🍂 مهر؛ وقتی پاییز با زنگ مدرسه آغاز می‌شود
برای بسیاری از ما، پاییز فقط فصل زردشدن برگ‌ها نیست؛ با اول مهر آغاز می‌شود؛ با بوی کتاب و دفتر نو، کیف‌های تازه، روپوش مدرسه، دیدن دوباره دوستان و صدای زنگی که کودکی‌مان را به کلاس درس فرا می‌خواند.
نسل ما هنوز شعری را از کتاب فارسی به یاد دارد:
«فصل پاییز چو آغاز شود
همه جا مدرسه‌ها باز شود»
این شعر، بیش از آنکه صرفاً یک تصویر شاعرانه باشد، بازتاب یک واقعیت آشنا در زندگی چندین نسل ایرانی است: پاییز و مدرسه، سال‌هاست در ذهن ایرانیان به هم گره خورده‌اند.
اما آیا «اول مهر» همیشه آغاز مدرسه‌ها بوده است؟
🔸 تاریخ، کمی پیچیده‌تر از خاطره ماست.
در سال‌های نخست شکل‌گیری آموزش نوین، تقویم مدارس یکسان و ثابت نبود. در سال‌های ۱۳۰۷ و ۱۳۰۸، آغاز سال تحصیلی با توجه به شرایط جغرافیایی، از نیمه شهریور تا نیمه مهر متفاوت بود. در سال ۱۳۱۳ نیز آغاز سال تحصیلی ۱۵ شهریور تعیین شد.
اما چند سال بعد، «اول مهر» به‌طور صریح وارد مقررات رسمی مدارس شد.
در آیین‌نامه دبستان مصوب ۱۳۱۹، ماده چهارم مقرر می‌کرد که پذیرش دانش‌آموزان از ۲۱ شهریور تا پایان شهریور انجام شود، «به طوری که در اول مهر ماه هر سال دبستان باز و کلاس‌ها دایر گردد.» برای نقاط گرمسیر نیز استثناهایی پیش‌بینی شده بود.
پس اول مهر، برخلاف تصور گاه رایج، نه محصول سال‌های پس از انقلاب است و نه حتی ساخته قانون سال ۱۳۷۶؛ این تاریخ دست‌کم از دهه ۱۳۱۰ در مقررات رسمی آموزش کشور حضور داشته است.
🔸 در ۱۳۳۸، آغاز سال تحصیلی بار دیگر اول مهر تعیین شد و برای مناطق گرمسیری آغاز دیرتری، از ۱۶ مهر، در نظر گرفته شد. در ۱۳۴۷ نیز آغاز سال تحصیلی دبستان‌ها، مدارس راهنمایی و دبیرستان‌ها اول مهر تعیین شد. در ۱۳۶۲، شورای عالی آموزش و پرورش نیز اول مهر را به عنوان آغاز سال تحصیلی همه پایه‌ها تعیین کرد.
اما در میانه این مسیر، یک تجربه متفاوت هم رخ داد.
در سال ۱۳۷۴ مقرر شد مدارس از ۱۵ شهریور آغاز شوند و در مقابل، بخشی از تعطیلات به زمستان منتقل شود. این طرح، بنا بر گزارش مسئولان سابق آموزش و پرورش، تنها حدود یک تا دو سال دوام آورد و حتی در برخی مناطق اجرا نشد.
شاید همین تجربه کوتاه همان چیزی باشد که بعضی از ما از سال‌های مدرسه به یاد داریم: مدرسه‌ای که قرار بود زودتر شروع شود و در میانه زمستان چند روزی تعطیل باشد.
سرانجام در ۲۶ مهر ۱۳۷۶، مجلس شورای اسلامی با تصویب «قانون بازگشایی مدارس در اول مهرماه هر سال»، این موضوع را صریحاً در قالب قانون تثبیت کرد:
«زمان بازگشایی مدارس در سراسر کشور همه‌ساله اول مهرماه بوده...»
این قانون، آغاز آموزش را اول مهر، پایان آموزش را پایان اردیبهشت و برگزاری امتحانات را در خرداد تعیین کرد و برای مناطق گرمسیری نیز امکان استثنا در نظر گرفت.
در آیین‌نامه اجرایی مدارس مصوب ۱۳۷۹ نیز همین ساختار تثبیت شد: اول مهر تا پایان شهریور سال بعد یک سال تحصیلی محسوب می‌شود و دوره آموزش رسمی و امتحانات از اول مهر تا پایان خرداد ادامه دارد.
🍁 اما چرا مهر این‌چنین با مدرسه در ذهن ما پیوند خورده است؟
شاید بخشی از پاسخ را باید در خود طبیعت جست‌وجو کرد.
مهر، فصل تغییر است؛ نه گرمای سنگین تابستان را دارد و نه سرمای زمستان را. برگ‌ها آرام‌آرام رنگ عوض می‌کنند، هوا خنک‌تر می‌شود و طبیعت، پس از جنب‌وجوش تابستان، به سوی فصل تازه‌ای می‌رود.
و درست در همین هنگام، کودک نیز وارد فصل تازه‌ای از زندگی می‌شود.
مدرسه فقط آغاز درس خواندن نیست؛ آغاز دوستی‌ها، پرسش‌ها، کشف جهان، آموختن نظم، تجربه شکست و موفقیت و پیدا کردن جای خود در میان دیگران است.
برای کودک کلاس اولی، اول مهر شاید نخستین قدم جدی به بیرون از خانه باشد؛ برای دانش‌آموز قدیمی‌تر، دیدار دوباره دوستان و معلمانی که چند ماه از آنها دور بوده است.
برای معلم نیز مهر، آغاز دوباره است؛
باز کردن در کلاس، دیدن چهره‌های تازه، شنیدن صدای همهمه کودکان و امید بستن به اینکه شاید در میان همین نیمکت‌ها، انسانی کنجکاو، آزاداندیش و دانا پرورش یابد.
شاید به همین دلیل است که مهر در فرهنگ عمومی ما فقط یک ماه تقویمی نیست؛ خاطره مشترک چندین نسل است.
از کودکی که با کیف نو راهی مدرسه می‌شود تا معلمی که ماژیک را روی وایت برد می‌گذارد؛ از حیاط مدرسه و صف صبحگاهی تا نخستین صفحه دفتر مشق...
🍂 پاییز برای ما با برگ‌ریزان آغاز نمی‌شود؛ با زنگ مدرسه آغاز می‌شود.
و چه زیبا که فصل فرو ریختن برگ‌ها، فصل روییدن اندیشه‌ها باشد.
📚 مهر مبارک؛
بر کودکان، نوجوانان، معلمان و همه کسانی که هنوز به معجزه آموزش و یادگیری باور دارند.
✍️ نوراحمد بلنداختر
https://telegram.me/blakhtar
Post #722
138
- 👍 7
- 🙏 2