🍎🏃📚✏️
✍🏻علیرضا استادی ارزیل {خاقان}
قورد آغزی باغلاما اینانجی(۲)
2. قوردون عرفانی بؤیوتو(بُعد)
قوردون عرفانی بؤیوتونه گؤره یئنی تثبیت‌‌لر ایله باغلی آمئریکانین قیزیل دری‌لی قبیله‌لری آراسینداکی قورد اینانجی اوزرینده دورموشدوق آتسینا یئرلی قیزیل دری‌لی قبیله‌سینده‌کی مقدس قورد آتسینا ایله تورک مدنیّتینده‌کی یئری بیلینن دیشی قورد آسئنانین عینی اولدوغو اوزرینده دوران ایش‌لر ده واردیر. اورتا آسیا، سیبیریا و قوزئی آمئریکا یئرلی قبیله‌لری آراسیندا «توٌرکه چاره بیتکی‌لر» یاشام طرزی، اینانج دونیاسی باخیمیندان بؤیوک آیریلیق‌‌لار واردیر. کاناداداکی آراشدیرماچی ائتئل استوارت[1]آتسینا قبیله‌سی‌نین توٌرک سوْی‌لو اوْلدوغونو و بونلارین بئرینق بوغازی یوْلو ایله آمئریکایا کئچدیکلرینی ایفاده ائتمکدهدیر. آتسینا یئرلی قبیله‌سی، یئرلی‌لرین آراپاهو بوْیونون بیر اوْیماغی‌دیر. آتسینا یئرلی‌لری مونتانا ایالتینده میسسووری چایی ایله آسکاو چایی آراسینداکی باکیره توْرپاق‌‌لاردا یاشاییرلار. یاشام طرزلری تووا، خاقاس، شور، آلتای ساحه توٌرک‌لرینی خاطیرلاتماقدادیر. (آرسلان، 2001: 96-100)
بولقاریستان توٌرک دؤولت‌ینده قورد اؤزل آد اوْلاراق چوْخ یایقین ایکن بولقاریستان‌دا مودئرا'داکی اونلو قایا قابارتماسیندا قوروم خان‌ین یانیندا قورد واردیر. آلتینجی و یئددینجی یوٌز‌ایللرده توٌرک خالقیندا قورد آتا اینانجی چوْخ یایقین‌دیر. قوردون هله ده آتا وظیفه‌سینی بوْینونا گؤتوردویونو گؤسته‌رن یاشایان خالق اینانج‌لاری‌نین وارلیغینی بیز، توٌرک تاریخ قورومو'نا آپاردیغیمیز بیلدیری‌ده وورغولادیق. ایسلام و سوریانی قایناق‌لاری آوروپا هوْن‌لاریندان «قوٌزئی قورد‌لاری» اوْلاراق بحث ائدرکن بیر عده باتی ادبیاتی آتاتوٌرک‌دن «بوْزقورد» اوْلاراق بحث ائتمکدهدیر. قوزئی باتی قارادنیزده بوْیلو قادین‌ین گؤرمه‌مه‌سی ایسته‌نیلن حئیوان‌لارین آراسیندا قورد دا واردیر. (عبدالقادیراوغلو، 1987: 1-21) اویغور توٌرکه چاره (بیتکی معالجه‌سی)ینده بؤری سویمی‌سی، قوردبوغان و قورد پنجه‌سی ده استفاده ائدیلمکده‌دیر. معین ائتمه‌یه چالیشدیغیمیز مسأله بو تؤره دن ایش‌لرده حساس بیر قوْنودور.
آشینا بوْیو'نون حؤکمدار آیله‌سی چیخاردیغی بیلینمکده‌دیر. چین‌لی‌لر بو بوْیون لیدئرینه آشینا توکیو دئییردیلر. آسینا، قورد سؤزو قارشیلیغیندا چین‌جه‌ده استفاده ائدیلرکن «آ» اؤن اکی بو دیلده سایقی آنلامی وئریردی. سوْنرا‌لاری بو قبیله‌دن آشینا شئنی، آشینا یوٌکوک شاد، آشینا میشه، آشینا هاللیق، آشینا بوچن، آشینا سیموخان، آشینا کوسالو کیمی دؤولت آدام‌لاری چیخمیش‌دیر. (آمان‌اوغلو، 2002: 94-99) ائسئنو-آشینا قوْنوسوندا بو تثبیت ده بیزیم اوٌچون یئنی اوْلموش‌دور.
قوردون میتولوژیک بؤیوتو قوْنوسوندا توٌرک داستان‌لاری باخیمیندان ایلک علمی آچیقلاما‌لاری پروف. دوقتور ب. اؤگئل وئرمیش‌دیر. چین قایناق‌لاری «بیر دیشی قورددان تؤره‌دیکلرینه ایناندیقلاری اوٌچون گؤی‌توٌرک‌لرین بایراق‌لاری‌نین تپه‌سینده آلتین(قیزیل)دان دوٌزلمیش بیر قورد باشی واردیر» دئییردیلر. بو بیر توتم دگیل بیر علامت‌دیر. فیردوسی‌نین شاهنامه‌سینده ده توران‌لی‌لارین قورد باشلی بایراق‌لاریندان سؤز ائدیلمکده‌دیر. گؤی‌توٌرک‌لر و سوْنراسیندا قورد باشلی بایراق، یوٌکسک مأموریت، کوموتانلیق، باغیمسیزلیق علامتی اوْلاراق استفاده ائدیلدی. چین بو بایراغی استفاده ائده‌رک توٌرک قوم‌لارینی تأثیری آلتیندا توتموش‌دور. قورد، اوْغوز خاقان ایله آنادوْلویا گلن توٌرک‌لره یوْل گؤسترمیشدی. سوریانی میکاییل، اوْغوز خاقان داستانینداکی کیمی، توٌرک‌لر آنادوْلویا قوردا بنزر بیر حئیوانین آردیندان گله‌رک یئرلشدیلر، دئمکده‌‌دیر. 1709-1740 ایل‌لرینده روس‌لارا قارشی ساواشان اوْرال‌لارین قوزئیینده‌کی باشقورد توٌرک‌لری ده قورد باشلی بایراق ایشله‌دیردیلر. اسکی توٌرک‌لر بئچکئم سؤزونو هم بایراق، هم قورد و هم ده بیر توٌرکمن بوْیونون آدی اوْلاراق ایشله‌دیردیلر. (اؤگئل، 1984: 19، 172-309) بیز باشقورد آدینداکی قورد سؤزونو ایضاح ائدرکن، باشقوردیستان‌دان تثبیت ائتدیییمیز بیر افسانه‌نی کؤچورموٌشدوٌک. آنجاق، 1709-1740 ایل‌لری آراسیندا باشقورد‌لارین قورد باشلی بایراق داشیدیقلارینی دا بیلمیردیک.
Post #5220
40
- ❤ 1