از چهار گوشهٔ ایران

📚 ده کتابخانه دیجیتال برتر جهان؛ گنجینه‌ای از منابع رایگان برای مطالعه و پژوهش

امروزه بسیاری از کتابخانه‌های ملی، دانشگاهی و فرهنگی جهان، بخش بزرگی از مجموعه‌های خود را دیجیتال کرده‌اند و امکان دسترسی رایگان کاربران سراسر جهان را به کتاب‌ها، نسخه‌های خطی، روزنامه‌ها، تصاویر، اسناد تاریخی و سایر منابع فراهم کرده‌اند. برخی از این مجموعه‌ها برای پژوهشگران و دانشجویان، بدون نیاز به عضویت یا پرداخت هزینه قابل استفاده‌اند.

📚 ۱. Europeana

یکی از بزرگ‌ترین درگاه‌های میراث فرهنگی دیجیتال اروپا که منابع هزاران کتابخانه، آرشیو و موزه را گردآوری کرده است. کتاب، نسخه خطی، روزنامه، عکس، فیلم، موسیقی و آثار هنری از جمله منابع آن هستند و بیش از ۶۰ میلیون شیء دیجیتال در آن قابل جست‌وجو است.

آدرس دسترسی:
https://www.europeana.eu/

🇺🇸 ۲. Digital Public Library of America (DPLA)

یک درگاه ملی برای جست‌وجوی منابع دیجیتال کتابخانه‌ها، آرشیوها و موزه‌های آمریکاست و میلیون‌ها منبع تاریخی و فرهنگی را به‌صورت یکپارچه در اختیار کاربران قرار می‌دهد.

آدرس دسترسی:
https://dp.la/

🇫🇷 ۳. Gallica

کتابخانه دیجیتال کتابخانه ملی فرانسه است و مجموعه بزرگی از کتاب‌ها، روزنامه‌ها، مجلات، نسخه‌های خطی، نقشه‌ها، تصاویر و اسناد تاریخی را به‌صورت رایگان ارائه می‌کند. برای پژوهش در حوزه‌های تاریخ، ادبیات، فلسفه، علوم و علوم اجتماعی بسیار کاربردی است.

آدرس دسترسی:
https://gallica.bnf.fr/

🇺🇸 ۴. Library of Congress Digital Collections

مجموعه دیجیتال کتابخانه کنگره آمریکا شامل کتاب‌ها، عکس‌ها، نقشه‌ها، نسخه‌های خطی، روزنامه‌ها، موسیقی، فیلم و اسناد تاریخی است و یکی از منابع مهم برای پژوهش‌های تاریخی و مطالعات فرهنگی به شمار می‌رود.

آدرس دسترسی:
https://www.loc.gov/collections/

🌐 ۵. Internet Archive

یکی از شناخته‌شده‌ترین کتابخانه‌های دیجیتال غیرانتفاعی جهان که کتاب، فیلم، موسیقی، نرم‌افزار، صفحات وب آرشیوشده و منابع دیجیتال متنوعی را در خود جای داده است. بسیاری از کتاب‌های موجود را می‌توان به‌صورت رایگان مطالعه یا دریافت کرد.

آدرس دسترسی:
https://archive.org/

📖 ۶. Project Gutenberg

یکی از قدیمی‌ترین پروژه‌های کتابخانه دیجیتال رایگان جهان با بیش از ۷۹ هزار کتاب الکترونیکی رایگان است. تمرکز اصلی آن بر آثار کلاسیکی است که حقوق نشر آنها منقضی شده است. مطالعه و دریافت کتاب‌ها بدون هزینه و بدون ثبت‌نام امکان‌پذیر است.

آدرس دسترسی:
https://www.gutenberg.org/

🏛 ۷. Smithsonian Open Access

مجموعه دیجیتال مؤسسه Smithsonian منابع ارزشمندی در زمینه هنر، تاریخ، علوم، فناوری، فرهنگ و میراث طبیعی ارائه می‌کند. بخشی از این مجموعه تحت مجوزهای باز قرار دارد و امکان استفاده و بازاستفاده از آنها فراهم شده است.

آدرس دسترسی:
https://www.si.edu/openaccess

🇬🇧 ۸. Digital Bodleian

کتابخانه دیجیتال کتابخانه‌های Bodleian دانشگاه آکسفورد است و مجموعه‌ای ارزشمند از نسخه‌های خطی، کتاب‌های کمیاب، اسناد تاریخی، نقشه‌ها و تصاویر را در اختیار کاربران قرار می‌دهد.

آدرس دسترسی:
https://digital.bodleian.ox.ac.uk/

📚 ۹. HathiTrust Digital Library

یک مخزن بزرگ مشارکتی میان کتابخانه‌های دانشگاهی و پژوهشی جهان است که میلیون‌ها جلد منبع دیجیتال را نگهداری می‌کند. آثار موجود در مالکیت عمومی به‌صورت رایگان قابل مطالعه و در مواردی قابل دریافت هستند؛ دسترسی به آثار دارای حق نشر محدودتر است.

آدرس دسترسی:
https://www.hathitrust.org/

🌿 ۱۰. Biodiversity Heritage Library (BHL)

یکی از مهم‌ترین کتابخانه‌های دیجیتال دسترسی آزاد در حوزه تنوع زیستی، تاریخ طبیعی و علوم زیستی است. کتاب‌ها و مجلات تاریخی بسیاری از کتابخانه‌های تخصصی، موزه‌ها و مؤسسات علمی در آن دیجیتال شده و امکان مشاهده و دریافت آنها فراهم است.

آدرس دسترسی:
https://www.biodiversitylibrary.org/

https://t.me/UT_Central_Library

🎥 مستند «ابوریحان بیرونی»؛ ساخته محمدرضا اصلانی
سال ساخت: ۱۳۵۴
این مستند حدود ۳۵ دقیقه‌ای به مناسبت هزاره ابوریحان بیرونی ساخته شده است؛ روایتی از زندگی، اندیشه و گستره دانش یکی از بزرگ‌ترین دانشمندان تاریخ ایران.
محمدرضا اصلانی در این فیلم از دیدگاه و گفتار چند تن از برجسته‌ترین پژوهشگران و استادان ایران بهره گرفته است:
علی‌اکبر داناسرشت

ذبیح‌الله صفا

مهدی محقق

سیدحسین نصر

جلال‌الدین همایی
مستند، بیرونی را نه فقط به‌عنوان ریاضی‌دان، منجم و جغرافی‌دان، بلکه به‌عنوان پژوهشگری معرفی می‌کند که کنجکاوی علمی‌اش از مرزهای دانش زمانه خود فراتر می‌رفت.
انتشار این فیلم در کنار یادداشت مهدی محقق درباره بیرونی، فرصتی است برای دیدن تصویری زنده‌تر از دانشمندی که هزار سال پیش، با روحیه‌ای پژوهشگرانه و مقایسه‌ای به جهان می‌نگریست.

🎬 فیلم کامل حدود ۳۵ دقیقه‌ای ضمیمه پست است.

#میراث_فرهیختگان

#ابوریحان_بیرونی #محمدرضا_اصلانی #مهدی_محقق #سیدحسین_نصر #جلال_الدین_همایی #تاریخ_علم

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 ضرورت نگارش تاریخ عاطفی و احساسی

✍اسماعیل شمس

🔺همگان چنان می‌پندارند که تاریخ، شرح حال پادشاهان و پیامبران و جنگ و سیاست و رویدادهای گذشته است؛ در حالی که در جهان جدید، تعریف سنتی از تاریخ به حاشیه رفته و مسائل مهم و جدیدی به قلمرو این رشته اضافه شده‌ است. یکی از شاخه‌های جدید تاریخنگاری در غرب، تاریخ احساسات و عواطف آدمی؛ به ویژه واکنش کودکان و نوجوانان در برابر حوادث ناگهانی و تغییر روند زندگی معمولی و طبیعی است. هرچند کتابهای بسیاری در این زمینه مانند "تاریخچه احساسات: نقش احساسات در تاریخ بشر" نوشته ریچارد فرث و گادبی‌هیر نوشته شده‌اند، اما به باور من هیچ کس مانند مارتا نوسباوم که برخی کتابهایش همچون "احساسات سیاسی"، "نه برای سود"، "کیفیت زندگی"، "خشم و بخشش"، "سلطنت ترس"، "عشق" و "ارسطو" به فارسی ترجمه شده‌، نتوانسته است، نسبت میان تاریخ با احساسات و روح و روان انسان را شرح دهد. در این یادداشت ابتدا متنی را که درباره احساسات کودکی ۵ساله در هنگام آغاز جنگ پاوه در مرداد ۵٨ و سپس جنگ ٨ساله در شهریور ۵۹ فرستاده شده است، می‌آورم و سپس دیدگاه نوسباوم را درباره تاریخ احساس و عاطفه شرح می‌دهم. 

اهل یکی از روستاهای اطراف پاوه بودم. نیمه مرداد ۵٨ مریض شدم و پدرم مرا برای درمان به پاوه برد. در بیمارستان پاوه[کانون اصلی جنگ] بستری بودم که آن شب لعنتی سر رسید. مدرسه رفتن و اتفاقات قبل آن را یادم نمیاد ولی اون شب را پس از ۴٨ سال هنوز به یاد می‌آورم. تیراندازی شروع شد. پدر مرا به سرعت از بیمارستان خارج کرد و به خانه یکی از اقوام در آن نزدیکی برد. برق هم قطع بود. همه‌جا تاریک بود. من از وحشت، فک و دهانم قفل شده بود و می‌لرزیدم. می‌خواستند بهم آب بدن، دهانم باز نمی‌شد.حتی با فشار قاشق هم نتوانستند دهانمو باز کنند.صدای تیراندازی قطع نمی‌شد. آه چه ترسناک بود. بابام منو بغل کرد و گفت: نترس، اما ترسم بیشتر شد. جنگ باعث شد ما چند هفته در خانه فامیل بمانیم. من برای دیدن مادرم که در روستا مانده بود، دلتنگی می‌کردم، اما با وجود تصرف پاوه توسط دولت، روستای ما همچنان در دست احزاب کرد بود و بازگشت ما به روستا در میانه جنگ- با وجود اینکه پدرم فردی بی‌سواد و غیرسیاسی و باغدار بود- خطرناک می‌نمود. با وجود این، گریه و بی‌تابی من پدرم را ناچار کرد که نیمه شب با پای پیاده و در حالی که مرا بیشتر اوقات کول کرده بود به سمت روستا ببرد. در هنگام نزدیک شدن به ده گفت: اگر سرفه‌ات گرفت، سعی کن که صدایش در نیاید و نفس را در سینه‌ حبس کن که کسی متوجه حضور ما نشود. پدر مرا به خانه رساند و همان شب به پاوه برگشت. سال بعد، جنگ شروع شد و ما با رهاکردن همه چیز از خانه و کاشانه خود آواره و در خانه‌ای کوچک در یکی از روستاهای حاشیه پاوه ساکن شدیم. ما دیگر نه خانه بزرگ خودمان را داشتیم نه محصولات باغ و مزرعه و نه لبنیات خانگی و نه هیچ چیز دیگر؛ دنیای کودکی ما یکدفعه به هم ریخت. اول دبستان کنار دانش آموزانی نشستم که هیچ کدام را نمی‌شناختم، چون همبازی دوره کودکی من نبودند. هرکدام از آنان به جایی غریب پناه برده بودند و همه رشته‌های مودت میان ساکنان روستا که قبل از جنگ در کنار هم بودیم، گسسته شده بود.در محل جدید هم ما را غریبه و مهاجر می‌خواندند.

🔺این روایت، تاریخنگاری در معنای مرسوم و معمول آن نیست، بلکه شرح تجربه‌ای شخصی و احساسات و عواطف یک کودک در مواجهه با حادثه‌ای ناگهانی است. در اینجا دیدگاه نوبساوم کمک می‌کند تا بدانیم جنگ چگونه کرامت انسان، روند زندگی معمولی مردم و رابطه آنان با وطن یعنی خاستگاه خاطره، آرمان، امید و عشق آنان را گسسته و داغدار عدم تحقق قابلیتهای بالقوه و رسیدن به زندگی خوب و خوش و دیگر آرزوهایشان کرده است.چگونه فضایل عاطفی مانند ترحم، خویشتنداری، همدلی و احساس تعلق و عشق جای خود را به ترس، خشم، انتقام، دیگری‌سازی و قبیله‌گرایی داده‌اند. چگونه در فقدان محیط حمایتی پایدار که توسط والدین و جامعه فراهم بوده، حافظه، تروماتیک؛ زمان و مکان، منجمد و حادثه در بزرگسالی بازآفرینی شده و نحوه ارزیابی انسان از امنیت و تهدید را برای همیشه تغییر داده است.

https://t.me/chahargosheiran

https://t.me/TLPPersonalExpressionLE/20


زمانی که پدرم در یکی از مدارس دخترانه تدریس می‌کرد، در کلاس از حدود سی دانش‌آموز پرسیده بود: «چه کسی پروفسور مریم میرزاخانی را می‌شناسد؟»
با کمال تعجب، حتی یک نفر از آن سی نفر هم ایشان را نمی‌شناخت.

اما وقتی نام یکی از بلاگرهای اینستاگرامی را مطرح کرده بود؛ فردی که حتی در سطح کشور هم چهره‌ای چندان شناخته‌شده نیست، تقریباً همه دانش‌آموزان او را می‌شناختند.

این اتفاق شاید در نگاه اول فقط یک مثال ساده به نظر برسد، اما به نظرم نشان‌دهنده‌ی یک مسئله‌ی عمیق‌تر است؛ اینکه در نسل جدید، گاهی شهرت و دیده‌شدن در فضای مجازی جایگاه بسیار پررنگ‌تری از علم، دانش و دستاوردهای واقعی پیدا کرده است.

مریم میرزاخانی کسی بود که نام ایران را در بالاترین سطح علمی جهان مطرح کرد و به یکی از بزرگ‌ترین افتخارات علمی کشور تبدیل شد. با این حال، ممکن است بخشی از نسل جدید حتی نام او را نشنیده باشند، در حالی که چهره‌هایی که صرفاً به واسطه‌ی فعالیت در شبکه‌های اجتماعی شناخته شده‌اند، برایشان کاملاً آشنا هستند.

به نظرم این موضوع واقعاً جای تأمل دارد. مسئله این نیست که مردم نباید بلاگرها یا افراد فعال در فضای مجازی را بشناسند؛ مسئله این است که چرا شناختن چهره‌های علمی، پژوهشگران و انسان‌هایی که سال‌ها برای پیشرفت دانش تلاش کرده‌اند، روزبه‌روز کم‌رنگ‌تر می‌شود؟

اگر قرار باشد الگویی که یک نسل از موفقیت و الگوهای زندگی در ذهنش می‌سازد، صرفاً بر اساس میزان دیده‌شدن در اینستاگرام و تعداد دنبال‌کننده‌ها شکل بگیرد، واقعاً باید درباره آینده‌ی فرهنگ علمی جامعه نگران باشیم.

واقعاً تأسف‌آور است که گاهی «مشهور بودن» از «ارزشمند بودن» مهم‌تر شده است...

شب یادبود جلال خالقی‌مطلق؛ در نخستین زادروزش بدون او

به یاد و بزرگداشت استاد جلال خالقی‌مطلق، پژوهشگر برجستهٔ شاهنامه و فرهنگ ایران، گرد هم می‌آییم تا از میراث علمی و فرهنگی ارزشمند او سخن بگوییم.

با سخنرانی: 
بهرام پروین گنابادی، زاگرس زند، مسعود راستی‌پور، کلثوم غضنفری، حمید کرمی‌پور، لیلی ورهرام، خداداد رضاخانی و اسماعیل شمس

۲۰ شهریور ۱۴۰۵ / ۱۱ سپتامبر ۲٠۲۶، ساعت ۱۸ به وقت ایران
در اسکای‌روم مرکز مطالعات ایران‌شناسی نیمروز
https://www.skyroom.online/ch/nimruz/iranologists

این برنامه به همت مرکز مطالعات ایران‌شناسی نیمروز و با همکاری پژوهش‌خانهٔ حماسهٔ ایرانی چهرزاد، گروه تاریخ دانشگاه تهران، بنیاد پژوهش‌های ایران باستان آژیار، انجمن ایران‌شناسی ایران و مباحث ایران‌شناسی  برگزار می‌شود.

یادش گرامی و نامش ماندگار.

@nimruz_ir

با سلام
لطفاً آن گروه از دانشجویان تاریخ دانشگاه علامه، چه فارغ‌التحصیل و چه دانشجویان امسال، که در کنکور دکتری امسال قبول شده یا در کارشناسی ارشد رتبه زیر صد آورده‌اند، در گروه مرتبط به کانال یا آیدی ادمین اعلام کنند. ممنون

*دردا و دریغا...*

*ای کوه تو فریادِ من امروز شنیدی*
*دردیست در این سینه، که همزاد جهان است*

*۱۹مرداد؛ چهارمین سالروز درگذشت، شاعر معاصر، استاد #هوشنگ_ابتهاج (سایه)*
━━━━━━ 🟢 ━━━━━━

از چهار گوشهٔ ایران pinned a photo

♦️به‌مناسبت یکصدوبیستمین سال امضای فرمان مشروطیت

         مشروطه و اندیشۀ توسعه در ایران

سخنرانان
🔸کاظم موسوی بجنوردی
🔸منصوره اتحادیه
🔸مصطفی محقق‌داماد
🔸احمد مسجدجامعی
🔸علی بهرامیان
🔸نصرالله صالحی
🔸داریوش رحمانیان
🔸اسماعیل حسن‌زاده
🔸حسن حضرتی
🔸علیرضا ملایی توانی
🔸عباس قدیمی قیداری
🔸جواد مرشدلو
🔸گودرز رشتیانی

🔹دبیر علمی: اسماعیل شمس

🕕یکشنبه، ۱۸ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۵
📍نیاوران، کاشانک، شمارهٔ ۲۱۰، مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی

استارتاپ پروژه زندگی، اپیزود معرفی پادکست جامع بین‌رشته‌ای خود را منتشر می‌کند.

این اپیزود آغازین، چشم‌انداز، هدف و مسیر پادکست را معرفی می‌کند؛ فضایی برای بررسی زندگی انسان و جهان از مسیر روان‌شناسی، فلسفه، فرهنگ، هنر، رسانه، کتاب، فیلم، اخبار و تجربه زیسته.

بنیان‌گذار و مدیر اجرایی و محتوایی پادکست
نوید شمس @navidshams18

ادیتور و همکار تولید
مبین زادولی @Mr_MobinZ

این اپیزود، شروع گفت‌وگویی عمیق‌تر درباره زندگی، معنا، تجربه و لایه‌های گوناگون انسان بودن است.

ما را با دوستانتان به اشتراک بگذارید.

Buzzsprout
Spotify

پروژه زندگی | دپارتمان پادکست و گفت گو × تولید رسانه و محتوا | نوید شمس ، مبین زادولی

🔴دانشکده حقوق دانشگاه شیکاگو با هدف مقابله با وابستگی به هوش مصنوعی، استفاده از کامپیوتر و گوشی را برای دانشجویان سال اول ممنوع کرد
‌
🔹دانشکده حقوق دانشگاه شیکاگو در بیانیه‌ای راهبردی با تاکید بر تاثیرات هوش مصنوعی بر آموزش عالی و حرفه وکالت، قوانین سخت‌گیرانه‌ای را برای دانشجویان سال اول خود وضع کرده است.
‌
🔹 بر اساس این تصمیم جدید، ورود هرگونه فناوری از جمله گوشی و کامپیوتر به کلاس‌های درس این گروه از دانشجویان ممنوع است.
‌
🔹سیاست جدید با هدف تقویت تفکر انتقادی و جلوگیری از میان‌برهای آموزشی اتخاذ شده است.
‌
🔹 رئیس دانشکده‌ی حقوق دانشگاه شیکاگو، اعلام کرد که دانشجویان سال اول باید تنها با دفترچه و قلم در کلاس‌ها حاضر شوند و یادداشت‌برداری کنند چرا که می‌خواهیم مطمئن شویم که دانشجویان ما یاد می‌گیرند به روشی دقیق و انتقادی برای خودشان فکر کنند، بدون اینکه به میان‌برهای هوش مصنوعی تکیه کنند و یادگیری واقعی آنان دچار آسیب شود.

✍️ زوال تدریجی توانایی خواندن: چرا نوجوانان و دانشجویان دیگر نمی‌توانند کتاب بخوانند

🔹 آمارهای جدید نشان‌دهنده یک بحران عمیق، خاموش و نسل‌شناختی در سیستم آموزشی و توانایی ذهنی جوانان است. گزارش بزرگ کتاب‌خوانی سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که بخش بزرگی از پسران نوجوان در مقطع دبیرستان، هنوز توانایی خواندن کتاب‌هایی دشوارتر از کتاب‌های دوره ابتدایی را ندارند. این بحران به مدارس محدود نمانده و اکنون استادان دانشگاه شکایت دارند که دانشجویان جدید حتی از پس خواندن یک مقاله علمی ۲۰ صفحه‌ای هم برنمی‌آیند.

🔹 طبق گزارش سالانه رنسانس که ۲۳ میلیون فعالیت خواندنِ بیش از یک میلیون دانش‌آموز را تحلیل کرده، پسران ۱۱ تا ۱۴ ساله تقریباً به طور انحصاری به خواندن کتاب‌های بسیار ساده و مصور نظیر خاطرات یک بچه چلمن محدود شده‌اند و طعم چالش‌های ادبی بزرگتر را نمی‌چشند. دختران هم سن آن‌ها گرچه انتخاب‌های متنوع‌تری دارند، اما همچنان با معیارهای رشد شناختی فاصله دارند. بررسی‌ها نشان می‌دهد کمتر از ۱۰ درصد پسران ۱۴ تا ۱۶ ساله روزانه برای لذت مطالعه می‌کنند و نمرات خواندن دانش‌آموزان سال آخر دبیرستان به پایین‌ترین حد خود از سال ۱۹۹۲ رسیده است.

❕ تحلیل عصب‌شناختی زوال تمرکز: مغز به عنوان یک عضله
سیستم عصبی انسان بر اساس اصل استفاده کن یا از دست بده کار می‌کند. مسیرهای عصبی مغز که وظیفه حفظ توجه مستمر و طولانی‌مدت را بر عهده دارند، تنها در صورت تمرین مداوم و مواجهه با متون طولانی ساخته و تقویت می‌شوند؛ در غیر این صورت، این مسیرها دچار آتروفی یا تحلیل رفتن می‌شوند. وقتی ذهن نوجوانان روزانه با ویدیوهای چند ثانیه‌ای شبکه‌های اجتماعی و اسکرول بی‌انتها بمباران می‌شود، توانایی بیولوژیکی مغز برای تمرکز روی یک متن خطی طولانی فرو می‌پاشد. جالب اینکه طبق تحقیقات، حتی حضور فیزیکی یک گوشی تلفن همراه روی میز (حتی به صورت خاموش و رو به پایین)، بخشی از ظرفیت پردازش شناختی مغز را برای نادیده گرفتن آن اشغال کرده و عملکرد ذهن را تضعیف می‌کند.

🔹 در کنار گوشی‌های هوشمند، ورود ابزارهای هوش مصنوعی مولد نیز به این تنبلی بیولوژیکی دامن زده است. دانش‌آموزان و دانشجویان به جای تلاش برای خواندن متون سخت، از چت‌بات‌ها می‌خواهند تا متون را برای آن‌ها خلاصه کنند یا مقالاتشان را بنویسند؛ فرآیندی که مغز را از مواجهه با چالش و مقاومت فکری محروم می‌کند.

❕ پژوهش دانشگاه MIT: هوش مصنوعی چگونه مغز را تنبل می‌کند؟
مطالعه اخیر دانشمندان دانشگاه ام‌آی‌تی بر روی داوطلبانی که از چت‌بات‌ها برای کارهای شناختی نظیر نوشتن مقالات استفاده می‌کردند، حقایق تکان‌دهنده‌ای را فاش کرد. تصاویر مغزی نشان دادند که در زمان استفاده از هوش مصنوعی، فعالیت نواحی مرتبط با خلاقیت در مغز به شدت کاهش می‌یابد. بدتر از آن، حدود ۸۳ درصد از کاربرانی که از هوش مصنوعی استفاده کرده بودند، پس از پایان کار حتی نتوانستند یک خط از مطلبی که خودشان با کمک ابزار تولید کرده بودند را به یاد بیاورند. این تحقیق نشان داد که واگذاری تلاش‌های ذهنی به چت‌بات‌ها، مغز را از انجام کارهای فکری عمیق محروم کرده و مانع از یادگیری واقعی می‌شود.

🔹 نظام آموزشی امروزی با کاهش زمان‌های مطالعه کلاسی و حذف مواجهه‌های فکری دشوار، عملاً به این عقب‌گرد شناختی دامن زده است. کارشناسان هشدار می‌دهند که برای نجات تمرکز و تفکر انتقادی نسل‌های آینده، بازگرداندن فضاهای بدون فناوری و اختصاص زمان‌های مطالعه مستمر در طول روز، یک ضرورت حیاتی و غیرقابل چشم‌پوشی است.

📌 [منبع]

‍ 🔻 منتشر شد

📕دوره‌بندی در تاریخ
✍ به کوششِ حسن حضرتی
📖 ۵۴۵ صفحه، پژوهشکده تاریخ اسلام، ۱۴۰۵

✅ آنچه پيشِ روی خوانندگان فرزانه قرار دارد، مجموعه‌ای متشكل از نوزده جستار، هفت سخنرانی و پنج گفتوگوی علمی درباره دوره‌بندی در تاريخ است.
✅ می‌شود گفت اين نخستين متن منسجم و مبسوط در اين زمينه است. اميد داريم با انتشار اين مجموعه، اندكی از خلأ پژوهشی در اين حوزه كاسته شود. بي‌ترديد، ايده‌ها و نظرهايی كه در اين متن آمده است، به بسط و اشاعه مباحث در موضوع يادشده بيشتر دامن خواهد زد و به‌طور طبيعی بر غنای علمی آثار بعدی خواهد افزود. 
✅ محتوای اين مجموعه برآيند تلاش و مساعدت استادان و پژوهشگران صاحب‌نظر در موضوع دوره‌بندی است كه در شكل جستار، سخنرانی و يا گفت‌وگوی علمی به ارائه ديدگاه‌های خود پرداخته‌اند. برگزاری چند نشست علمی در دانشگاه‌های تهران، تربيت مدرس، پژوهشگاه علوم انسانی، پژوهشكده تاريخ اسلام و نيز برگزاری همايش دو روزه «دوره‌بندی در تاريخ» به همت گروه مطالعات ميان‌رشته‌ای پژوهشكده تاريخ اسلام به تاريخ ۳۰ آبان و اول آذر۱۴۰۳، محتوای‌ اثر حاضر را تشكيل داده است. 

اولین زن ایرانی‌ که شناسنامه گرفت

در سال ۱۲۹۵، نصرت‌الدوله فیروز، وزیر دادگستری وقت، پیشنهاد صدور شناسنامه را مطرح کرد. با پیگیری این پیشنهاد، درنهایت در تاریخ ۳۰ آذر ۱۲۹۷، اداره «سجل‌احوال»، زیر نظر وزارت کشور تشکیل شد؛ در آن روزگار، مردم ایران به شناسنامه سجل می‌گفتند.اولین شناسنامه ایرانی نیز در تاریخ ۳ دی ۱۲۹۷ صادر شد. صدور شناسنامه در ایران، اقدام مهمی بود که کشور را به تجدد نزدیک‌تر می‌کرد. صدور شناسنامه از سال‌های پایانی حکومت قاجار آغاز، و در روزگار آغازین حکومت پهلوی به سرانجام رسید.پیش ‌از این‌که فرآیند صدور شناسنامه به امری معمول در جامعه ایران بدل شود، مردم نام و تاریخ تولد فرزندان‌شان را در گوشه‌ای از یک کتاب ثبت می‌کردند. بااین‌حال، رفته‌رفته لزوم وجود شناسنامه در ایران حس شد. حکومت قاجار که برای تسریع فرآیند دریافت مالیات، آمارگیری و سربازگیری، نیاز به ثبت‌احوال رسمی شهروندان ایرانی داشت، این مهم را در دستور کار خود قرار داد. در سال ۱۲۹۵، نصرت‌الدوله فیروز، وزیر دادگستری وقت، پیشنهاد صدور شناسنامه را مطرح کرد. با پیگیری این پیشنهاد، درنهایت در تاریخ ۳۰ آذر ۱۲۹۷، اداره «سجل‌احوال»، زیر نظر وزارت کشور تشکیل شد؛ در آن روزگار، مردم ایران به شناسنامه سجل می‌گفتند.۳ روز پس‌از برپایی اداره سجل‌احوال، نخستین شناسنامه برای یک ایرانی صادر شد. خانمی به نام «فاطمه ایرانی»، اولین شهروند ایرانی بود که به ‌شکل رسمی شناسنامه‌اش را دریافت کرد. در ادامه، روز سوم دی‌ماه، به ‌عنوان روز ثبت‌احوال نام‌گذاری شد.جعفر شهری در کتاب تهران قدیم، یادآور می‌شود که تا پیش‌از صدور رسمی شناسنامه، مردم یکدیگر را با نام پدر و یا حرفه‌ای که داشتند به یاد می‌آوردند. همین مسئله باعث شد تا در ادامه نیز بخش زیادی از نام‌های خانوادگی‌، بنابر نام پدر یا شغل انتخاب شوند.به‌هرحال، با وجود این‌که صدور شناسنامه در سال ۱۲۹۷ رسمی شد، مردم اشتیاق چندانی برای دریافت آن نداشتند. ازطرفی تعدادی از روحانیون به صدور شناسنامه برای مردم اعتراض کردند و از آن‌ها خواستند تا از دریافت شناسنامه خودداری کنند.فرازونشیب‌ها در مورد شناسنامه همچنان ادامه داشت تا این‌که در خرداد ۱۳۰۴، داشتن شناسنامه برای عموم مردم ایران الزامی شد. درادامه، اداره‌ای تحت‌عنوان اداره احصائیه و سجل‌احوال تاسیس شد و خیلی زود همه مردم ایران شناسنامه‌دار شدند. در سال‌های حکومت محمدرضا پهلوی، نام اداره مذکور به سازمان ثبت‌احوال کشور تغییر داده شد.

در دنیایی زندگی می‌کنیم که مدام به ما برچسب «هوش اقتصادی پایین» می‌زنند؛ می‌گویند چرا به‌موقع دلار، سکه یا ملک نخریدیم و چرا بلد نبودیم از نوسان قیمت‌ها سود بگیریم.
اما واقعیت این است که ما بی‌عقل نبودیم، فقط نمی‌خواستیم زندگی‌مان را به یک تالار معاملات دائمی تبدیل کنیم. ما قرار نبود کاسب‌کار بزرگ شویم؛ نه لذت آن را می‌فهمیدیم و نه برایش تربیت شده بودیم.
هیجان ما در کتاب و طبیعت و هنر و فرهنگ بود، نه بالا و پایین شدن قیمت دلار و ماشین و مسکن. ما یک زندگی معمولی می‌خواستیم؛ ساده، روشن و در اندازه خودمان.

پس خودتان را سرزنش نکنید؛ این دقیقاً همان چیزی است که مقصران اصلی می‌خواهند. می‌خواهند باور کنیم مشکل از ندانستن ما بوده، نه از ساختاری که ارزش‌ها را وارونه کرده است.

ما با تحصیلات، تخصص و سال‌ها تلاش صادقانه جلو رفتیم. با امید زندگی کردیم و با وجدان کار کردیم.
اگر نتیجه‌اش آن چیزی نشد که حق‌مان بود، ایراد از ما نبود؛ ایراد از سیستمی بود که سخت‌کوشی و صداقت را کم‌ارزش کرد و زمین بازی را به نفع سوداگران چید.

ما درست بودیم. ما شرافتمند ماندیم. و همین، ارزشمندترین سرمایه ماست.

نویسنده نامعلوم