چشم‌انداز ایران

🔰نظریه پیروزی ایران
(تلاش تهران برای کسب جایگاه یک قدرت بزرگ در خاورمیانه پساآمریکایی)


📝نویسندگان: نرگس باجغلی، ولی نصر
منبع: فارن افرز، ۹ اکتبر ۲۰۲۶

ولی نصر و نرگس باجغلی در این مقاله استدلال می‌کنند که محاسبات راهبردی تهران با ارزیابی واشینگتن از نتیجه جنگ تفاوتی اساسی دارد. درحالی‌که دولت آمریکا بر این باور است که تشدید فشار اقتصادی و ادامه محاصره می‌تواند جمهوری اسلامی را به عقب‌نشینی وادارد، نویسندگان معتقدند رهبران ایران خود را در موضع شکست نمی‌بینند و تصور می‌کنند با افزایش هزینه‌های نظامی و اقتصادی برای آمریکا می‌توانند به اهداف راهبردی خود دست یابند.

بخش مهمی از استدلال مقاله به تغییر افکار عمومی در ایران مربوط است. نویسندگان بر پایه گفت‌وگوهای خود با ایرانیانی از گرایش‌های سیاسی مختلف مدعی‌اند که بمباران‌ها و تهدیدهای آمریکا، خشم بخشی از جامعه از حکومت را تحت‌الشعاع خشم از واشینگتن قرار داده و نوعی همبستگی ملی را تقویت کرده است. از نگاه آنان، این تحول لزوماً به معنای افزایش حمایت از جمهوری اسلامی نیست، اما می‌تواند زمینه اجتماعی اعتراض به حکومت را تضعیف کند و مقاومت در برابر فشار خارجی را افزایش دهد. البته این برداشت، مبتنی بر مصاحبه‌های نویسندگان است و به‌تنهایی نمی‌توان آن را نماینده افکار عمومی کل جامعه ایران دانست.

مقاله همچنین به اختلاف‌نظرهای درون حاکمیت ایران، تلاش تهران برای افزایش هزینه‌های حضور نظامی آمریکا در منطقه و استفاده از اهرم انرژی و تنگه هرمز می‌پردازد. پرسش محوری نویسندگان این است: آیا ایران می‌تواند بدون پیروزی قاطع نظامی، با تداوم مقاومت و تحمیل هزینه به طرف مقابل، به جایگاهی جدید در موازنه قدرت منطقه‌ای دست یابد؟

✅وقتی پای ایران در میان است، کارنامه دولت ترامپ به‌وضوح ناامیدکننده بوده است. این دولت نتوانست با ماه‌ها بمباران سنگین، جمهوری اسلامی را از پا درآورد و در میز مذاکره نیز نتوانست اراده ایران را درهم بشکند. بااین‌حال، مقام‌های آمریکایی با وجود هفت ماه ناکامی، معتقدند ورق را برگردانده‌اند. آنان تحریم‌های تازه‌ای اعمال کرده‌اند و هم‌زمان محاصره دریایی موجود در سواحل جنوبی ایران را ادامه داده‌اند؛ اقدامی که دسترسی ایران به تجارت خارجی را به‌شدت محدود می‌کند. در نتیجه، به این جمع‌بندی رسیده‌اند که جمهوری اسلامی به‌زودی یا امتیاز خواهد داد یا سرنگون خواهد شد. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در اول سپتامبر اعلام کرد: «قرار است این حکومت را از نظر اقتصادی خفه کنیم.»

✅تردیدی نیست که واشینگتن ضربات مهمی به ایران وارد کرده است. اما جمهوری اسلامی تصور نمی‌کند که در حال فروپاشی باشد. در واقع، تهران فکر می‌کند آمریکا را شکست خواهد داد؛ و فهمیدن چرایی این تصور چندان دشوار نیست. دولت ایران صرفاً از بمباران‌های آمریکا و اسرائیل جان سالم به در نبرده است، بلکه با شدت واکنش نشان داده، به پایگاه‌های نظامی آمریکا خسارت وارد کرده و تنگه هرمز را با اختلال مواجه ساخته است.

✅مردم ایران به‌دلیل خسارات جنگ و محدودیت‌های اقتصادی تحمیل‌شده از سوی واشینگتن، هزینه سنگینی می‌پردازند؛ بااین‌حال، بخش بزرگی از جمعیت حول پرچم کشور گرد آمده‌اند و ظاهراً پذیرفته‌اند که اگر قرار است ایران از خود دفاع کند، تحمل سختی‌ها اجتناب‌ناپذیر است. در نتیجه، تهران جسورتر شده است.

✅ممکن است مقام‌های ایرانی درباره هر تاکتیک مشخصی اتفاق‌نظر نداشته باشند، اما در اهداف کلی مشترک‌اند: بیرون راندن نیروهای آمریکایی از خلیج فارس، واداشتن واشینگتن به لغو تمام تحریم‌ها و وادار کردن ایالات متحده به پذیرش این واقعیت که ایران یک قدرت بزرگ است.

✅با توجه به تضعیف مادی ایران، این دستور کار ممکن است بیش از اندازه بلندپروازانه به نظر برسد. اما جمهوری اسلامی معتقد است که اهدافش دست‌یافتنی‌اند. از نظر تهران، ارتش ایران می‌تواند با ادامه حملات مستقیم به پایگاه‌های آمریکا و ترغیب کشورهای عربی به درخواست خروج نیروهای آمریکایی، نظامیان ایالات متحده را از خلیج فارس بیرون براند. ایران همچنین تصور می‌کند که با ایجاد آشفتگی در بازارهای انرژی می‌تواند واشینگتن را به رفع محدودیت‌های اقتصادی وادار کند.

🔸به بیان دیگر، نظریه پیروزی ایران این است که می‌تواند مقاومت کند و آن‌قدر هزینه و رنج به آمریکا تحمیل کند که واشینگتن به سیاست مهار ایران پایان دهد.

#ولی_نصر
#نرگس_باجغلی
#ایران
#آمریکا
#اسرائیل

🔻(متن کامل این مقاله را در سایت چشم‌انداز ایران بخوانید)

🗓چشم‌انداز ایران را از کتابفروشی‌های معتبر و کیوسک‌های روزنامه‌فروشی بخواهید.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.

🔰چرا حماس وضع موجود را خطرناک‌تر از قمار ۷ اکتبر می‌دانست؟


📝نویسنده: سامی العریان
منبع: میدل ایست آی، ۷ اکتبر ۲۰۲۶

مقاله‌ای که در ادامه خواهید خواند، محدودیت‌های تصمیم حماس در ۷ اکتبر را بررسی کرده است. از دید سامی العریان با استناد به اسنادی که به دست سازمانهای امنیتی اسرائیل افتاده و توسط آنها منتشر شده نشان می‌دهد که وضع موجود فلسطین از دید حماس غیرقابل تحمل بود، زمان به ضرر غزه بود و فلسطین با برنامه‌های مختلف درحال محو شدن از افکار عمومی بود تا در پرتو این حذف، سیاست جابه‌جایی جمعیت و تسخیر غزه عملیاتی شود. در ادامه ترجمه‌ی این مقاله را با اندکی تلخیص خواهید خواند؛

✅برای فهم رویدادهای ۷ اکتبر نمی‌توان تاریخ طولانی سلب مالکیت از فلسطینیان، اشغال، محاصره و مبارزه آنان را نادیده گرفت. بررسی جدی این رویدادها نیز نباید از این پیش‌فرض آغاز شود که فلسطینیان باید حق مقاومت خود را در برابر نظامی که نسل‌ها آنان را از حقوق و سرزمینشان محروم کرده است، اثبات کنند. اصل این حق محل بحث نیست؛ پرسش اصلی آن است که چرا حماس در آن مقطع مشخص، این مسیر را انتخاب کرد و آیا تصمیم رهبرانش با توجه به اطلاعات و برآوردهایی که پیش از حمله در اختیار داشتند، تصمیمی عقلانی بود؟

✅ اسناد داخلی حماس در سال‌های منتهی به ۷ اکتبر نشان می‌دهد که رهبران این جنبش به‌تدریج به این نتیجه رسیده بودند که خودِ وضع موجود به تهدیدی راهبردی تبدیل شده است. بخش مهمی از این اسناد را ارتش اسرائیل در غزه به دست آورده و مرکز اطلاعات و تروریسم مئیر آمیت، وابسته به ساختار اطلاعاتی اسرائیل، منتشر کرده است. این اسناد تصویری از محاسبات رهبران حماس در غزه به دست می‌دهد.

✅پنج تحول در شکل‌گیری این محاسبات نقش داشت: محاصره غزه، گسترش شهرک‌سازی در کرانه باختری، مناقشه بر سر بیت‌المقدس و مسجدالاقصی، وضعیت زندانیان فلسطینی در زندان‌های اسرائیل و روند عادی‌سازی روابط کشورهای عربی با اسرائیل، به‌ویژه احتمال توافق میان عربستان سعودی و اسرائیل.

✅وجه مشترک این پنج تحول آن بود که زمان را نمی‌شد عاملی بی‌طرف دانست. انتظار کشیدن نیز نوعی انتخاب بود؛ انتخابی که به باور فزاینده رهبران حماس، پیوسته گزینه‌های پیش روی فلسطینیان را محدودتر می‌کرد.

✅ در سال ۲۰۲۳، محاصره غزه بیش از ۱۶ سال ادامه یافته بود. بیش از ۲٫۲ میلیون فلسطینی در نوار باریک ساحلی محصور بودند و رفت‌وآمد، تجارت و زندگی اقتصادی و اجتماعی آنان با محدودیت‌های شدید روبه‌رو بود. نرخ بیکاری در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۲ حدود ۴۴ درصد بود و بیکاری جوانان در ادامه همان سال از ۶۰ درصد فراتر رفت. بیش از ۸۰ درصد جمعیت غزه زیر خط فقر زندگی می‌کردند و حدود ۱٫۲ میلیون آواره فلسطینی برای تأمین نیازهای اولیه به کمک غذایی اضطراری آژانس امداد و کاریابی سازمان ملل برای آوارگان فلسطینی (آنروا) وابسته بودند.

✅ در کرانه باختری، خطر به شکل دیگری ظاهر می‌شد. گسترش شهرک‌های اسرائیلی، مبنای سرزمینی باقی‌مانده برای تشکیل کشور فلسطین را تضعیف می‌کرد. تا سال ۲۰۲۳، حدود ۷۵۰ هزار شهرک‌نشین اسرائیلی در کرانه باختری، از جمله بیت‌المقدس شرقی، زندگی می‌کردند؛ شهرک‌هایی که بر اساس حقوق بین‌الملل غیرقانونی‌اند.

✅ دولت بنیامین نتانیاهو که در اواخر سال ۲۰۲۲ تشکیل شد، به چهره‌هایی مانند بتسلئیل اسموتریچ نفوذی بی‌سابقه در سیاست‌های مربوط به کرانه باختری بخشید. اسموتریچ آشکارا سه گزینه پیش روی فلسطینیان قرار داده بود: پذیرش سلطه اسرائیل و چشم‌پوشی از آرمان‌های ملی، مهاجرت یا مواجهه با نیروی مرگبار در صورت مقاومت.

✅از نگاه حماس، مسئله تنها افزایش شمار شهرک‌ها نبود. هر سال که می‌گذشت، سرزمین فلسطین بیشتر تکه‌تکه می‌شد، کنترل اسرائیل گسترش می‌یافت و امکان بازگرداندن شرایط به وضعیت پیشین کاهش پیدا می‌کرد. در چنین شرایطی، صبر راهبردی می‌توانست به فلج‌شدگی راهبردی تبدیل شود.

✅ تجربه مبادله اسرا به حماس نشان می‌داد که اسیر گرفتن سربازان اسرائیلی می‌تواند اهرمی مؤثر برای آزادی زندانیان فلسطینی باشد. در توافق جبرئیل در سال ۱۹۸۵، ۱۱۵۰ زندانی آزاد شدند. در سال ۲۰۱۱ نیز در برابر آزادی گیلعاد شالیط، سرباز اسرائیلی، ۱۰۲۷ زندانی فلسطینی آزاد شدند.

✅از نگاه حماس، دیپلماسی به‌تنهایی غالباً نتوانسته بود مسئله زندانیان را حل کند، اما مبادله اسرا اهرمی عملی در اختیار این جنبش قرار می‌داد. بنابراین، اسیر گرفتن نظامیان اسرائیلی بخشی از منطق راهبردی پیشین حماس بود، نه هدفی که صرفاً در آستانه ۷ اکتبر به وجود آمده باشد.
#سامی_العریان
#غزه
#7اکتبر
#حماس
#اسرائیل

🔻(متن کامل این مقاله را در چشم‌انداز ایران بخوانید)

🗓چشم‌انداز ایران را از کتابفروشی‌های معتبر و کیوسک‌های روزنامه‌فروشی بخواهید.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.

‍ ایالات متحده، بریتانیای کبیر و مصدق

✍️ دیوید اس. پینتر

با وجود آن‌که در نبودِ درآمدهای قابل‌توجه نفتی، وضعیت اقتصادی ایران همچنان متزلزل باقی می‌ماند، دستگاه اطلاعاتی ایالات متحده بر این باور بود که دولت خواهد توانست از فروپاشی اقتصادی جلوگیری کند. تحریم (بایکوت) نفت ایران از سوی بریتانیا رو به تضعیف بود. ممنوعیت خزانه‌داری بریتانیا دربارۀ استفاده از پوند استرلینگ برای خرید نفت ایران و تهدید به پیگرد حقوقی، بیشتر خریداران بالقوه را بازمی‌داشت و بریتانیا آمادگی داشت برای مقابله با «شکنندگان محاصره» از زور استفاده کند.

برای نمونه، در تابستان ۱۹۵۲، جنگنده‌های نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا یک نفتکش به نام رزماری را که حامل نفت ایران به مقصد ایتالیا بود، وادار کردند وارد بندر عدنِ تحت کنترل بریتانیا شود؛ جایی که یک دادگاه بریتانیایی در ژانویۀ ۱۹۵۳ حکم داد این نفت همچنان متعلق به شرکت نفت ایران و انگلیس است.

با این حال، اندکی پس از پروندۀ رزماری، دادگاه‌های ایتالیا و ژاپن رأی دادند که واردات نفت ایران از نظر قانونی مجاز است. تعداد زیاد نفتکش‌های در دسترس و نرخ‌های پایین حمل‌ونقل دریایی، وسوسه‌ای جدی برای شرکت‌های مستقل نفتی ایجاد می‌کرد تا از فرصت «نقدکردن» پیشنهاد مصدق برای فروش نفت ایران با ۵۰ درصد تخفیف بهره‌برداری کنند.

هرچند شرکت‌های کوچک مستقلِ غربی احتمالاً مقادیر قابل‌توجهی از نفت ایران خریداری نمی‌کردند و شرکت‌های بزرگ نفتی غرب نیز به‌ دلیل در اختیار داشتن ذخایر کافی نفت خام و وجود موانع حقوقی، اقتصادی و سیاسی، تمایلی به توافق با ایران نداشتند، سیا خاطرنشان می‌کرد که برخی شرکت‌های نفتیِ متوسط در حال بی‌تاب‌شدن‌اند و این امکان وجود دارد که -  مگر آن‌که دولت ایالات متحده «به‌طور مستقیم و قاطع» مخالفت کند -  ترتیباتی برای خرید و انتقال مقادیر قابل‌توجهی از نفت ایران شکل گیرد.

سازمان سیا هشدار می‌داد که بریتانیایی‌ها «احتمالاً هرگونه توافق میان شرکت‌های نفتی آمریکا و ایران را در نبودِ رضایت بریتانیا نقضی جدی از همبستگی آمریکا–بریتانیا تلقی خواهند کرد». هرچند ایران احتمالاً نمی‌توانست به سطح صادرات پیشین خود بازگردد، اما به نظر می‌رسید که در گذر زمان ممکن است بتواند آن‌قدر نفت بفروشد که ملی‌شدن صنعت نفت به‌طور مشروط موفق تلقی شود و تا حدی از وضعیت مالی شکنندۀ ایران بکاهد.

به همین دلایل، دستگاه اطلاعاتی ایالات متحده بر این باور بود که هرچند در نبودِ یک توافق نفتی یا کمک مالیِ گسترده از سوی ایالات متحده، روند تحولات در ایران همچنان به زیانِ غرب ادامه خواهد یافت و فرصت‌هایی را برای حزب توده فراهم خواهد کرد، اما بعید است که حزب توده در طول سال ۱۹۵۳ بتواند کنترل قدرت را به دست گیرد. افزون بر این، سیا خاطرنشان می‌کرد که احتمال آن‌ که شوروی دست به «اقدامی قاطع و شدید در ایران» بزند اندک است. بااین‌حال، این نهاد هشدار می‌داد که شوروی در هر زمان از توانایی آن برخوردار است که میزان مداخلۀ آشکار و پنهان خود در ایران را به‌طور چشمگیری افزایش دهد.


 

برای حمایت از این رسانه مستقل می‌توانید به ما در شبکه‌های مجازی بپیوندید یا اینکه با اشتراک نشریه، از پژواک صدایی «دیگر» در جامعه حمایت کنید.

به ما بپیوندید:
@cheshmandaziran
نشانی سایت:
https://cheshmandaziran.ir/
کانال ما در بله:
@cheshmandaziran
ما را در اینستاگرام دنبال کنید.
@cheshmandaz_iran

🔰🔰در صورت تمایل می‌توانید با پرداخت هزینه نشریه (۹۰۰ هزار تومان) به شماره کارت 6104337377550239 به نام لطف‌الله میثمی و اطلاع رسانی از طریق پیامک یا حساب تلگرام شماره ی همراه 09101475887 آن را تهیه کنید.



🔻شماره 159 چشم‌انداز ایران منتشر شد؛🔻


🔰‍ زیاده‌خواهی‌های آمریکا و اسرائیل، در منطقه پایان ندارد. اروپا درگیر بحران است و تابه‌حال مشی حاکم بر جهان و بیشتر حکومت‌ها در منطقه نفت‌خیز خاورمیانه، هم‌نوایی با ارکستر قدرت‌های بزرگ بوده است. ایران تا بدین‌جا ثابت کرد که تنها دلیل قدرت و پیروزی، دلار و اسلحه نیست. ایران تا بدین‌جا مقاومت کرد و با وجود نقدهایی که به برخی سیاست‌ها وارد است، اما تا امروز ایستاده‌ایم. حال باید از پیله بیرون آمد. باید طرحی نو درانداخت. اگر این مرحله از تحول، هوشمندانه باشد، اگر همه جوانب کار سنجیده شود، عبور دردناک از این شرایط می‌تواند دستاورد داشته باشد. تداوم برخی روندهای موجود، شرایط را سخت‌تر خواهد کرد و کشور و مردم را فرسوده خواهد کرد.

✅در سرمقاله این شماره، لطف‌الله میثمی به‌دنبال راهی برای ثبات در خاورمیانه گشته است. در بخش داخلی، هم نقد رویکرد ایران در جنگ را خواهید خواند، هم نقد رویکرد جنگ‌طلبانه غرب در مواجهه با ایران. گزارش‌هایی از فاجعه تلخ دی‌ماه، بخش دیگری از سیاست داخلی این شماره است.

✅در بخش اندیشه، مدیرمسئول نشریه همچنان پیگیر طراحی گفتمانی فراگیر است. تأمل انتقادی بر جریان آخر‌الزمان‌گرا و ستیزه‌جو و تأمل انتقادی نسبت به جریان غرب‌گرا و ضدچپ ایرانی، روایتی فرانسلی از «نسل زد» درباره جنگ و نگاهی به ماجرای عاشورا از منظری نو، محتوای این شماره در بخش اندیشه است.

✅در بخش اقتصاد و توسعه در مقالاتی به بررسی اولویت‌های امروز سرمایه‌گذاری در ایران، آثار اجتماعی تورم و تفاوت نگاه علمی و فقهی (در تداوم نقد رویکرد آخرالزمان‌گرا و ستیزه‌جو) به اقتصاد پرداخته‌ایم.

✅در بخش جامعه، در گزارشی نگاهی به مرجعیت نوظهور در ایران داشتیم. (با اشاره به استقبال نوجوانان و جوانان از «یوتوبر» شناخته شده در ایران‌مال). در تداوم شماره‌های قبل، همچنان به تاب‌آوری در جنگ پرداخته‌ایم، به مناسبت شهریورماه و سالگرد صمد بهرنگی، از او گفته‌ایم، به ضرورت‌های پرورش اخلاقی در مدرسه پرداخته‌ایم و گزارشی از وضعیت کتاب در ایران تقدیم شما کرده‌ایم.

✅بخش تاریخ این شماره، بجز ادامه جذاب خاطرات احمد حاتمی یزد، تبصره‌ای بر ویژه‌نامه «مصدق و نفت ما» داریم. در آن ویژه‌نامه بسیار خواندنی، بحثی مفصل بین همایون کاتوزیان و نیکلای گرجستانی درگرفت که کاتوزیان ادامه پاسخ‌های خود با گرجستانی را در بخش تاریخ چشم‌انداز ایران آورده است.

✅سیاست خارجی نیز به موضوعاتی چون آثار جنگ بر انتخابات آمریکا و اسرائیل، نگاهی به توافق مکه، نگاهی به تفاهم‌نامه‌ای که دستاوردی بزرگ برای ایران بود و چین و تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران پرداخته است. دو مقاله نیز درباره موضوع فلسطین است. یکی کلی‌تر از مسئله فلسطین، به نسل‌کشی به‌مثابه پروژه‌ای سیاسی از بوسنی تا غزه پرداخته و دیگری به‌طور خاص فلسطین را بررسیده است.

در این شماره آثاری از لطف‌الله میثمی، احسان هوشمند، بدرالسادات مفیدی، دکتر هادی خانیکی، دکتر داوود مرادیان، مهدی غنی، فرشاد قوشچی، امیرعلی مالکی، دکتر محمد آقایی تبریزی، دکتر سمانه گلاب، پرفسور احمد علوی، دکتر محمدرضا جلالی، دکتر فهیمه نظری، شهرام اقبال‌زاده، دکتر نورالله اکبری، مهدی فخرزاده، احمد حاتمی یزد، دکتر همایون کاتوزیان، دکتر محمد احمدی، محمدرضا کربلایی، دکتر حسین عادلی، دکتر آزاده ثبوت، ژائو لانک و جوان صفدی خواهید خواند

🔹به امید آنکه ایرانی آزاد، عادلانه و آباد پس از خروج از وضع فعلی داشته باشیم. ایرانی که در آن همه به‌رسمیت شناخته شوند و همه‌ی ظرفیت‌های انسانی و طبیعی‌اش برای رشد و توسعه آن به کار گرفته شود.  
 
 

برای حمایت از این رسانه مستقل می‌توانید به ما در شبکه‌های مجازی بپیوندید یا اینکه با اشتراک نشریه، از پژواک صدایی «دیگر» در جامعه حمایت کنید.

به ما بپیوندید:
@cheshmandaziran
نشانی سایت:
https://cheshmandaziran.ir/
کانال ما در بله:
@cheshmandaziran
ما را در اینستاگرام دنبال کنید.
@cheshmandaz_iran

🔰 رابطه حذف، خشونت و توسعه پایدار

📝 احمد علوی/ استاد دانشگاه‌های سوئد

توسعه فراگیر پایدار به معنای دستیابی به رشد متوازن و فراگیر اقتصادی، عدالت سیاسی-اجتماعی و حفاظت زیست‌محیطی برای نسل‌های کنونی و آینده تعریف می‌شود. با این ‌حال، حذف اجتماعی و خشونت ساختاری به‌عنوان موانع کلیدی، این اهداف را به چالش می‌کشند. حذف اجتماعی، محرومیت سیستماتیک گروه‌های گوناگون سیاسی، قومی، جنسیتی، مذهبی از دسترسی به منابع، فرصت‌ها و خدمات پایه‌ای نظیر آموزش، بهداشت-درمان و تأمین اجتماعی است که به کاهش مشارکت اجتماعی و اقتصادی منجر می‌شود. خشونت نیز در اشکال مستقیم، ساختاری و فرهنگی، اثرات منفی گسترده‌ای بر توسعه پایدار دارد. این گزارش به تحلیل رابطه متقابل حذف و خشونت پرداخته و راهکارهای سیاستی برای کاهش نابرابری و تقویت توسعه پایدار ارائه می‌دهد.

✅حذف اجتماعی به محرومیت سیستماتیک گروه‌های خاص از دسترسی به منابع اقتصادی، فرصت‌های شغلی، مشارکت در قدرت و فعالیت‌های سیاسی و خدمات اجتماعی اشاره دارد. شاخص‌های توسعه انسانی (HDI) و فقر چندبعدی (MPI) نشان‌دهنده ابعاد چندگانه حذف، از جمله فقر، محدودیت دسترسی به آموزش و بهداشت و محرومیت از قدرت تصمیم‌گیری و مشارکت در تصمیم‌گیری سیاسی هستند. این محرومیت‌ها نه‌تنها سرمایه انسانی را کاهش می‌دهند، بلکه ناکارآمدی اقتصادی و تشدید نابرابری را به دنبال دارند.

🔴بر اساس نظریه گالتونگ (۱۹۶۹)، خشونت در سه شکل ظاهر می‌شود:
🔸خشونت مستقیم: آسیب‌های فیزیکی یا روانی مانند جنگ، سرکوب سیاسی یا خشونت خانگی.
🔸خشونت ساختاری: محرومیت سیستماتیک از حقوق و منابع، مانند تبعیض قومی یا جنسیتی.
🔸خشونت فرهنگی: تضعیف هویت و ارزش‌های گروه‌های اجتماعی که به کاهش سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی منجر می‌شود. این اشکال خشونت، سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی را کاهش داده و توسعه پایدار را تضعیف می‌کنند.

✅حذف و خشونت در یک رابطه دوسویه و پیچیده قرار دارند:

🔸حذف سیستماتیک می‌تواند به خشونت منجر شود؛ زیرا گروه‌های محروم این انگیزه و مشروعیت را می‎یابند تا علیه ساختارهای موجود یا گروه‌های دیگر واکنش نشان دهند.
🔸خشونت نیز حذف در ابعاد فوق‌الذکر را تشدید می‌کند؛ زیرا گروه‌ها از دسترسی به منابع و فرصت‌ها محروم می‌شوند. مطالعات تجربی نشان می‌دهند کاهش حذف با کاهش خشونت همراه است و بالعکس.


#احمد_علوی
#خشونت
#فقر
#حذف

🔻(متن کامل این مقاله را در چشم‌انداز ایران شماره 154 بخوانید)

🗓چشم‌انداز ایران را از کتابفروشی‌های معتبر و کیوسک‌های روزنامه‌فروشی بخواهید.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.

🔰به مناسبت درگذشت مرحوم حجت‌الاسلام والمسلمین حاج شیخ حسن عطایی، بیش از 200 نفر از روحانیون، فعالان سیاسی و کنشگران مدنی در پیامی این ضایعه را تسلیت گفتند. متن پیام را در ادامه خواهید خواند؛
 

بسم الله الحکیم العلیم
اذا مات العالم ثلم فی الاسلام ثلمه لا یسدها شئ
یک هفته از درگذشت عالم انقلابی، حجت‌الاسلام والمسلمین حاج شیخ حسن عطایی گذشت و این خبر دردناک همچنان برای آنان که نگران ارزش‌ها و میراث مبارزان راستین اسلام و ایرانند باورناپذیر و طاقت‌ناپذیر است.
شرکت در مراسم هفتم آن مرحوم فرصت و بهانه‌ی تأکید بر ارزش‌ها و آرمان‌های اسلامی است و امضاءکنندگان با افتخار از همگان برای شرکت در این مراسم پرشکوه دعوت به عمل می‌آورند.

همراه با سخنرانی مبارز خستگی ناپذیر
مهندس لطف الله میثمی

زمان: سه شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ - از ساعت ۱۶ الی ۱۷:۳۰
مکان: کرج، جهانشهر، خیابان شهید بهشتی، خیابان استانداری، کوچه شهید توکلی پلاک 82 مسجد رسول اکرم .

اسامی امضاکنندگان این پیام را اینجا ببینید
ما را در کانال تلگرام چشم‌انداز ایران دنبال کنید

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.

🔰 روشنفکران ایرانی و مسئله فلسطین (بخش چهارم)

📝 اکبر ثبوت


🔹نعمت میرزازاده – م آزرم (1317-1404)
🔻شاعر، نویسنده و فعال سیاسی

✅ از دوران دبیرستان به فعالیت‌های ادبی و اجتماعی می‌پرداخت و بعدها تا بهمن سال 57 بارها در زادگاه خود مشهد و نیز در تهران به زندان افتاد. پس از انقلاب در دانشگاه ملی و دانشکده هنر، ادبیات معاصر و تاریخ هنر و فرهنگ ایران را تدریس می‌کرد و اشعارش در روزنامه آزادی ارگان جبهه دموکراتیک چاپ می‌شد. با همه تلاش‌هایش در مبارزه با استبداد شاهی و مصائبی که در این راه دید، در آغاز دهه 60 با قدرت یافتنِ نوخاستگان و نودولتان، با شرایطی دردناک مواجه و ناگزیر به مهاجرت شد و دوران طولانیِ دربه‌دری و آوارگی را تجربه کرد و زندگی خانوادگی‌اش از هم پاشید.

✅نُه مجموعه شعری از آثار او انتشار یافته که هر بیت آن، حاکی از درد و سوزی عمیق است. از سروده‌های او در همدردی با قربانیان تبهکاری‌های اسرائیل، شعری است که پس از جنگ 1967 م (خرداد 1346) سروده.

🔹عباس اسکندری (1276- 1334)
شاهزاده قاجار، روزنامه‌نگار، 🔻سیاستمدار و نماینده جنجالی مجلس

✅پدرش شاهزاده علی خان از مؤسسانِ «جمعیت سرّی جامع آدمیّت» و پدربزرگش محمد طاهر میرزا از نخستین مترجمان آثار نویسندگان جدید اروپا همچون الکساندر دوما بود. خود او پس از ختم تحصیلات، در دوران جنگ جهانی اول به صف مجاهدین پیوست و یازده ماه در اسارت نیروهای انگلیسی به‌سر برد. پس از جنگ جهانی مدتی معاون اداری مشیرالدوله نخست‌وزیر شد و سپس به انتشار روزنامه «سیاست» پرداخت که عشقیِ شاعر، مقالاتِ تند و آتشین خود را در آن منتشر می‌کرد.

✅در حکومت رضاشاه مدتی رئیس دفترِ مخبرالسلطنه هدایت، وزیر فواید عامه، بود. سپس به فرانسه رفت و در رشته حقوق تحصیل کرد و در بازگشت به ایران به وکالت دادگستری پرداخت. پس از شهریور 1320 فعالیت سیاسی و انتشار روزنامه «سیاست» را از سر گرفت و با خواهرزاده‌اش ایرج اسکندری و شوهر خواهرش سلیمان میرزا در تشکیل حزب توده شرکت جست و روزنامه خود را ارگان حزب قرار داد. بعد از یک سال به حزب توده پشت کرد و چند ماهی ریاست هیئت‌مدیره شرکت بیمه ایران با او بود. در 1324 به فرمانداری تهران منصوب شد و به حزب دموکرات که قوام‌السلطنه به راه انداخته بود پیوست و در دوره پانزدهم مجلس شورای ملی، علی‌رغم مخالفت‌هایی که با او شد، به‌عنوان نماینده به مجلس راه یافت و نماینده‌ای جنجال‌آفرین بود چنان‌که با سید حسن تقی‌زاده درافتاد و...از او کتابی به نام «تاریخ مفصل مشروطیت ایران یا کتاب آرزو» برجای ماند.

✅سخنرانی او در مجلس، در 9 خرداد 1327 مشتمل است بر ذکر محبت‌های ایرانیان به قوم یهود در عصر کوروش و داریوش و در مقابل جنایت‌های قدرت‌های بزرگ عصر حاضر از ژاپن، ایتالیا و انگلیس در حق ملل ضعیف و تخطئه اقدام به تقسیم فلسطین و بی‌پایگیِ ادعاهایی که در این‌ باره عرضه شده و اینکه: «عنوان، عنوانِ استعماری است» و «کی اجازه داده است به... مجمع ملل متحد که ممالک را تقسیم کند؟ این‌ها مگر برای تقسیم ممالک آمده‌اند؟» «چگونه در برابر این اعمال بی‌رویه سکوت می‌کنید؟... باید برای جلوگیری از آتشی که در همسایگی ما روشن می‌شود... فوراً اعتراض کنید.»

#اکبر_ثبوت
#نعمت_میرزاده
#عباس_اسکندری
#منوچهر_هزارخانی

🔻(متن کامل این مقاله را در چشم‌انداز ایران شماره 158 بخوانید)

🗓چشم‌انداز ایران را از کتابفروشی‌های معتبر و کیوسک‌های روزنامه‌فروشی بخواهید.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.

کل من علیها فان

مرحوم حاج حسن عطایی، کنشگر پرشور اجتماعی که در انقلاب سال 1357، جانبازی‌های فراوان داشت از میان ما رخت بربست. درگذشت این یار دیرین مرحوم آیت‌الله منتظری و همراه شهید محمد منتظری را به خانواده، یاران، همرزمان و دوستان ایشان تسلیت می‌گوییم، از خداوند بزرگ برای ایشان علو درجات و برای خانواده محترم عطایی، به ویژه محمد عطایی، همراه محترم نشریه چشم‌انداز ایران، صبر و شکیبایی و سلامتی و عمر بلند آرزومندیم.
لطف‌الله میثمی، محمود دردکشان، حسین آبادیان، جواد دردکشان، هادی کحال‌زاده، مهدی امینی‌زاده، حامد آهنگری، مهدی فخرزاده، همکاران نشر صمدیه و نشریه چشم‌انداز ایران

🔸واامنیتی‌سازی؛ سازوکار گفتمانی تروریسم در بلوچستان
✍🏼محمدرضا کربلایی

این مقاله به مناسبت هشتم مهرماه، سالگرد جمعه خونین زاهدان (۱۴۰۱) انتشار می‌یابد. چهار سال از آن رویداد تلخ و پردرد می‌گذرد؛ رویدادی که جان شماری از شهروندان بی‌گناه را گرفت و زخمی بر پیکر جامعه نهاد. این حادثه، چالش ادراک هویتی در بلوچستان را پیچیده‌تر کرده و به ماده خامی برای روایت‌سازی و بهره‌برداری توجیه گران خشونت تبدیل شده است. این رویداد نه پایان یک پرونده، بلکه آغاز یک پمپاژ روایت سالانه بود که هر سال در آستانه سالگرد آن، با اوج‌گیری بازنشر تصاویر و روایت‌ها، حادثه‌ای تاریخی را به جراحتی همیشه باز بازنمایی می‌کند.
ضرورت تحلیل مستمر و روشمندِ تحولات پس از جمعه خونین، تا حد زیادی از همین سماجتِ دشمنانِ پیشرفت و همبستگی این جامعه ناشی می‌شود؛ سماجتی که نشان می‌دهد تا چه اندازه برای تکرار فجایعی خونبار برنامه‌ریزی می‌کنند. این نوشتار می‌کوشد در پاسخ به همین ضرورت، ضمن ارائه چارچوبی نظری، در پیشبرد گفتمانی و عملیاتیِ راه‌حل‌های توسعه‌محور و پیشگیرانه سهیم باشد تا چنین فجایعی تکرار نشود.

این مقاله در صدد پاسخ به این پرسش است که گروه‌های تروریستی با چه سازوکاری می‌کوشند، بدون آن‌که واقعاً نماینده جامعه بلوچ باشند، با بهره‌گیری گفتاری از ررنج ها، در دل ایشان جا باز کنند و سپس این هویت قومی را به دشمنی با هویت‌های دیگر یا پذیرش خشونت سوق دهند. پاسخ ما، که تروریسم را کنشی ارتباطی و در پی برساختنِ روایتی تهدیدانگارانه از سوژه هدف می دانیم، بر مفهوم «واامنیتی‌سازی» استوار است. مقاله با طرح مفهوم «واامنیتی‌سازی» — فرایندی که در آن تروریسم، جابه‌جایی معنایی تهدید و امنیت را سامان می‌دهد تا به خشونت خود رنگ دفاع از قوم بدهد — می‌کوشد سازوکارهای بهره‌برداری تروریسم از جنگ ادراکی در استان سیستان و بلوچستان را تبیین کند. در امنیتی‌سازی مورد بحث در مکتب کپنهاگ، بازیگر در فرایندی گفتاری سوژه‌ای را نزد افکار عمومی «تهدید» معرفی می‌کند، اما در واامنیتی‌سازی مورد نظر ما، همین فرایند از جهت معکوس مطرح می‌شود. تروریست‌ها هویت جمعی جامعه را «تهدیدشده» و ساختار سیاسی را عامل تهدید بازنمایی می‌کنند تا بتوانند خشونت به کارگرفته‌شده در اقدامات جنایتکارانه خود را توجیه کنند و عرصه همکاری اجتماعی را به عرصه مقاومت و خشونت منتقل کنند. هدف نهایی تروریسم از واامنیتی‌سازی، فراخوان مشارکت جامعه در همراه شدن با تروریسم در انجام اقدامات خشونت‌بار یا همان گرفتن انتقام است. مقاله این مفهوم را با تعریف عملیاتی صورت‌بندی کرده و سازوکار «خودی‌سازی (مانمایی)» را نیز به‌عنوان مکمل آن معرفی می‌کند. سپس چهار پرونده شامل سه پرونده مطرح در این روزها یعنی شایعه ورود نیروهای فاطمیون و زینبیون به استان سیستان و بلوچستان، درگذشت ناباورانه دکتر حبیب‌الله سالارزهی رئیس پارک علم و فناوری سیستان و بلوچستان، ترور مولوی گرگیچ و دیگر عالمان وحدت‌گرا و همچنین پرونده جمعه خونین زاهدان (۸ مهر ۱۴۰۱) بر اساس این چارچوب تحلیل می‌شود. در پایان، راهبرد ضدامنیتی‌سازی فعال در دو سطح، شامل شفافیت اطلاعاتی، سرعت در رسیدگی قضایی و بازپس‌گیری روایت در سطح گفتمانی، و توسعه سیاسی و هویتی در سطح ساختاری پیشنهاد می‌شود.

🔻(متن کامل این مقاله را در سایت چشم‌انداز ایران بخوانید)

🗓چشم‌انداز ایران را از کتابفروشی‌های معتبر و کیوسک‌های روزنامه‌فروشی بخواهید.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.
✳️ به کانال رسمی چشم‌انداز در بله بپیوندید:

👇🏿
http://ble.ir/cheshmandaziran

‍ ‍ مصدق و استقلال خواهی ناهمزمان؟!

✍️ کورش احمدی

یکی از سوال‌ها و ابهاماتی که طی ۲۰-۱۰ سال اخیر در فضای تاریخ پژوهی کشور مطرح شده، این است که آیا استقلال‌خواهی دکتر محمد مصدق در  میانه قرن بیستم، موجب نشد تا او به نحوی ناهمزمان و بیگانه با اقتضائات زمانه، نوعی سیاست قرن نوزدهمی را در قرن بیستم بازتولید کرده و کشور را درگیر منازعاتی کند که تناسبی با روح زمانه و اولویت‌های متفاوتی که می بایست در دستور کار کشور قرار گیرد، نداشت؟

طرح این سوال در واقع جزئی از یک پروژه قبح‌زدایی از استعمار قدیم است که طی یکی دو دهه گذشته در ایران توسط یک جزیان خاص شروع شده است. این جریان خاص البته خیلی نگران تاریخ نیست بلکه در حال ایجاد مقدماتی برای پیشبرد اولویت‌های خود در دوران حاضر است؛ اولویت‌هایی که تصور می‌کند بدون قبح‌زدایی از استعمار و تحریف تاریخ ایران پیش‌بردنی نیست.

یک سوال فرعی در زیر مجموعه سوال اصلی فوق این است که آیا مصدق یک سیاستمدار قرن نوزدهمی نبود که بدون اینکه ضرورتی داشته باشد، کشور را به وادی‌هایی کشاند که تناسبی با شرایط و نیازهای کشور نداشت؟ پاسخ ساده و کوتاه من به این سوال‌ها منفی است. کسانی که چنین سوال‌هایی را مطرح می‌کنند، توجه ندارند که اتفاقا از دوره‌ای صحبت می‌کنند که دوره مبارزه با استعمار بود و اوج‌گیری مبارزات ضد استعماری شاخصه و ویژگی اصلی آن زمانه بود. اتفاقا مبارزات ضداستعماری که در اواخر قرن هیجدهم با جنگ‌های استقلال آمریکا شروع شده و در قرن نوزدهم به آمریکای لاتین کشیده شده بود، در قرن بیستم و بویژه بعد از جنگ جهانی دوم، آسیا و آفریقا را درنوردید و از جمله در ایران و منطقه اطراف ایران در حال اوج‌گیری بود.

به عبارت دیگر، نه تنها جنوب جهانی یا به تعبیر رایج تر آن دوره، "جهان سوم" در همه ابعاد و اضلاعش، کم یا بیش، درگیر مبارزات ضداستعماری بود، بلکه جهان توسعه یافته نیز به شدت تحت تاثیر این شاخصه و ویژگی اصلی آن دوره قرار داشت چرا که از یک سو کشورهای استعمارگر درگیر مبارزه و جنگ در مستعمرات بودند و از سوی دیگر کشورهای توسعه یافته غیر استعمارگر مانند آمریکا نیز توجه داشتند که از فرصت‌های ناشی از این مبارزات و جنگ‌ها استفاده کنند و از مخاطرات آن مصون بمانند.

جریانی که در کشور در پی قبح‌زدایی از استعمار است، یا از سابقه دو قدرت استعماری روس و انگلیس در ایران بی‌اطلاع است و اساسا کار آنها تاریخ نیست یا آگاهانه سعی در تحریف تاریخ و توجیه استعمار در گذشته دارد. آنها تلاش می‌کنند که هر گونه اشاره به ستم استعمار در گذشته ایران را مشابه غرب‌ستیزی و شعارزدگی بی‌حاصل چند دهه اخیر قلمداد کرده و به تخطئه و تمسخر آن بپردازند. ویژگی کار این افراد این است که هیچگاه مطلب مکتوب و مستند و مستدلی در ارتباط با مدعای خود ارائه نمی‌کنند.

البته محاسبات این اشخاص نادرست نیست. آنها روی خستگی مردم از شعارهای غرب‌ستیزانه بی‌هدف و خسارت‌بار در چند دهه اخیر برای جلب توجه مخاطبان بی‌اطلاع از تاریخ حساب می‌کنند و امیدوارند با تحریف تاریخ معاصر آنرا به ابزاری برای پیشبرد علائق سیاسی امروز خود تبدیل کنند. کار آنها تاریخ خوانی نیست، بلکه تاریخ پریشی و وارونه خوانی تاریخ است.

در همین رابطه، یکی از مشکلات تاریخ نگاری طی یکی دهه اخیر خارج کردن مفهوم استعمار و جنبش‌های استقلال‌خواهانه مردم ایران در قرن نوزدهم و نیمه نخست قرن بیستم از بستر تاریخی خود و قضاوت در باره آن مفهوم و آن ادوار تاریخی با شرایط و ارزش‌های کاملا متفاوت دوره کنونی است. برخی تصور کرده‌اند که دلزدگی چند نسل از مردم کشورمان از افراط و شعار در همه حوزه ها طی چند دهه اخیر که موجب انزوای کشور شده، محیط مناسبی برای انتشار برداشت‌های نادرست‌شان از تاریخ معاصر فراهم کرده است.

در این مقاله ضمن یادآوری اجمالی سوابق استعمار در ایران، نگاهی به دلایل تمرکز بر استقلال‌خواهی از طریق ملی کردن صنعت نفت افکنده شده است.
(برگرفته از کانال تلگرامی تاریخ تحلیلی)

🗓چشم‌انداز ایران را از کتابفروشی‌های معتبر و کیوسک‌های روزنامه‌فروشی بخواهید.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.

🔰🔰در صورت تمایل می‌توانید با پرداخت هزینه نشریه (۹۰۰ هزار تومان) به شماره کارت 6104337377550239 به نام لطف‌الله میثمی و اطلاع رسانی از طریق پیامک یا حساب تلگرام شماره ی همراه 09101475887 آن را تهیه کنید.

🔰 پیام تسلیت 472 نفر از روحانیون، فعّالان سیاسی و کنشگران مدنی به مناسبت رحلت آیت الله العظمی شُبیری زنجانی

بسم الله الرحمن الرحیم
إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ

رحلت جان‌گداز مرجع عالی‌قدر جهان تشیّع، فقیه وارسته و عالم ربّانی، حضرت آیت‌الله العظمی سید موسی شبیری زنجانی (قُدِّسَ سِرُّهُ الشَّریف) را به پیشگاه مقدّس حضرت بقیّهالله الأعظم، ارواحنا فداه، حوزه‌های علمیّه، عموم مؤمنان، ارادتمندان، ملّت شریف ایران و بیت مکّرم آن مرجع فقید، به‌ویژه حضرات حجج اسلام والمسلمین، آقای حاج سید محمّد شبیری و آقای حاج سید جواد شبیری، تسلیت و تعزیت عرض می‌کنیم.

آن فقیه بزرگوار، در عمر سرشار از مجاهدت علمی و تلاش خالصانۀ خود در راه ترویج و نشر معارف نورانی اسلام و مکتب اهل‌بیت علیهم‌السّلام و با زیستی آراسته به ساده‌زیستی، وارستگی و پرهیز از مظاهر مادی دنیا و شهرت‌طلبی، همراه با شرح صدر توانستند از شخصیّت خویش اُسوه‌ای شایسته و الگویی ماندگار برای حوزه‌های علمیّه و روحانیت شیعه به یادگار بگذارند. ایشان با تربیت عالمان و اندیشمندانی برجسته، توانستند گامی بلند در توسعه و نشر معارف اسلامی بردارند.

بی‌تردید، سالیان پربرکت حضور علمی و معنوی ایشان در پاسداری از میراث گران‌سنگ فقاهت و صیانت از جایگاه رفیع مرجعیّت و اعتلای حوزه‌های علمیّه، و مقابله با تنگ‌نظری‌ها در حافظۀ تاریخی تشیّع و دل‌های ارادتمندان آن بزرگوار باقی خواهد ماند.

از درگاه خداوند متعال، برای آن فقید سعید، علوّ درجات و حشر با اجداد طاهرینش علیهم‌السّلام، و نیز برای بیت شریف، شاگردان، ارادتمندان و عموم بازماندگان ایشان، صبر جمیل و اجر جزیل مسئلت داریم.

#آیت_الله_شبیری_زنجانی

🔻(فهرست کامل اسامی در سایت چشم‌انداز ایران)

🗓چشم‌انداز ایران را از کتابفروشی‌های معتبر و کیوسک‌های روزنامه‌فروشی بخواهید.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.

🔰 جنگ، بحران فقر در ایران را شتاب بخشیده است

📝 هادی کحال‌زاده/برگردان: چشم‌انداز ایران

شورای عالی امنیت ملی ایران، در میانه مذاکرات شکننده با آمریکا و مواجه با تنش‌های داخلی، (نویسنده به دور قبل مذاکرات اشاره دارد) ناگهان به سیاست‌گذاری در حوزه مسکن وارد شده و سقف ۲۵ درصدی اجاره‌بها را در سراسر کشور تعیین کرد. این تصمیم، بیش از آنکه صرفاً یک سیاست‌گذاری قیمتی در حوزه مسکن باشد، نشانه‌ای آشکار و هشداردهنده بود از اینکه بحران هزینه‌های زندگی از یک مسئله اقتصادی فراتر رفته و به قلمرو امنیت ملی وارد شده است.

✅این بحران را می‌توان بر سر سفره خانواده‌ها نیز به‌روشنی مشاهده کرد. صحنه‌هایی که امروز در نقاط مختلف کشور در حال شکل‌گیری است، یادآور تلخ‌ترین روزهای جنگ ایران و عراق است؛ خرید مواد غذایی به‌صورت قسطی، خرید نسیه از خواربارفروشی‌ها، حذف گوشت از وعده‌های غذایی برای طولانی‌تر کردن مدت مصرف و.... این‌ها صرفاً نشانه‌های معمول تورم نیستند؛ بلکه نشانه‌های اجتماعی جامعه‌ای هستند که از «بحران هزینه‌های زندگی» عبور کرده و وارد «بحران فقر» شده است.

✅جنگ رمضان، بحران فقر در ایران را ایجاد نکرد. سال‌ها تحریم، تورم، رشد اقتصادی ضعیف و کوچک شدن طبقه متوسط، پیش از آغاز جنگ نیز میلیون‌ها خانوار را تا آستانه فقر پیش رانده بود. اما جنگ، ماهیت این بحران را دگرگون کرد. این جنگ، فشار اقتصادی را به گسستی اجتماعی تبدیل کرده و باعث شده است فقر، در اساسی‌ترین ابعاد زندگی روزمره، از مسکن و خوراک گرفته تا اشتغال و حتی بقا، هم عمیق‌تر شود و هم آشکارتر.
اما چه میزان از این وخامت را می‌توان مستقیماً به خود جنگ نسبت داد؟ پاسخ دقیق به این پرسش تا زمانی که نتایج «طرح هزینه و درآمد خانوار» سال ۱۴۰۵ که احتمالاً در پاییز سال ۱۴۰۷منتشر خواهد شد، در دسترس قرار نگیرد، ممکن نخواهد بود. بااین‌حال، مجموعه‌ای از شواهد ازجمله تولید صنعتی، نرخ تورم، وضعیت بازار کار، عملکرد شبکه‌های پرداخت و الگوی مصرف مواد غذایی، همگی به یک جهت اشاره دارند؛ فقر در حال افزایش است، آسیب‌پذیری در حال گسترش است و طبقه متوسط بیش از پیش در حال کوچک شدن است.

✅ایران این جنگ را با اقتصادی سالم یا طبقه متوسطی تاب‌آور آغاز نکرد، این جنگ پس از یک دهه فشار اقتصادی و تحریم‌های شدید که باعث از دست رفتن میلیون‌ها شغل و تولید ثروت ملی شده، به‌عنوان بخشی از آن بر کشور تحمیل شد.

✅برآوردهای من بر پایه داده‌های طرح هزینه و درآمد خانوار ایران نشان می‌دهد که سطح متوسط رفاه ایرانیان در تمام سال‌های پس از ۱۳۹۰ و شدت یافتن تحریم‌های ثانویه اوباما، ۱۷ درصد پایین‌تر از سطح سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۸۹ یعنی سال‌های پیشاتحریم بوده است. در سال ۱۳۹۰، بیش از ۶۴ درصد ایرانیان در طبقه متوسط یا طبقه متوسطِ رو به بالا قرار داشتند، درحالی‌که ۳۶ درصد فقیر بودند یا در معرض خطر فقر قرار داشتند. اما این نسبت‌ها تا سال ۱۴۰۳ یعنی آخرین سالی که داده‌های طرح هزینه و درآمد خانوار در دسترس است، دگرگون شده است. در سال ۱۴۰۳، تنها ۴۰ درصد جمعیت در طبقه متوسط یا طبقه متوسطِ رو به بالا قرار داشتند، درحالی‌که ۶۰ درصد یا فقیر بودند یا در وضعیت آسیب‌پذیر قرار داشتند. به بیان دیگر، حتی پیش از جنگ ۱۲ ‌روزه و حمله اسرائیل در تابستان گذشته، یک دهه تحریم، تورم، رشد اقتصادی ضعیف و فشارهای مستمر اقتصادی، جمعیت فقیر و آسیب‌پذیر ایران را از ۲۷ میلیون نفر در سال ۱۳۹۰ به ۵/۵۲ میلیون نفر در سال ۱۴۰۳ افزایش داده و عملاً دو برابر کرده بود.

✅ شوک‌های اقتصادی ازجمله جنگ‌ها، تحریم‌ها و یا همه‌گیری کرونا، چه از طریق افزایش تورم و یا از طریق ایجاد بیکاری و از دست رفتن منابع درآمدی خانوار و یا تحمیل هزینه‌های کمرشکن، رفاه خانوارها را به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌دهند. خانوارها معمولاً در مواجهه با شوک‌ها با تغییر الگوی مصرف، یا استفاده از پس‌اندازها، استقراض و بهره‌گیری از حمایت‌های اجتماعی، خود را با شرایط جدید تطبیق می‌دهند. میزان تاب‌آوری جامعه ایران نیز بسته به دسترسی خانوارهای ایرانی به این منابع در طی یک دهه گذشته در عین تفاوت رو به تحلیل بوده است.

✅ جنگ اخیر فشار مضاعف دیگری بر این وضعیت وارد کرده و از طریق چندین کانال هم‌پوشان، روند گسترش فقر را شتاب بخشیده است؛ ازجمله تخریب ظرفیت‌های تولیدی و فرصت‌های شغلی، تورم ناشی از اختلال در زنجیره عرضه، کاهش ارزش پول ملی، افزایش کسری بودجه دولت، تضعیف قدرت خرید خانوارها و امنیت غذایی و نیز افزایش فشار بر توان دولت برای جبران خسارت‌های واردشده به خانوارها.

#هادی_کحال_زاده
#فقر
#مقاومت
#اقتصاد_سیاسی

🔻(متن کامل این مقاله را در چشم‌انداز ایران شماره 158 بخوانید)

🗓چشم‌انداز ایران را از کتابفروشی‌های معتبر و کیوسک‌های روزنامه‌فروشی بخواهید.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.

🔻جنگ علیه تروریسم: ۲۰ سال خونریزی و توهم

🖊طارق علی

🔰منبع: نشریه نیشن

به کانال چشم‌انداز ایران بپیوندید

با وجود اینکه این مقاله به مناسبت بیستمین سالگرد ۱۱ سپتامبر در thenathion منتشر شد، اما به خوبی سیاست‌های کلی آمریکا را در منطقه خاور میانه نشان می‌دهد. امروز شاهد هستیم که سوریه سقوط کرده و ایران نیز زیر فشار فزاینده این قدرت‌ها قرار دارد.

✅ طالبان بیستمین سالگرد ۱۱ سپتامبر را به شکلی حیرت‌انگیز گرامی داشت. تنها یک هفته پس از اعلام ایالات متحده مبنی بر اینکه نیروهایش را در ۱۱ سپتامبر از افغانستان خارج خواهد کرد، طالبان بخش‌های وسیعی از کشور را به تصرف درآورد و سرانجام در ۱۵ اوت، کابل، پایتخت، سقوط کرد. سرعت تحولات حیرت‌آور و مهارت راهبردی چشمگیر بود: اشغالی بیست‌ساله ظرف یک هفته درهم پیچیده شد، در حالی که ارتش‌های دست‌نشانده از هم می‌پاشیدند. رئیس‌جمهور دست‌نشانده سوار بر هلیکوپتری به ازبکستان گریخت و سپس با هواپیما راهی امارات متحده عربی شد. این ضربه‌ای عظیم به امپراتوری آمریکا و دولت‌های تابع آن بود. هیچ میزان از تبلیغات و بزک رسانه‌ای نمی‌تواند این افتضاح را پنهان کند.

✅ کمی بیش از یک سال پیش از حملات ۱۱ سپتامبر، چالمرز جانسون، تاریخ‌نگار ساحل غربی آمریکا، که زمانی از جنگ‌های کره و ویتنام حمایت کرده و حتی مشاور سیا نیز بود، کتابی دوراندیشانه با عنوان بازگشت ضربه: هزینه‌ها و پیامدهای امپراتوری آمریکا منتشر کرد. این کتاب که هنگام انتشار تقریباً نادیده گرفته شد اما بعدها به اثری پرفروش بدل شد، امروز هم به‌منزله پیش‌درآمدی هولناک و هم سنگ‌نوشته‌ای سوزان بر ۲۰ سال گذشته خوانده می‌شود.

✅ جانسون هشدار داده بود که «بازگشت ضربه» یا blowback( اصطلاحی کوتاه‌شده برای بیان این معناست که یک ملت آنچه را کاشته است درو می‌کند، حتی اگر به‌طور کامل نداند یا درک نکند چه کاشته است. با توجه به ثروت و قدرت ایالات متحده، این کشور در آینده قابل پیش‌بینی یکی از اصلی‌ترین دریافت‌کنندگان شکل‌های قابل انتظارترِ این بازگشت ضربه خواهد بود؛ به‌ویژه حملات تروریستی علیه آمریکایی‌ها، چه اعضای نیروهای مسلح و چه غیرنظامیان، در هر نقطه جهان، از جمله در داخل خود ایالات متحده.) بیست‌وچهار ساعت پس از آنکه این «بازگشت ضربه» در ۱۱ سپتامبر جهان را شوکه کرد ــ در حالی که پیام‌های همدردی از همه پایتخت‌ها، از جمله هاوانا، سرازیر می‌شد ــ دونالد رامسفلد، در جلسه شورای امنیت ملی اعلام کرد دولت‌های سرکش، فارغ از اینکه در ۱۱ سپتامبر نقشی داشته‌اند یا نه، باید بهای آن را بپردازند.

✅ بر همین اساس پیشنهاد کرد: «چرا فقط سراغ القاعده برویم؟ چرا علیه عراق اقدام نکنیم؟» روز بعد، پل ولفوویتز، مقام شماره دو وزارت دفاع، این پیام را تشدید کرد و خواستار «کارزاری گسترده و پایدار» شد که «پایان دادن به دولت‌های حامی تروریسم‌» را نیز شامل شود. ظرف یک هفته، خودِ «تصمیم‌گیرنده بزرگ»، جورج دبلیو. بوش، چراغ سبز جنگی تمام‌عیار را نشان داد: «باید سخت به آنها ضربه بزنیم. می‌خواهیم علامت بدهیم که این با گذشته فرق دارد. می‌خواهیم کشورهای دیگری مثل سوریه و ایران دیدگاهشان را تغییر دهند.» پس از آن، خدمتگزاران همیشگی وارد میدان شدند. دنیس راس، مسئول آمریکایی «روند صلح» اسرائیل و فلسطین، در گفت‌وگو با دیوید رمنیک برای نیویورکر تأکید کرد: «نمی‌توانیم همان کار همیشگی را انجام دهیم؛ یعنی اگر معلوم شد کار اسامه بن‌لادن بوده، چند هدف را بمباران کنیم. اگر همان‌طور که همیشه واکنش نشان داده‌ایم عمل کنیم، هیچ چیز تغییر نخواهد کرد.»

✅ چارلز کراوت‌هامر، نومحافظه‌کار سرشناس، نیز نمی‌خواست عقب بماند. او دو هفته بعد، در ستون خود در واشنگتن‌پست، از حمله به افغانستان دفاع کرد: «ما می‌جنگیم چون آن حرامزاده‌ها ۵۰۰۰ نفر [کذا] از مردم ما را کشتند، و اگر ما آنها را نکشیم، دوباره ما را خواهند کشت. این جنگی برای انتقام و بازدارندگی است… بنابراین، سخنان آزادی‌بخش باید برای مصرف خارجی باشد.»

✅ نکته قابل توجه آن بود که این «حرامزاده‌ها» و «دشمنان» شامل عربستان سعودی و مصر نمی‌شدند؛ دو کشوری که بیشتر عاملان حملات ۱۱ سپتامبر از آنها آمده بودند. بنا بر گزارش رسمی کمیسیون ۱۱ سپتامبر، ثروتمندان سعودی سال‌ها «زمینه‌ای حاصلخیز برای جمع‌آوری کمک مالی» برای القاعده فراهم کرده بودند. برخی از آنان با بن‌لادن بزرگ شده بودند؛ پدر بن‌لادن رفت‌وآمدی دائمی به کاخ‌هایشان داشت و شرکت ساختمانی‌ای را بنیان گذاشته بود که شماری از همان کاخ‌ها را ساخته بود.

#طارق_علی
#11_سپتامبر

🔻(متن کامل این مقاله را در سایت چشم‌انداز ایران بخوانید)

🗓چشم‌انداز ایران را از کتابفروشی‌های معتبر و کیوسک‌های روزنامه‌فروشی بخواهید.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.
✳️ به کانال رسمی چشم‌انداز در بله بپیوندید:

👇🏿
http://ble.ir/cheshmandaziran

🔻دیپلماسی دلاری جرد کوشنر


🖊دکستر فیلکینز

🔰منبع: نیویورکر، ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶

به کانال چشم‌انداز ایران بپیوندید

داماد دونالد ترامپ نماینده نوعی تازه از چهره‌های واشنگتن است؛ کسانی که در جهان آنها، منصب عمومی می‌تواند به ابزاری برای دستیابی به ثروتی عظیم تبدیل شود.

✅ در واپسین ساعت‌های پیش از ورود ایالات متحده به جنگ با ایران در فوریه امسال، جرد کوشنر در ژنو با مذاکره‌کنندگان ایرانی دیدار کرد؛ آخرین فرصت برای جلوگیری از جنگی که منطقه را به آشوب می‌کشاند و اقتصاد جهانی را شوکه می‌کرد. پس از جلسه، کوشنر طرف‌های ایرانی را چنان توصیف کرد که گویی ارزش وقت گذاشتن ندارند. به خبرنگاران گفت: «کلی حقه‌بازی. اساساً همه‌جا دارند با ما بازی می‌کنند و رفتارشان بسیار، بسیار لغزنده است.»

✅کوشنر، داماد جوان‌چهره دونالد ترامپ، در سال‌های اخیر مأموریتی کم‌سابقه یافته است. او همراه با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیس‌جمهور، مأمور شده جنگ‌های غزه و اوکراین و تقریباً هر جنگ دیگری را که ممکن است شعله‌ور شود، پایان دهد. کوشنر ۴۵ ساله چندان اعتقادی به فن و سنت دیپلماسی ندارد. از نظر او، دانستن تاریخ یک منطقه یا جزئیات مواضع طرف‌های مذاکره، به‌اندازه این مهم نیست که حرف هر دو طرف شنیده شود و نقطه‌ای در میانه پیدا شود.

✅او گفته است توافق‌های صلح شبیه معاملات املاک‌اند: هر دو به چانه‌زنی سخت و گاهی بلوف نیاز دارند. از نگاه کوشنر، این‌که دیپلمات‌های بسیاری پیش از او در حل این منازعات ناکام مانده‌اند، نه نشانه سرسختی و پیچیدگی مسائل بین‌المللی، بلکه گواه متوسط‌بودن کسانی است که پیش از او این کار را انجام داده‌اند. سال ۲۰۲۰، پس از آن‌که ترامپ نخستین طرح صلح خاورمیانه‌ای خود را رونمایی کرد، کوشنر گفت: «چند سال است همه کسانی که تلاش کرده‌اند و شکست خورده‌اند، از من انتقاد می‌کنند که چرا همان روشی را نمی‌روم که آنها رفتند. اگر کسی موفق شده بود، دیگر من مجبور نبودم به این موضوع بپردازم.»

✅هنگامی که کوشنر و ویتکاف در فوریه مذاکرات با ایرانی‌ها را آغاز کردند، دو کشور در آستانه جنگ بودند. در سال ۲۰۲۵، نیروهای آمریکایی و اسرائیلی تأسیسات غنی‌سازی هسته‌ای ایران را بمباران کرده بودند؛ تأسیساتی که رهبران غربی می‌گفتند بخشی از تلاشی چندده‌ساله برای دستیابی به سلاح هسته‌ای است. پس از حملات، ترامپ اعلام کرد توانایی ایران برای غنی‌سازی اورانیوم «نابود شده است». وقتی رئیس یکی از مهم‌ترین نهادهای اطلاعات نظامی آمریکا با ارزیابی رئیس‌جمهور مخالفت کرد، از مقام خود برکنار شد.

✅بااین‌حال، ترامپ و دیگر مقام‌های غربی خواهان امتیازهای بیشتری بودند. ایران همچنان ذخیره بزرگی از اورانیوم با غنای پایین‌تر در اختیار داشت. این مواد زیر آوار ناشی از بمباران‌های سال ۲۰۲۵ مدفون شده بود، اما ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، اصرار داشتند ایران همه این ذخایر را تحویل دهد و از هرگونه غنی‌سازی اورانیوم در آینده صرف‌نظر کند. ترامپ کوشنر و ویتکاف را فرستاد تا ایران را عملاً در برابر انتخابی دوگانه قرار دهند: تحویل تمامی ذخایر یا مواجهه با حمله. او برای جدی‌نشان‌دادن تهدیدش، ناوگانی نظامی نیز به خاورمیانه فرستاده بود و می‌گفت: «باید به توافقی معنادار برسیم؛ وگرنه اتفاق‌های بدی خواهد افتاد.»

✅گفت‌وگو درباره محدودکردن برنامه هسته‌ای ایران، به‌غایت پیچیده است؛ هم از نظر فنی ــ از جمله تعیین سرعت سانتریفیوژهایی که می‌توان اجازه فعالیت به آنها داد ــ و هم از منظر دیپلماتیک، مانند راستی‌آزمایی ادعاهای ایران درباره خلع سلاح. بااین‌حال، نه کوشنر و نه ویتکاف هیچ مشاور فنی‌ای را با خود به مذاکرات نبردند. هرچند کارشناسی از وزارت انرژی برای همکاری با ویتکاف تعیین شده بود، او در اتاق مذاکره حضور نداشت؛ ادعایی که کاخ سفید آن را رد کرده است. گویی برای نشان‌دادن میزان اعتمادبه‌نفس‌شان، کوشنر و ویتکاف هم‌زمان با روس‌ها نیز درباره جنگ اوکراین مذاکره می‌کردند: صبح درباره ایران و بعدازظهر درباره اوکراین.

✅یک دیپلمات سابق که در جریان مذاکرات ایران قرار گرفته بود، به من گفت وقتی عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، ارائه امتیازهایی را آغاز کرد، دو مذاکره‌کننده آمریکایی دقیقاً درک نمی‌کردند چه چیزی روی میز گذاشته شده است. آنان برای مشورت سراغ رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، رفتند؛ درحالی‌که گروسی به‌عنوان طرفی بی‌طرف در مذاکرات حضور داشت.

#جرد_کوشنر
#ترامپ

🔻(متن کامل این مقاله را در سایت چشم‌انداز ایران بخوانید)

🗓چشم‌انداز ایران را از کتابفروشی‌های معتبر و کیوسک‌های روزنامه‌فروشی بخواهید.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.
✳️ به کانال رسمی چشم‌انداز در بله بپیوندید:

👇🏿
http://ble.ir/cheshmandaziran

⚫️مطلع شدیم که برادرِ گرامیِ جناب آقای محمدرضا کربلایی، همکار قدیمی و عزیز چشم‌انداز ایران و پژوهشگر ارجمند، به دیار باقی شتافتند.
☑️ضمن ارزوی صبر و عمر بلند برای بازماندگان، ضایعه درگذشت آقای عبدالرضا کربلایی را به جناب آقای کربلایی و دیگر اعضای خانواده محترم ایشان تسلیت می‌گوییم.

▪️بدین مناسبت، مراسمی در روز شنبه، 28 شهریور از ساعت 17 تا 18:30 در دفتر نشریه چشم‌انداز ایران به نشانی تهران، شهرک اکباتان، فاز 2، میدان صارمی، بلوک 15، ورودی 1، طبقه 1 واحد 7 برگزار خواهد شد.

لطف‌الله میثمی و همکاران نشریه چشم‌انداز ایران و نشر صمدیه

🔻۲۵ سال پیش، ۱۱ سپتامبر، بهانه جنگ صلیبی آمریکا برای شکنجه


🖊نورمن سولومون،/۴ سپتامبر ۲۰۲۶
منبع: کانتر پانچ

به کانال چشم‌انداز ایران بپیوندید

✅ بیست‌وپنج سال از حمله تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ می‌گذرد؛ حمله‌ای که نزدیک به ۳۰۰۰ نفر را در ایالات متحده به کام مرگ فرستاد. در هفت سال نخست پس از این فاجعه، بودجه پنتاگون دو برابر شد. پیامدهای ۱۱ سپتامبر همچنین موجب تقویت چشمگیر «جامعه اطلاعاتی» آمریکا شد. سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) و آژانس امنیت ملی (ان‌اس‌ای)، به همراه ۱۴ نهاد اطلاعاتی کوچک‌تر، با وجود ــ و تا حدی به دلیل ــ ناکامی‌شان در جلوگیری از کشتار آن روز، با تزریق بودجه‌های هنگفت به‌سرعت گسترش یافتند.

✅در این میان، بخشی از این بودجه صرف برنامه شکنجه‌ای شد که در دوران ریاست‌جمهوری جورج دبلیو. بوش، با عنوان خوش‌آهنگ‌ترِ «روش‌های بازجویی تقویت‌شده» ادامه یافت.

✅مشهورترین محل اجرای این سیاست، بازداشتگاه گوانتانامو در جزیره کوبا بود. سازمان مستقر در لندن، «آزادی از شکنجه» (Freedom From Torture)، گزارش می‌دهد: «آمریکا این بازداشتگاه برون‌مرزی را در تلاش برای دور زدن حاکمیت قانون ایجاد کرد. افرادی که آمریکا آنها را “رزمندگان دشمن” می‌دانست، به نام “جنگ علیه تروریسم” آمریکا در این مرکز بازداشت شدند. بسیاری از آنان شکنجه و از حقوق اساسی بشر و دادرسی عادلانه محروم شدند…

✅از زمان ورود نخستین بازداشت‌شدگان در سال ۲۰۰۲، گوانتانامو ۷۸۰ مرد و پسر از ۴۸ کشور را در خود زندانی کرده است… با این حال، تنها ۱۶ بازداشت‌شده تاکنون به ارتکاب جرمی محکوم شده‌اند؛ یعنی فقط ۲ درصد.»

✅با وجود فشار افکار عمومی، بوش در مارس ۲۰۰۸ نسخه‌ای از «قانون مجوز اطلاعات» را وتو کرد که قرار بود بازجویان سیا را ملزم به رعایت مقررات «آیین‌نامه میدانی ارتش» کند. باراک اوباما، بلافاصله پس از رسیدن به ریاست‌جمهوری، با صدور یک فرمان اجرایی، اختیار گسترده‌ای را که بوش در فرمان ژوئیه ۲۰۰۷ برای رئیس سیا در زمینه بازجویی تأیید کرده بود، لغو کرد. دستور اوباما اختیار بازداشت را از سیا گرفت و این سازمان را ملزم کرد مقررات آیین‌نامه میدانی ارتش را رعایت کند.

✅با این حال، پنج سال و نیم طول کشید تا اوباما در نهایت اعتراف کند: «ما بعضی‌ها را شکنجه کردیم.» او در یک کنفرانس خبری گفت: «وقتی از برخی از این روش‌های بازجویی تقویت‌شده استفاده کردیم؛ روش‌هایی که من معتقدم ــ و فکر می‌کنم هر انسان منصفی نیز معتقد است ــ شکنجه بودند، از یک خط عبور کردیم.»

✅این اعتراف چهار ماه پیش از انتشار گزارش مورد انتظار «کمیته منتخب اطلاعات سنا» در دسامبر ۲۰۱۴ صورت گرفت. این گزارش، هرچند بخش‌های زیادی از آن سانسور شده بود، در واقع کیفرخواستی سیاسی علیه شکنجه بود. سناتور دایان فاینستاین، رئیس کمیته، نوشت: «کارکنان سیا، با کمک دو پیمانکار بیرونی، تصمیم گرفتند برنامه‌ای برای بازداشت مخفیانه و نامحدود و استفاده از روش‌های وحشیانه بازجویی را آغاز کنند؛ برنامه‌ای که ناقض قوانین آمریکا، تعهدات معاهده‌ای و ارزش‌های ما بود.»
از جمله یافته‌های گزارش چنین بود:

«توجیه سیا برای استفاده از روش‌های بازجویی تقویت‌شده، بر ادعاهای نادرستی درباره اثربخشی این روش‌ها استوار بود.»

«

بازجویی از بازداشت‌شدگان سیا خشن بود و بسیار فراتر از آن چیزی رفت که سیا به سیاست‌گذاران و دیگران اعلام کرده بود.»

«سیا فعالانه از نظارت کنگره بر این برنامه اجتناب کرد یا در برابر آن مانع ایجاد کرد.»

«دو روان‌شناس طرف قرارداد، روش‌های بازجویی تقویت‌شده سیا را طراحی کردند و در اجرای عملیات، ارزیابی و مدیریت برنامه بازداشت و بازجویی سیا نقشی محوری داشتند.»

#نورمن_سولومون
#11_سپتامبر
#شکنجه

🔻(متن کامل این مقاله را در سایت نشریه چشم‌انداز ایران بخوانید)


🗓چشم‌انداز ایران را از کتابفروشی‌های معتبر و کیوسک‌های روزنامه‌فروشی بخواهید.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.

@cheshmandaz_iran

🔻درآمدی بر نیهیلیسم ایرانی
(نیهیلیسم و بن‌بست تمدنی دین و توسعه در ایران)


📝سید علی حجازی یزدی/پژوهشگر فلسفه


به کانال چشم‌انداز ایران بپیوندید

✅ این واقعیت را که نقطه آغاز احیای ملت-دولت ایران در دوره جدید، تأسیس دولت صفوی از سوی شاه اسماعیل اول است، می‌توان مورد تأیید قاطبه پژوهشگران تاریخ ایران دانست. نقطه‌ای تاریخی که نظام ملوک‌الطوایفی پیشین برای همیشه در ایران منسوخ و ایده ایران که پس از اضمحلال ایران ساسانی چندین‌بار از سوی دولت‌های محلی ایرانی با شکست مواجه شده بود، تثبیت می‌شود. اگر از زمینه‌های مهم تاریخی رشد هویت ایرانی در دوره مغول -به خصوص دوره تیموری- در گذریم، بر کسی پوشیده نیست که یک عامل مهم و تأثیرگذار در مسیر احیا و تثبیت این ایده، مذهب شیعه و البته نیروی نظامی ترکان قزلباش است.

✅قزلباشان هفت طایفه از سلحشوران ترک بودند که بسیاری از آنان از مناطقی دور از ایران (آناتولی) به آذربایجان مهاجرت کرده بودند. این طوایف از زمان خواجه علی سیاه‌پوش (جد اعلای شاه اسماعیل صفوی) که طریقت صفوی رنگ و بوی شیعیِ غلیظ‌تری به خود گرفت، به گرد صفویان جمع شدند و رفته‌رفته به نیروی نظامی-مذهبی منسجم و قدرتمندی تبدیل گشتند که اگر دلیری آن‌ها در میدان کارزار نبود، معلوم نیست چه گروه نظامی دیگری یارای نبرد با سربازان ینی‌چری عثمانی -به عنوان مخوف‌ترین رسته نظامی در زمان خود- را داشت.

✅ موضوع دیگری که جایگاه دین را در تمدن و فرهنگ ایرانی بی‌همتا می‌سازد، جایگاه نهادی آن است. در تاریخی که سلسله‌های گوناگون بارها به نزاع با یکدیگر برخاسته‌اند، جایگاه اشراف، بازرگانان، دانشمندان و جنگاوران به‌سادگی زیر و زبر شده است، تنها یک نهاد است که انسجام و استمراری بی‌نظیر داشته است؛ نهاد دین و به طور خاص نهاد روحانیت شیعه. بدین ترتیب، دین نه تنها مهم‌ترین عنصر محتوایی فرهنگ ایران در قرون گذشته است، بلکه پایدارترین صورت (فرم) نهادی و اجتماعی در تاریخ و فرهنگ ایران نیز همین نهاد بوده است. از این‌رو، گزاف و اغراق نیست اگر مؤلفه دین و مذهب را محوریت -نه تمامیت- هویت ایرانی در تاریخ قرون گذشته تا چند دهه پیش بدانیم. نقطه‌ای ثابت در تاریخ پرتنش ایران و نقطه ثبات برای جامعه ایرانی تا با گرد آمدن حول آن هویت معنوی، اخلاقی و گاه تمدنی (خاصه در موضوع مهدویت) خود را بازیابد.

✅ به باور نگارنده یکی از خصایص مهم جامعه ایران که سبب شده است مسئله توسعه در ایران تا این اندازه هویتی و ذاتی تلقی شود، عدم توازن زمینه‌های توسعه سخت و نرم در ایران است. بدین معنا که ایرانیان به دلیل داشتن پیشینه فرهنگی، فکری و زبانی، روش اندیشه مدرن را بسیار بهتر و سریع‌تر از روش ساخت ابزارهای مدرن فراگرفتند. آثار فلسفی، عرفانی، ادبی و… که در طول قرون اسلامی از سوی متفکران، دانشندان و شاعران ایرانی برجای مانده است، ویژگی‌های به‌خصوص زبان فارسی به‌عنوان زبانی با سابقه کتابت بسیار کهن، معماری، موسیقی و دیگر وجوه فرهنگی ایران‌زمین جمله بر این گواه‌اند که ایرانِ پیشامدرن به‌رغم ضعف‌های علمی، صنعتی، نظامی و… کشوری صاحب فرهنگ بوده است. این عدم توازن میان وجوه ذهنی و عینی زندگی ایرانی موضوعی است که بسیاری از مستشرقان نیز آن را گزارش کرده‌اند.

✅ حاصل از این تعارض‌ها در وجوه ذهنی و عینی زندگی ایرانیان، وضعیتی به وجود آمد که زمینه برای گسترش اندیشه‌های مدرن در سرزمینی کاملاً پیشامدرن و توسعه‌نیافته فراهم شد. اندیشه‌های متفکران جدید اروپایی بسیار سریع‌تر از کارخانه‌های صنعتی به ایران وارد شدند و سویه‌های ذهنی مدرنیته با شتاب بیشتری نسبت به سویه‌های انضمامی آن در جامعه فراگیر شدند. نتیجتاً ایرانیان توانایی ذهنی سنجش خود بر پایه مؤلفه‌های سازنده جهان مدرن را بسیار سریع‌تر از توانایی آباد کردن سرزمینشان به دست آوردند. شاهدی بر این مدعا تقدم معنادار ورود سنت روشنفکری و نقد اجتماعی به ایران نسبت به صنایع مدرن و زیرساخت‌های ابتدایی و نفس این واقعیت تاریخی است که ایرانیان دومین حکومت مشروطه (مجلس شورا) را در آسیا (پس از ژاپن) تأسیس کردند، حال آنکه در همان زمان وضعیت جاده‌ها -به‌عنوان یکی از پایه‌ای‌ترین زیرساخت‌های مدرن- در ایران به‌مراتب از دیگر کشورهای بزرگ آسیا همچون عثمانی، هند و چین بدتر بود و سفرهای جاده‌ای داخل ایران ماه‌ها به طور می‌انجامید.



#سیدعلی_حجازی_یزدی
#نیهیلیسم
#نیهیلیسم_ایرانی

🔻(متن کامل این مقاله را در نشریه چشم‌انداز ایران شماره 158 بخوانید)


🗓چشم‌انداز ایران را از کتابفروشی‌های معتبر و کیوسک‌های روزنامه‌فروشی بخواهید.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.
@cheshmandaz_iran

🔻دمی با استاد پترزبورگ

📝علی بیاتی


به کانال چشم‌انداز ایران بپیوندید

✅ رمان استاد پترزبورگ داستان فقدان و مرگِ پسرِ مردی است که فرزند خویش را نمی‌شناسد و پس از مرگش به پترزبورگ برگشته تا با این اندوه و فاجعه روبه‌رو شود.

✅ اولین کاری که شخصیت اصلی هنگام ورود به پترزبورگ انجام می‌دهد، رفتن به خانه‌ای است که پاول الکساندرویچ در آن اقامت داشته است. وی به یاد می‌آورد که در اولین روزهای مدرسه به پاول گفته بود که او را وانمی‌گذارد، بنابراین وقتی وارد اتاق پسرش می‌شود از زن صاحبخانه می‌خواهد اجازه دهد او هم برای مدتی، در همان فضایی باشد که پسرش روزی در آن زندگی می‌کرده است. او می‌خواهد خود را در خاطرات پسرش غرق کند. در بهت و حیرت و در کشمکش قبولِ این واقعیت، که پاول دیگر در این دنیا نیست، به قبرستان می‌رود و قبر پسر ۲۱ ساله‌اش را می‌بیند. در همه این لحظات «ذهنش مدام به لحظه مرگ پاول برمی‌گردد» و چیزی که رهایش نمی‌کند، این است که او در لحظه سقوط، در آخرین لحظه سقوط حضور نداشت. قول روزهای اول مدرسه شکسته شده و او پسرش را واگذاشته بود.

✅ در ادامه اما، داستان پیچیده‌تر می‌شود. ما متوجه می‌شویم که شخصیت اصلی کتاب فئودور میخایلوویچ داستایفسکی است، کسی که رمان بیچارگان و شیاطین را نوشته که اتفاقاً زن صاحبخانه، در خانه‌اش نسخه‌ای از کتابش را دارد. گفته شده که نویسنده در این رمان هم به تاریخ نظر دارد و هم به زندگی شخصی خویش، چراکه پسر بیست‌وسه ساله‌اش در حادثه‌ای مشکوک از ارتفاع سقوط کرد و جان باخت و این کتاب پاسخی ادبی ا‌ست به آن فقدان و رنج مهلک و از دل اندوهی تسلی‌ناپذیر، رمانی درجه اول زاده می‌شود.

✅این رمان اثری به غایت پیچیده و عمیق است و به سؤالاتی می‌پردازد که با ملاحظاتی می‌توان آن را به زندگی هر فردی که در یک رژیم توتالیتر و سرکوبگر زیست می‌کند اطلاق کرد و تعمیم داد و درباره پاسخ به آن سوالات بحث روشنگرانه کرد. چنان‌که والتر بنیامین می‌گفت:

«هر داستانی، آشکارا یا نهانی، نکته‌ای سودمند در خود نهفته دارد و گاه این سودمندی به‌ شکل پند اخلاقی بروز می‌کند و گاه به ‌شکل پندهای عملی و زمانی نیز به هیئت ضرب‌المثلی یا اصلی اخلاقی. در همه اشکال، قصه‌گو مردی است که برای خوانندگانش مشورت و اندرز به ارمغان می‌آورد» (ارغنون شماره ۹ و ۱۰، درباره رمان (مجموعه مقالات)، مقاله «قصّه‌گو؛ تأملاتی در آثار نیکلای لسکوف»، نوشته والتر بنیامین، با ترجمه مراد فرهادپور و فضل‌الله پاکزاد، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ چهارم ۱۳۹۳، ص ۴).

✅به این گفته بنیامین می‌توان نکته دیگری نیز افزود و آن نکته این است که نویسنده می‌خواهد خلاقیت را به صحت و اعتبار روایت ترجیح دهد و در آن موقع است که فراداستان متولد می‌شود. در فراداستان نویسنده ما را به فضایی می‌برد که کاملاً خلاقانه و مبتکرانه است و خوانش‌هایی پست‌مدرن و بیش‌ازحد خلاقانه را به مخاطب ارائه می‌دهد که در آن آثار هیچ‌گونه پایبندی‌ای به امور واقع یا حقایق تاریخی دیده نمی‌شود.

✅جان ماکسول کوتسی، نویسنده اهل آفریقای جنوبی که به جی. ام. کوتسی در ایران شناخته شده را می‌توان نویسنده‌ای خوش‌اقبال و بخت‌یار دانست، چراکه در زمان حیات خویش به آثارش توجه فراوانی شده است؛ به‌طوری‌که یک نوبل ادبیات در سال ۲۰۰۳ و دو جایزه بوکر و جوایز دیگری را بدست آورده است. کوتسی را باید نویسنده‌ای کاملاً متعلق به زمانه دانست که در آثارش به طرزی موشکافانه، شکاکانه، دقیق و البته روشن و بی‌پرده‌پوشی به پیشواز داستان و روایتگری می‌رود. وی از مسائل زمانه خود عبرت گرفته و معضلات اخلاقی موجود در جهان ما را به‌روشنی و عیان به رخ ما می‌کشد.
جی. ام. کوتسی که در سال ۱۹۴۰ در شهر کیپ‌تاون آفریقای جنوبی به دنیا آمده، اصالتاً هلندی‌تبار است. وی در سال ۱۹۵۷ به دانشگاه رفته و تا سال ۱۹۶۰ کارشناسی ادبیات انگلیسی و تا سال ۱۹۶۱ کارشناسی ریاضیات را پشت سر گذاشته و سپس تا مقطع دکتری در رشته زبان انگلیسی، زبان شناسی و زبان آلمانی تحصیلات خویش را ادامه داده است. او یکی از استادانی بود که به همراه ۴۴ نفر دیگر سالن اصلی دانشگاه ایالتی نیویورک را به تصرف خود درآوردند و در تجمعات علیه جنگ ویتنام فعالیت چشمگیری به عهده داشت. اقامت کوتسی در دانشگاه دیری نپایید به‌طوری‌که اندک زمانی بعد از دستگیری، وی ناچار به آفریقای جنوبی بازگشته و در دانشگاه کیپ‌تاون مشغول به کار شد و تا سال ۲۰۰۲ در آنجا تدریس می‌کرد و پس از بازنشستگی هم به دعوت دانشگاه آدلاید در استرالیا، در آنجا به پژوهش مشغول است.

#علی_بیاتی
#استاد_پترزبورگ
#کوتسی

🔻(متن کامل این یادداشت را در نشریه چشم‌انداز ایران شماره 156 بخوانید)


🗓چشم‌انداز ایران را از کتابفروشی‌های معتبر و کیوسک‌های روزنامه‌فروشی بخواهید.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.
@cheshmandaz_iran

🔻فردوسی و آرا متعارض دکتر علی شریعتی

🖊امین یاری/پژوهشگر

به کانال چشم‌انداز ایران بپیوندید

دکتر شریعتی در داوری خود نسبت به فردوسی، رأی یکدست ندارد. گاهی فردوسی را می‌ستاید و متعهد به حفظ و احیا هویت ایرانی می‌داند و به قیام فرهنگی او علیه بیگانگان می‌بالد و گاهی هم، با زبان نکوهش به فردوسی می‌تازد. این نوشته در راستای بررسی همین موضوع، در سه قسمت مختصر به مخاطبین عزیز عرضه می‌شود:

✅ دکتر شریعتی به رسالت ملی و فرهنگی و مقام تاریخی فردوسی توجه خاصی دارد: «فردوسی در بهترین وجهی، سلسله و وقایع دوره ساسانی را تجزیه ‌و تحلیل کرده است. فردوسی شاعر و سخن‌سرایی است که بی‌شک او را باید یکی از بزرگ‌ترین و بهترین خدمتگزاران سرزمین ایران به حساب آورد. او با آفریدن اثر فناناپذیر خود – شاهنامه – در واقع ملیت ایران و آنچه را که بیگانگان درصدد از بین بردن آن بودند، به بهترین صورت خود احیا نموده است. فردوسی تنها به‌خاطر ملیت ازدست‌رفته و در حال اضمحلال کشورش و در مقابل دستگاه خلافت که می‌خواهد هرچه بیشتر ایران را بکوبد و تحقیر نماید، قد علم می‌کند. و اصل فلسفه شاهنامه در این است که می‌خواهد آنچه را که عرب و ترک غزنوی به لجن کشیده و تحقیر می‌نماید، از نو با صورتی عالی احیا نماید.» به نظر دکتر شریعتی، هدف فردوسی از سرودن و ساختن اسطوره حماسی و ملی «آن است تا از آن گُرز، رستمی بسازد بر فرق ترکان غزنوی و خلافت عربی که اثبات خویش را در نفی وجود و انکار تاریخ ما می‌جستند.»

✅دکتر شریعتی، فردوسی را نابغه و آزادمرد و هنرمند بزرگی می‌داند که کاخ شاهنامه را پی افکند و این‌چنین خود را از دیگران متمایز ساخت و جاودانه شد: «پیش از فردوسی بعضی از خاندان‌های بزرگ خراسان به تدوین یا تشویق به تدوین این آثار پرداختند و کسانی چون رودکی و دقیقی به نظم شاهنامه آغاز کردند و این نهضت در اوج کمال خویش به فردوسی رسید که با نبوغ فکری و توانایی هنری و قدرت روح و آزادگی شخصیت و ایمان و شور میهن‌پرستی از نظم، کاخی پی افکند که ابدی ماند و از باد و باران‌های خلافت خشن عرب و سلطنت کینه‌توز ترک، مصون ماند».

✅ دکتر شریعتی شاهنامه را در قیاس با رباعیات خیام و مثنوی مولانا، به قومیت و ملیت ایرانی گره می‌زند و فرومی‌کاهد. جهان‌بینی حافظ و مولوی را جهانی‌تر، جاودانه‌تر و در خدمت به کل بشریت می‌داند: «در مسائل اخلاقی، فضائل قومی و نسبی داریم و همچنین فضائل مطلق که مربوط به فرهنگ بشریت است. فضائل ملی مربوط به فرهنگ قومی است. شخصیت‌های مثنوی از تعالی روحی در برابر منحط دفاع می‌کنند که اخلاق بشری است؛ ولی رستم شاهنامه از ملیت ایران دفاع می‌کند. شعر مولوی و حافظ جهانی، ولی شاهنامه قومی است. ترک که شاهنامه را می‌خواند طرفدار اسفندیار است و ایرانی طرفدار رستم که در برابر هم قرار می‌گیرند. ولی در مثنوی، همه بی‌تفاوت‌اند.»

✅ قضاوت دکتر شریعتی در باب قوم‌گرایی فردوسی و جهان‌شمولی نگاه مولانا، چندان صواب و صائب به نظر نمی‌رسد؛ زیرا مولانا بعضاً در تمثیلات خود قتل عارفانه را تجویز می‌کند و ریختن خون اشخاصی را که با او تقابل فکری دارند مباح می‌داند: «لاجرم کفار را، شد خون مباح / همچو وحشی، پیش نُشّاب و رماح». مولانا نه‌تنها به قتل مخالفین فرمان می‌دهد، بلکه به خانواده آن‌ها به دیده غنیمت و غارت می‌نگرد: «جفت و فرزندانشان جمله سبیل/ زانکه وحشی‌اند از عقل جلیل» در مقابل، مثلاً سیاوش از شخصیت‌های اسطوره‌ای شاهنامه به شمار می‌رود که سجایای اخلاقی و تعالی روحی او در تمام ابعاد و زوایا، پیشوایان دینی همچون ابراهیم(ع) و یوسف(ع) را در ذهن انسان مجسم می‌سازد. زن از منظر مولانا در مواردی چنان تحقیر و تقبیح شده است که انسان از طرح و بیان آن شرم می‌کند.

✅دکتر شریعتی با همه ارزش و عظمتی که برای فردوسی و شخصیت او قائل است، نمی‌تواند از حماسه فردوسی لذت ببرد: «از این حماسه شکوهمند هنری شاهنامه، امروز خیلی نمی‌توانیم به هیجان آییم که مثلاً برید و درید و شکست و ببست/ یلان را سر و سینه و پا و دست». اما شعر عرفانی و صوفیانه ما که سخت زیباست و با روح و اندیشه و خیال ما، بازی مرموزی دارد بیشتر مرهون محتوای فکری و احساسی آن است. نفس عرفان، هیجان‌انگیز و دارای مایه‌های سفری، غزلی و زیبایی‌های روحی سرشار است. چنان‌که کشف‌المحجوب و المعارف و شرح تعرف هم برای ما تحریک شدید شعری دارد. حتی ترجمه ساده اوپانیشادها و آثار ودایی و بودایی چنین است.»



#فردوسی
#امین_یاری
#شریعتی

🔻(متن کامل این مقاله را در نشریه چشم‌انداز ایران شماره 158 بخوانید)


🗓چشم‌انداز ایران را از کتابفروشی‌های معتبر و کیوسک‌های روزنامه‌فروشی بخواهید.

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.

@cheshmandaz_iran

🇮🇷 منتشر شد:

مصدق و نفت ما

(ویژه نامه چشم انداز ایران برای بازخوانی جنبش ملی به رهبری دکتر محمد مصدق و کودتای ۱۳۳۲)

▪️گفتگوی انتقادی همایون کاتوزیان و نیکلا گرجستانی
و آثاری از
لطف‌الله میثمی، پوریا پرندوش، رسول رئیس جعفری، علی اصغر سیدآبادی، عباس نعیمی جورشری، فرید دهدزی، کوروش احمدی، رضا ضیاء ابراهیمی، امین بزرگیان، محمدجواد غلامرضا کاشی، فرشاد مؤمنی، دوید اس. پینتر، محمدرضا تفضلی، علیرضا فتاح، رضا صائمی، فرهاد آئیش، حسین امینی، حسن طائی، حمید یوسفی، کریم سلیمانی دهکردی

این ویژه نامه را از کتابفروشی‌های معتبر تهیه فرمایید.

🔰🔰در صورت تمایل می‌توانید با پرداخت هزینه نشریه (900 هزار تومان) به شماره کارت 6104337377550239
به نام لطف‌الله میثمی، تا پایان هفته آینده از تخفیف هزینه پست بهرمند شوید و این نشریه ارزشمند را در خانه یا محل کار خود تحویل بگیرید.

پس از واریز، از طریق پیامک یا حساب تلگرام این شماره به ما پیام دهید؛
09101475887

@cheshmandaz_iran