✓
                       چاغداشلیق  
            #چاغداشلیق_دیل_بیلگیسی

                       
                                   
✓«بدون اینکه...» در زبان ترکی
#کامبیز_نجفی

در فارسی می‌گوییم «بدون این‌که به من بگوید، رفت»
در زبان‌های ترکی، این مفهوم با چند ساخت‌ متفاوت بیان می‌شود.
۱. ترکی استانبولی:
«madan /meden»
در ترکی استانبولی برای بیان «بدون انجام دادنِ کاری» از ساخت -madan / -meden استفاده می‌شود:
Bana söylemeden gitti.
(بدون این‌که به من بگوید، رفت)
ساخت استانبولی:
söyle-me-den
söyle(بن فعل)
ma/me(پسوند نفی)
den(پسوند ساخت)
بنابراین:
söylemeden
(بدون گفتن / بدون این‌که بگوید)
Bana sormadan yaptı.
(بدون اینکه از من بپرسد، انجام داد)
Ders çalışmadan sınava girdi.
(بدون اینکه درس بخواند، وارد امتحان شد)
Kimseye haber vermeden çıktı.
(بدون این‌که به کسی خبر بدهد، بیرون رفت)

۲. ترکی آذربایجانی: «مادان/ مه‌دن»
در ترکی آذربایجانی نیز همین ساخت وجود دارد:
منه دئمه‌دن گئتدی(بدون این‌که به من بگوید، رفت)
ساخت آذربایجانی: بن فعل+ پسوند نفی(ما/مه)+پسوند ساخت(دان/دن):
_منه دئمه‌دن، چیخدی(بدون این‌که به من بگوید، خارج شد)
_قاپی‌یی باغلامادان، گئتدی(بدون این‌که را ببندد، رفت)
نکته: در برخی نقاط آذربایجان، ساخت«مامیشدان/مه‌میشدن» نیز به کار می‌رود:
_مندن ائشیتمه‌میشدن، منئم دیلیمدن دانیشمیشدی(بدون این‌که از زبان من بشنود، از قول من حرف زده بود)

۳. ترکی قشقایی: «مامیش/مه‌میش»
در قشقایی، این مفهوم  با ساخت دیگری بیان می‌شود و مثال بالا به صورت دیگری گفته می‌شود: «منه دئمه‌میش، چیخدی»
ساخت قشقایی: بن فعل+ پسوند نفی(ما/مه)+قید فعل منفی (میش)
_هئچ چورتلامامیش، اون ساعات ماشین سوردو(بدون آن‌که چرت بزند، ده ساعت رانندگی کرد)
_دوشونمه‌میش، دانیشدینگ(بدون آن‌که فکر کنی، حرف زدی)
_گولمه‌میش، بو لطیفه‌یی دئدی(بدون آن‌که بخندد، این لطیفه را تعریف کرد)
_درسینی اوخومامیش، گئتدی مدرسه‌یه(بدون آن‌که درسش را بخواند، رفت مدرسه)



✓چاغداشلیق، قاشقایی‌نینگ دیل و ادبییاتی اه‌وی:
@chaghdashlIq