درسگفتار (آفلاین)
درباره زیبایی والا وچیزهای زیبا
بههدایت جواد گنجی
طول دوره: ۴ جلسهی ۲ ساعته
در بررسی موضوع «زیبایی» لازم است از ابتدا به چالشها و مشکلات جدیای که سر راه نظریهی زیباشناسی قرار دارد اذعان کنیم. زیگموند فروید در اظهار نظری تلخ میگوید بااینکه کار علم زیباشناسی بررسی شرایطی است که ما در آن چیزهایی را «زیبا» حس میکنیم، اما این علم نتوانسته هیچ تبیینی از ماهیت و منشاء زیبایی به دست دهد و، طبق معمول، ما این عدم موفقیت را زیر خروارها کلمهی پرطمطراق و توخالی پنهان میکنیم. و در نهایت اعتراف میکند که روانکاوی نیز در مورد زیبایی حرف چندانی برای گفتن ندارد.
به رغم این اظهارنظر نومیدکننده باید گفت فروید با پروراندن مفهوم «والایش» راه جدیدی برای تفکر درباره «زیبایی» گشود و سهم بهسزایی در پیشبرد نظریهی زیباشناسی و تبیین موضوع ذوق و داوری زیباشناختی ادا کرد. ژاک لاکان نیز با بسط این مفهوم تا حد زیادی از نظریهی فرویدی گرهگشایی کرد و امکانهای تازهای برای اندیشیدن به زیبایی خلق کرد.
فروید و لاکان، هر دو، معتقدند ما در مواجهه با زیبایی نوعی کاتارسیس و روانپالایی را تجربه میکنیم. اما گره اصلی مسأله دقیقا همینجاست. کاتارسیس ما را از چه چیز یا چیزهایی میپالاید؟ پالایش روانی چطور میتواند در آن واحد هم آرامبخش باشد و هم وحشتزا؟
در واقع، میتوان چنین گفت که پالایش روانی ما را به چیزی چون ذات طبیعیمان برنمیگرداند و توازنی به وجود ما نمیبخشد، بلکه ما را به میل نابمان بازمیگرداند که ماهیتا غیرطبیعی و ازجادررفته است و از هویت مفروضی که داریم مرکززدایی میکند. در واقع، مسأله همانا مواجههی ما با یک هیچ، خلأ یا تهیبودگی خاص است.
هنر، در مقام نوعی از والایش، شیوهی خاصی از سازماندهی پیرامون این تهی بودگی و خلأ است. بر این اساس، زیبایی دیگر به فرمی موزون و هماهنگ اشاره ندارد بلکه تابش و تلألو خیرهکنندهی ابژههایی خاص است، ابژههایی که اگر فقط فرمشان را در نظر گیریم میتوانند بسیار زشت و بیریخت باشند.
در این دوره، دربارهی حس و تجربه و کارکرد «زیبایی» و نسبت آن با «والایش» سخن خواهیم گفت. توضیح خواهیم داد چرا تمایزی که کانت میان «امر زیبا» و «امر والا» میگذارد مسألهدار است و این دو در پدیدهی «زیبایی والا» به هم میرسند. نسبت زیبایی و هنر با امر کلی را ارزیابی خواهیم کرد و به این پرسشها پاسخ خواهیم داد که آیا اساسأ توسل به مفاهیمی چون امر جزئی و امر کلی میتواند در ارزشیابی هنر و آثار هنری راهگشا باشد؛ لذت و درد و ارضا چه ربطی به تجربهی زیبایی مییابند؛ چگونه راه زیبایی از راه خیر جدا میشود و زیبایی از مرز خیر عبور میکند و فراتر میرود؛ زیبایی چگونه بهسان یک حجاب و حائل و مانع عمل میکند؛ و چطور زیبایی با مرگ و وحشت قرین میشود.
جواد گنجی متولد سال ۱۳۵۶ و فارغالتحصیلِ جامعهشناسی است. عمدهی فعالیتهای او بر پژوهش و ترجمه در حوزهی روانکاوی و فلسفه به ویژه بر روانکاوی فرویدی-لاکانی متمرکز است. از آثار و ترجمههای او میتوان به همکاری با فصلنامه ارغنون و مجموعه کتابهای رخداد، کتاب «گئورگ زیمل» اثر دیوید فریزبی، کتاب «جامعهشناسی معرفت و آگاهیاش؛ نقد مکتب فرانکفورت از جامعهشناسی معرفت»، کتاب «کینتوزی» اثر ماکس شلر، کتاب «بازگشت امر سیاسی» اثر شانتال موف و کتاب «فلسفهی پول» اثر گئورگ زیمل اشاره کرد. او در دههی گذشته و در زمینهی تدریس، درسگفتارهای بسیاری را در مؤسسهی پرسش ارائه کرده است.
لطفا در صورت تمایل به شرکت در این دوره، از طریق یکی از راههای ارتباطی زیر با ما در تماس باشید.
شمارهی تماس و واتس اپ: ۰۹۳۸۱۳۶۰۶۹۴
۰۲۱-۸۸۸۹۱۸۴۳
سایت: www.bidar.school
ایمیل: institutebidar@gmail.com
تلگرام: t.me/bidarschool
اینستاگرام: bidar.school
کانال یوتیوب:Bidar School
آدرس: مدرسهی بیدار، خیابان نجات الهی، کوچهی نوید، پلاک ۴، طبقهی همکف شرقی
@bidarschool
@bidarcourses
Post #649
2.04K