در پارت قبل گفتیم محیط زندگی میتواند روی سلامت ما اثر بگذارد.
اما این حرف وقتی جدیتر میشود که به رفتارهای روزمره خودمان نگاه کنیم:
چرا یک نفر میتواند بهراحتی ورزش کند، خوب بخوابد و غذای سالم بخورد، اما برای دیگری همین کارها بسیار دشوار باشد؟
معمولاً جواب سادهای داریم: «انتخاب خودش است.»
اما علم رفتار، داستان پیچیدهتری دارد.
🔹 کورت لوین، یکی از چهرههای مهم روانشناسی قرن بیستم، رفتار را با فرمول معروفی خلاصه کرد:
B = f(P,E)
یعنی رفتار تابعی از فرد (Person) و محیط (Environment) است.
نه فقط شخصیت و اراده فرد؛
نه فقط محیط.
حتی مهمتر اینکه این دو از هم جدا نیستند.
• مایکل مارموت و همکارانش در مطالعه معروف Whitehall II روی بیش از ۱۰ هزار کارمند دولت بریتانیا نشان دادند که هرچه جایگاه شغلی پایینتر بود، برخی شاخصهای سلامت نیز نامطلوبتر بودند.
نکته جالب این بود که تفاوت در سیگار کشیدن، تغذیه و سایر رفتارهای مرتبط با سلامت، فقط بخشی از این اختلاف را توضیح میداد. پژوهشهای بعدی این گروه نشان دادند که میزان اختیار افراد در محیط کار نیز با خطر بیماری قلبی ارتباط دارد.
یعنی برای فهم سلامت و رفتار انسان، فقط نباید پرسید «چه انتخابی کرده؟»؛ باید پرسید «در چه شرایطی انتخاب کرده و چه امکانات و اختیاری داشته است؟»
• از طرف دیگر، Wendy Wood در پژوهشهایش درباره عادت نشان داده که بخش قابلتوجهی از رفتارهای ما در بسترهای تکرارشونده بهصورت Habit شکل میگیرند.
گاهی ما تصمیم نمیگیریم؛
محیط آشنا، نشانه آشنا و عادت قبلی، رفتار را فعال میکنند.
برای همین است که «میدانم این کار برایم بد است» لزوماً به «پس انجامش نمیدهم» ختم نمیشود.
حتی Albert Bandura رفتار را یک رابطه یکطرفه نمیدانست:
فرد روی محیط اثر میگذارد، محیط روی فرد اثر میگذارد و رفتارهای ما دوباره هر دو را تغییر میدهند.
پس شاید بهتر باشد بهجای اینکه رفتار انسان را فقط با یک کلمه توضیح دهیم:
«انتخاب»
چند سؤال دیگر هم بپرسیم:
چه چیزی را از کودکی یاد گرفته؟
چه چیزی برایش تبدیل به عادت شده؟
چه انتخابهایی واقعاً در دسترسش بوده؟
دیگران چه انتظاری از او دارند؟
و محیط تا چه حد انجام یک رفتار را آسان یا دشوار کرده است؟
این نگاه قرار نیست اختیار انسان را حذف کند.
فقط یادآوری میکند که اختیار در خلأ اتفاق نمیافتد.
و شاید سؤال مهمتر از همه این باشد:
اگر میدانیم یک رفتار به ضررمان است، چرا باز هم انجامش میدهیم؟
🖌 دکتر امیرمحمد صادقی | آنسوی ورقها
🖇 @BeyondPapers
#lvl1 #p3