پس نباید پرسید:
«این بیت به بیت قبلی ربط دارد یا نه؟»
باید پرسید:
آیا این بیت همچنان در جهان شعر من زندگی می‌کند؟
این پرسش دقیق‌تر است.
۵. شاعر باید حرف تازه بزند، نه فقط حرف زیبا
خرمشاهی در توضیح حافظ به تعبیر «طرز تازه» توجه می‌کند.
این نکته را می‌توان این‌گونه بیان کرد:
شعر، فقط خوب گفتن نیست؛ جور دیگری دیدن است.
ممکن است صدها شاعر درباره «فراق» شعر گفته باشند.
پس مسئله شاعر امروز این نیست که دوباره بگوید:
«از رفتنت دلم گرفت.»
مسئله این است که فراق را چگونه ببیند که خواننده احساس کند:
این را قبلاً این‌گونه ندیده بودم.
اینجاست که «آشنایی‌زدایی» وارد شعر می‌شود.
مثلاً:
«دلم برایت تنگ شده»
یک خبر است.
اما اگر شاعر بتواند «تنگ شدن» را به یک وضعیت تصویری، حسی یا ذهنی تبدیل کند، شعر آغاز می‌شود.
بنابراین:
موضوع تازه لازم نیست؛ نگاه تازه لازم است.
۶. شعر نباید تاریک باشد فقط برای اینکه عمیق به نظر برسد
یکی از نکات بسیار کاربردی در نگاه خرمشاهی همان سخن او درباره ساده‌نویسی است:
اگر حرف شاعر باریک و عمیق است، کلام نباید تاریک باشد.
این جمله می‌تواند یک معیار جدی برای نقد شعر باشد.
گاهی شاعر خودش معنای بیت را می‌داند و تصور می‌کند چون مخاطب آن را فوراً نمی‌فهمد، شعر عمیق‌تر شده است.
در حالی که ابهام با گنگی فرق دارد.

ابهام:
چند امکان معنایی در شعر وجود دارد.

گنگی:
هیچ مسیر مطمئنی برای رسیدن به معنا وجود ندارد.
شعر خوب می‌تواند مبهم باشد، اما نباید بی‌منطق و بی‌راه باشد.
۷. در شعر، موسیقی فقط وزن نیست
در بحث خرمشاهی درباره حافظ، او به «طربناکی وزن» نیز توجه می‌کند و می‌گوید در دیوان حافظ وزن‌های کسل‌کننده نمی‌بینیم.
این نکته نشان می‌دهد که موسیقی شعر را نباید فقط به درست بودن وزن محدود کنیم.
دو شعر ممکن است هر دو کاملاً موزون باشند، اما یکی زنده و دیگری بی‌روح باشد.
موسیقی شعر حاصل مجموعه‌ای از عوامل است:
وزن + قافیه + ردیف + تکرار صداها + همنشینی واژه‌ها + طول جمله + مکث + حرکت معنایی.
بنابراین وقتی شاعر می‌گوید:
«وزنم درست است، پس موسیقی شعرم هم درست است»
هنوز نیمی از مسیر را طی نکرده است.
۸. شعر باید از «حس» عبور کند و به «کشف» برسد
از نگاه خرمشاهی، یکی از دلایل ماندگاری حافظ این است که شعر او تنها بیان احساس نیست؛ جهان گسترده‌ای از معنا و تجربه انسانی را در خود جای داده است.

https://t.me/chaarshanbeha