» ارائه می‌دهد. این چارچوب نشان‌دهنده مرزهای عدم تعهد امنیتی دیپلماسی چین است.

🔸 جمهوری اسلامی ایران باید یک پروپوزال جامع منطقه‌ای روی میز بگذارد که شامل سه بازیگر باشد: خود ایران، کشورهای عربی خلیج فارس، و چین به‌عنوان قدرت توازن‌ساز فرامنطقه‌ای.

🔗 مطالعه متن کامل گفت‌وگو

➖➖➖➖➖
🌐 هسته مطالعات چین 🇨🇳
بله | ایتا | تلگرام | اینستاگرام

🏮 ششمین نشست از سلسله نشست‌های تخصصی «افق چین» برگزار شد

📍ششمین نشست تخصصی «افق چین» توسط هسته مطالعات چین دانشگاه امام صادق (ع) با همکاری مؤسسه ایرانی مطالعات کمربند راه و با حضور دکتر مهرداد کیایی، مدیرکل امور سازمان همکاری شانگهای و بریکس وزارت امور خارجه برگزار شد.

در این نشست، جایگاه ایران در سازمان همکاری شانگهای و گروه بریکس و ظرفیت این عضویت‌ها برای تقویت موقعیت ایران در نظم در حال تغییر جهانی بررسی شد. تأکید شد که این عضویت‌ها نه راه‌حل فوری رفع تحریم‌ها هستند و نه صرفاً جنبه نمادین دارند، بلکه می‌توانند زمینه افزایش قدرت مانور دیپلماتیک و اقتصادی ایران را فراهم کنند.

در بخش مربوط به سازمان همکاری شانگهای، روند گسترش فعالیت این سازمان از حوزه امنیتی به موضوعاتی مانند اقتصاد، فناوری و لجستیک مورد بررسی قرار گرفت. در این میان، موقعیت جغرافیایی ایران و کریدور شمال ـ جنوب از مهم‌ترین ظرفیت‌های کشور برای تبدیل شدن به حلقه اتصال اعضای سازمان عنوان شد. همچنین در مورد بریکس، نقش این مجموعه در تحولات اقتصاد جهانی و تلاش برای ایجاد سازوکارهای مالی و پولی جایگزین مورد توجه قرار گرفت. بانک توسعه جدید (NDB) و استفاده از ارزهای ملی از جمله ظرفیت‌هایی بودند که می‌توانند وابستگی به سازوکارهای مالی غرب را کاهش دهند.

همچنین ظرفیت‌های ایران در حوزه انرژی، ترانزیت، امنیت و مقابله با تروریسم مورد تأکید قرار گرفت و بر ضرورت ارائه ابتکارهای عملی از سوی ایران تأکید شد. در عین حال، تضاد منافع میان اعضای شانگهای و بریکس و همچنین ضعف برخی زیرساخت‌های داخلی، از محدودیت‌های مهم در بهره‌گیری از این فرصت‌ها عنوان شد. به‌عنوان نمونه، اختلاف قابل توجه هزینه حمل ریلی و دریایی میان چین و ایران، ضرورت تقویت زیرساخت‌های حمل‌ونقل را نشان می‌دهد.

در جمع‌بندی نشست تأکید شد که عضویت در شانگهای و بریکس به‌تنهایی دستاورد اقتصادی ایجاد نمی‌کند و ایران باید از مرحله عضویت صرف به سمت ابتکار عمل و همکاری‌های عملی حرکت کند. ایجاد کنسرسیوم انرژی، سازوکارهای بیمه و تضمین صادرات و همکاری برای تأمین محصولات پزشکی از جمله پیشنهادهای مطرح‌شده بود. در نهایت، تبدیل ظرفیت دیپلماتیک این عضویت‌ها به منافع اقتصادی، نیازمند هماهنگی دستگاه‌های داخلی، تقویت زیرساخت‌ها و پیشبرد هم‌زمان دیپلماسی چندجانبه و دوجانبه عنوان شد.
➖➖➖➖➖
🌐 هسته مطالعات چین 🇨🇳
بله | ایتا | تلگرام | اینستاگرام

📍ادامه مقاله معمای رابطه ایران و چین؛ پاسخی به مغالطات درباره امکان ارتقای روابط

۶. چین در نهایت اعراب را به ایران ترجیح می‌دهد، چون روابط اقتصادی بیشتری با آنها دارد
روابط اقتصادی چین با کشورهای عربی بسیار گسترده است، اما این الزاماً به معنای ترجیح راهبردی اعراب بر ایران نیست. رفتار چین در بحران‌های اخیر نشان داد که پکن حاضر است در مواردی هزینه سیاسی قابل‌توجهی برای حفظ روابط خود با ایران بپردازد.

نمونه مورد اشاره در این زمینه، وتوی پیش‌نویس قطعنامه بحرین در شورای امنیت توسط چین و روسیه است. همچنین برخی تحلیلگران نزدیک به محافل تصمیم‌گیری کشورهای عربی نیز معتقدند چین ایران را در محاسبات بلندمدت خود یک شریک مهم راهبردی می‌داند؛ زیرا تضعیف ایران می‌تواند به تقویت موقعیت آمریکا در منطقه منجر شود.

۷. چین رابطه با اسرائیل را به رابطه با ایران ترجیح می‌دهد
چین و اسرائیل در گذشته روابط نزدیکی داشتند و اسرائیل برای چین منبع مهمی از فناوری بود. اما شرایط تغییر کرده است.

از یک سو، افزایش توان فناورانه چین وابستگی آن به اسرائیل را کاهش داده؛ از سوی دیگر، تشدید رقابت چین و آمریکا، اسرائیل را بیش از گذشته در منظومه ائتلافی آمریکا قرار داده است. همچنین پس از ۷ اکتبر و جنگ غزه، اختلافات سیاسی چین و اسرائیل افزایش یافته و مسئله تایوان نیز بر حساسیت‌های پکن نسبت به روابط نظامی اسرائیل افزوده است.

در نتیجه، چین همچنان تلاش می‌کند رابطه با اسرائیل به تقابل کامل نرسد، اما هم‌زمان سیاست‌های تهاجمی اسرائیل علیه ایران را نیز محکوم می‌کند.

۸. بسته شدن تنگه هرمز چین را بیش از آمریکا آسیب می‌زند
هرچند چین بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان است، اما چند عامل آسیب‌پذیری آن را کاهش می‌دهد:
- سهم نفت در سبد انرژی چین نسبت به آمریکا پایین‌تر است؛
- چین ذخایر استراتژیک قابل‌توجهی دارد؛
- دولت چین توان بیشتری برای کنترل آثار شوک قیمتی دارد؛
- برخلاف آمریکا، چین مسئول مستقیم حفظ امنیت و آزادی کشتیرانی در خلیج فارس نیست و هزینه نظامی آن را نیز بر عهده ندارد.

بنابراین، بسته شدن هرمز برای چین مهم است، اما لزوماً به معنای وارد شدن ضربه‌ای شدیدتر از آمریکا نیست.

۹. چین هیچ کمک تسلیحاتی به ایران نمی‌کند.
این گزاره از یک جهت درست و از جهتی نادرست است. چین تاکنون عمدتاً از فروش مستقیم سلاح به ایران برای جلوگیری از هزینه‌های سیاسی و تحریمی خودداری کرده است؛ اما این به معنای قطع کامل همکاری‌های دفاعی نیست.

انتقال تجهیزات دوکاربردی و برخی فناوری‌ها، به‌ویژه در حوزه‌های موشکی و نظامی، از جمله مواردی است که درباره آنها شواهد و ادعاهای متعددی مطرح شده است. حتی مقام‌های آمریکایی نیز در مقاطعی چین و روسیه را به «توانمندسازی» نظامی ایران متهم کرده‌اند.

۱۰. گسترش روابط با چین موجب وابستگی کامل ایران و استعمار چین خواهد شد
این نگرانی نیز باید با واقعیت مقایسه شود. ایران حتی در شرایط تحریم، در بخش‌هایی مانند نظام ارزی، لجستیک، کالاهای اساسی و فناوری همچنان به شبکه‌های اقتصادی و فناورانه غرب وابستگی دارد.

از این منظر، تعمیق روابط با چین الزاماً به معنای ایجاد وابستگی جدید نیست؛ بلکه می‌تواند یکی از ابزارهای کاهش وابستگی یک‌جانبه به اکوسیستم اقتصادی و فناورانه غرب باشد. البته این امر تنها زمانی محقق می‌شود که ایران از موضعی فعال و متوازن وارد روابط با چین شود، نه از موضع وابستگی.

جمع‌بندی
مجموع این موارد نشان می‌دهد که بسیاری از موانع ذهنی موجود درباره روابط ایران و چین ناشی از برداشت‌های ساده‌انگارانه از سیاست خارجی پکن است.
البته این به معنای آن نیست که چین حاضر است برای ایران هر هزینه‌ای بپردازد یا منافع دو کشور در همه زمینه‌ها یکسان است. چین همچون هر قدرت دیگری بر اساس منافع ملی خود عمل می‌کند و حتی ممکن است در برخی مسائل، منافع آن با ایران تعارض پیدا کند.

با این حال، میان ایران و چین مجموعه‌ای قابل‌توجه از منافع مشترک در حوزه‌های اقتصادی، انرژی، امنیتی و ژئوپلیتیکی وجود دارد که بخش مهمی از آن هنوز بالفعل نشده است.
مسئله اصلی بنابراین نه «امکان‌ناپذیری» همکاری با چین، بلکه چگونگی تبدیل ظرفیت‌های بالقوه به همکاری‌های واقعی و متوازن است؛ مسئله‌ای که نیازمند عبور از نگاه‌های کلیشه‌ای و اتخاذ رویکردی واقع‌گرایانه‌تر به جایگاه ایران در نظم در حال تغییر جهانی است.
➖➖➖➖➖
🌐 هسته مطالعات چین 🇨🇳
بله | ایتا | تلگرام | اینستاگرام

🏮معمای رابطه ایران و چین؛ پاسخی به مغالطات درباره امکان ارتقای روابط
(خلاصه مقاله)

✍️ مهدی خراتیان، مدیر اندیشکده احیای سیاست

پس از حملات اخیر آمریکا به ایران، بحث درباره امکان ارتقای روابط راهبردی ایران و چین دوباره مورد توجه قرار گرفته است. مخالفان تعمیق این روابط معمولاً به چند استدلال تکراری استناد می‌کنند. در این یادداشت، مهم‌ترین این ادعاها و پاسخ به آنها بررسی شده است.

۱. چین صرفاً در نظم آمریکایی بازی می‌کند و قصد مقابله با آمریکا را ندارد
این تصور با تحولات سال‌های اخیر چین سازگار نیست. در دوره شی جین‌پینگ، چین از سیاست محتاطانه دوران گذشته فاصله گرفته و رقابت راهبردی با آمریکا تشدید شده است. اسناد امنیت ملی آمریکا در دولت‌های بایدن و ترامپ، چین را مهم‌ترین چالشگر نظم موجود معرفی کرده‌اند. افزایش توان نظامی، توسعه ظرفیت هسته‌ای و دریایی و هدف‌گذاری چین برای تبدیل شدن به قدرت برتر جهانی در افق ۲۰۴۹ نیز نشان‌دهنده بلندپروازی راهبردی پکن است.

بنابراین، این تصور که چین صرفاً برای حفظ روابط با آمریکا از همکاری راهبردی با ایران اجتناب می‌کند، بیش از آنکه واقع‌بینانه باشد، متعلق به دوره‌ای از روابط بین‌الملل است که رقابت چین و آمریکا هنوز به مرحله کنونی نرسیده بود.

۲. چین در منازعات ژئوپلیتیک دخالت نمی‌کند و از مناطق جنگ‌زده فاصله می‌گیرد
چین در سیاست اعلامی خود بر صلح، حاکمیت ملی و عدم مداخله تأکید می‌کند، اما در عمل از فرصت‌های ژئوپلیتیک برای افزایش عمق راهبردی خود استفاده می‌کند.

نمونه روشن آن رابطه با روسیه پس از جنگ اوکراین است. چین ضمن پرهیز از ارسال مستقیم سلاح، با گسترش تجارت، استفاده از سازوکارهای مالی جایگزین و صادرات کالاهای دوکاربردی، مانع فروپاشی اقتصادی روسیه شده است. این رویکرد را می‌توان نوعی «موازنه نرم» و «هجینگ» دانست؛ یعنی چین همزمان از درگیری مستقیم با غرب پرهیز می‌کند و موقعیت خود را در برابر فشار آمریکا تقویت می‌نماید. از این منظر، بی‌طرفی اعلامی چین را نباید با بی‌طرفی واقعی یکی دانست.

۳. روابط ایران و چین به سقف خود رسیده و امکان توسعه آن وجود ندارد
رفتار مقامات چینی خلاف این ادعا را نشان می‌دهد. پس از جنگ ۱۲ روزه، وانگ‌یی بر آمادگی چین برای «ارتقای سطح مشارکت جامع و راهبردی» با ایران تأکید کرد. این موضع نشان می‌دهد که پکن روابط فعلی را نقطه پایان همکاری با ایران نمی‌داند و همچنان ظرفیت‌هایی برای تعمیق روابط قائل است.

۴. چین هیچ تمایلی برای سرمایه‌گذاری و همکاری اقتصادی با ایران ندارد
دیدار شی جین‌پینگ و مسعود پزشکیان در سپتامبر ۲۰۲۵ نمونه مهمی در رد این ادعاست. شی اعلام کرد چین توسعه روابط با ایران را در اولویت دیپلماسی خود در خاورمیانه قرار داده و آماده گسترش همکاری در حوزه‌های تجارت، سرمایه‌گذاری، انرژی پاک، اتصال زیرساختی و تبادلات فرهنگی و مردمی است.

بنابراین، مشکل اصلی را نمی‌توان صرفاً فقدان تمایل چین دانست؛ بلکه موانع ساختاری، تحریم‌ها، ریسک‌های اقتصادی و ضعف در اجرای توافقات نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

۵. چین تمایلی به میانجیگری در منازعات خاورمیانه ندارد
چین در سال‌های اخیر نقش فعال‌تری در مسائل منطقه‌ای پذیرفته است؛ از جمله میانجیگری میان ایران و عربستان و تلاش برای کاهش اختلافات میان گروه‌ها و دولت‌های فلسطینی.

طرح چهارماده‌ای شی جین‌پینگ درباره خلیج فارس نیز نشان‌دهنده تلاش پکن برای شکل دادن به یک معماری امنیتی منطقه‌ای است. این طرح بر چهار اصل استوار است: همزیستی مسالمت‌آمیز؛ احترام به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی؛ رعایت حقوق بین‌الملل و محوریت سازمان ملل و پیوند میان توسعه و امنیت.

وانگ‌یی نیز در دیدار با عراقچی بر اجرای این رویکرد، حفظ مسیر مذاکره، حمایت از حاکمیت ایران و ایجاد سازوکار امنیت جمعی در خلیج فارس تأکید کرد.

ادامه دارد...
➖➖➖➖➖
🌐 هسته مطالعات چین 🇨🇳
بله | ایتا | تلگرام | اینستاگرام