⭕️
توْرپاق
✍️ کؤچۆرن: #تانسو_خیاوی
بیر منطقه واردێ یئر اۆزونده! لاله‌لی، جیرانلێ، تۇراجلێ* دۆزلری، یاماجلێ* داغلارێ، دورنا‌گؤزلۆ بولاق‌لارێ، مارال‌لارێ، مئشه‌لری باخانێ حِیران قوْیوردو. ایلخێ – ایلخێ* آت‌لارێ، سۆرو – سۆرو قوْیون‌لارێ سایا گلمزدی اوْنلارێن. اؤز حلال زحمتلری ایله أکر، بیچَر، یاشایێردیلار بو دنیادا. کیمسه‌نین وارێندا، دؤلتینده گؤزلری اوْلمازدێ بو طایفانێن. دلی‌قانلێ* ایگیدلری آت بئلینده قوش کیمی اوْخور، قێلینج اوْیناداردێلار.
بو منطقه، آغ‌ساچلێ بیر عقللی انسانێ باشچێ سئچمیشدی اؤزۆنه. آدێنا بؤیۆك آتا دئییردی هامێ. بیر سؤزۆنو ایکی ائدن اوْلمازدێ دنیا داغێلسایدی. حؤرمتی حؤرمت، احترامێ احترام ایدی بؤیۆك آتانێن. قان – قادا ایله ایشی اوْلمازدێ اوْنون.
«دعوانێزی داغلا – داشلا ائدین، ایگیدلریم! قایا یارێن، یوْل چکین داغلارا، صحرالارا سو چێخارین. قان آخێتمایێن، تَـر آخێدین جانێنیزدان. ایشینیز اوْندا یۆنگول اوْلار، تَـرینیز سۆنبول اوْلار.» - دییردی همیشه.
قوْجالار دا، جوانلار دا همیشه سێرغا ائدردی قولاق‌لارێندا بو عقللی بؤیۆك آتانێن سؤزلرینی. اوزاق – اوزاق اؤلکه‌لردن گلن غارتچی‌لرین گؤزلری گؤتۆرمزدی بو بوْللوغو. همیشه ده بۇرون‌لارێ أزیلردی اوْنلارێن.
بیر ساواش قوربان‌سیز اوْلمازدێ. نئچه آنانێن سینه‌سی داغلێ، نئچه سئوگی‌نین گؤزۆ یاشلێ قالاردێ دعوادان سوْنرا. هامێدان دا چوْخ بؤیۆك آتا یاناردێ، یاخێلاردی اؤز ایگیدلری اۆچون.
بیر گۆن دشمن یئنه کسدیردی قاپێنی، اؤز پیس نیّتی ایله! منطقه‌نین دلی‌قانلێ ایگیدلری سیلاحا سارێلیب، آتێلدیلار آت اۆستونه...
بؤیۆك آتا دئدی:
- صبر ائدین گؤرك، ایگیدلریم!
ایگیدلر صبر ائدیب دایاندێلار. دشمن ائلچی‌لری گلیب چێخدێلار. خَراج ایسته‌دیلر بؤیۆك آتادان. بؤیۆك آتا قێزیرقالانمادێ، بیر کیسه قێزیل وئردی اوْنلارا، ائلین وارێندان. هامێ سئویندی کی، خطا سوْووشدو. سحر تئزدن ائلچی‌لر یئنی‌دن گؤرۆندولر. بؤیۆك آتا دئدی:
- بویورون! ایندی طلبینیز نه‌دیر؟
ائلچی‌لردن بیری دئدی:
- بؤیۆك خاقانێمیز* سیزین شخصی دؤڲۆش آتێنیزی طلب ائدیر.
ایگیدلر چوْخ حیرصلندیلر بو سؤزدن! بؤیۆك آتا ساکتلشدیردی اوْنلارێ:
«وئرین منیم دؤڲۆش آت‌لارێمی اوْنلارا» - دئدی. تکی قان – قادا سوْووشسون بیزدن.
ائلچی‌لر، بؤیۆك آتانێن آتێنی آلێب آپاردێلار.
سَحر اوْلدو. ائلچی‌لر یئنه گلدیلر! بؤیۆك آتا دئدی:
- داها نه ایسته‌یینیز وار؟!
یئنه ائلچی‌لردن بیری:
- بؤیۆك خاقانێمیز سیزین یگانه* اوْغلونوزو اؤزۆنه نؤکر ائتمك ایسته‌ییر.
یئنه دلی‌قانلێ ایگیدلر عصبانی اوْلوب، باغێردیلار:
- بیز جنگ ایسته‌ییریك!
بؤیۆك آتا اوْنلارێ ساکتلشدیریب، دئدی:
- بو ساواشدا اؤله‌جك ایگیدلریمیز منیم بیر اوْغلومدان هیچ ده أسکیك دڲیل.
ائلچی‌لر، بؤیۆك آتانێن اوْغلونو قاباقلارێنا سالێب، قۇل* کیمی آپاردێلار. بؤیۆك آتا سئویندی کی، بونونلا قان – قادا سوْووشوب گئتدی، منطقه‌ده ساکت‌لیک یاراندێ. آنجاق هیچ ده بئله اوْلمادێ. سَحر ائلچی‌لر یئنه بؤیۆك آتانێن قاپێسینی کسدیردیلر!
بؤیۆك آتا اؤزۆنو زوْرلا ساخلاشدێریب، اوجا سس ایله سوْروشدو:
- داها نه ایسته‌ییرسینیز؟!
ائلچی‌لردن بیری دئدی:
- بؤیۆك خاقانێمیز بیر پارچا توْرپاق ایسته‌ییر منطقه‌نیزدن، مَسکن سالماق اۆچون.
هامێ‌نین نظرلری بؤیۆك آتایا دیکلدی. اوْنون گؤزلری غضبدن آلێشیب – یاندێ. آیاغا قالخاراق دئدی:
- هایدێ!* منیم ایگیدلریم! دشمن حدّینی آشدێ! دشمنه وئردیکلریم منه مخصوص ایدی. آنجاق توْرپاق منیم یوْخ، خلقیندی. دشمنه آمان وئرمه‌یین!
دلی‌قانلێ ایگیدلر بؤیۆك آتانێن بیر کلمه سؤزۆ ایله آتلاندێلار. جنگ باشلاندێ، نه باشلاندێ! قێلینج‌لاردان شیمشك قوْپدو. یئر – گؤڲ دیله گلدی قوْچ ایگیدلرین نعره‌سیندن! آنالار دا، باجێ‌لار دا کیشی پالتارێ گئییب، قێلینج گؤتۆروب، دؤڲۆشه آتلاندێلار. بیرجه گۆنون ایچینده دشمن قوْشونون تار – مار ائتدیلر. منطقه‌دن اؤلن ده اوْلدو، یارالانان دا. یاس ساخلامادێلار اؤلنلره.
بؤیۆك آتا دئدی:
- یاسلا غلبه بیر یئره سێغماز.
منطقه‌ده هامێ شادلێق ائتدی. بؤیۆك آتانێن شرفینه شاعرلر سؤز سؤیله‌دی.
بؤیۆك آتا دئدی:
- أن بؤیۆك ثروت، بیر پارچا توْرپاقدێر، ائلین ثروتی اوْلان بیر پارچا توْرپاق.
وطنین بیر پارچا توْرپاغێنا داستان قوْشدولار اوْ گئجه و مقدّس‌لشدی منطقه‌نین بیر قارێش توْرپاغێ همین گۆندن.
🔻
قایناق: nagillar.az
🔶
آچیقلامالار:تۇراج: کَهلیـڲه اوْخشار بیرجۆر قوش آدێ
یاماج: دؤش، تپه
ایلخێ: آت، دَوه سۆروسو
دلی‌قانلێ: بلوغ حدّینه چاتمێش جوان اوْغلان
خاقان: قدیم تۆرک حؤکمدارلارێنا وئریلن آد
یگانه: تک
قۇل: اسیر
هایدێ: عجله ائدین
(چهارشنبه ۳ اردیبهشت ۱۴۰۴ – خیاو شهری)
@MuncuqAzhttps://t.me/Sancaq_media/8459
